Thời tiết chuyển mùa, cẩn thận đột quỵ “gõ cửa”

1. Mùa lạnh ảnh hưởng đến bệnh đột quỵ như thế nào?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Khi thời tiết chuyển từ nóng sang lạnh, các phòng cấp cứu đột quỵ điều ghi nhận số bệnh nhân gia tăng thường niên. Số lượng bệnh nhân bị xuất huyết dưới nhện đã trở thành chuyện thường kỳ trong ngành y tế. Trong thời gian vừa qua, bệnh viện Đa khoa S.I.S Cần Thơ cũng ghi nhận lượng bệnh nhân xuất huyết não tăng lên đáng kể.

2. Vì sao mùa lạnh là nguyên nhân gây xuất huyết não?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Khi thời tiết chuyển từ nóng sang lạnh, huyết áp của bệnh nhân cao huyết áp sẽ khó kiểm soát hơn.

Khi thời tiết chuyển lạnh, các mạch máu ngoại biên ở tay chân chúng ta sẽ bị co lại. Chính phản ứng co mạch ở da, nó sẽ dẫn đến tình trạng co mạch thụ động. Chính vì co mạch thụ động, lượng máu sẽ bị dồn vào các cơ quan sâu. Các cơ quan phải gánh chịu áp lực là tim và não, lưu lượng tuần hoàn sẽ tăng hơn bình thường. Thời điểm huyết áp gia tăng đáng kể là vào sáng sớm, khoảng từ 3 – 5 giờ sáng.

3. Liệu đột quỵ mùa lạnh có khác gì những loại đột quỵ khác?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Có hai dạng đột quỵ não: nhồi máu não chiếm khoảng 80% và xuất huyết não chiếm 20%. Trong thời gian qua, tỷ lệ xuất huyết não khá cao chiếm 25% ở khu vực miền Tây.

Trong một năm, bệnh viện Đa khoa S.I.S Cần Thơ điều trị cho hàng chục nghìn bệnh nhân đột quỵ, tỷ lệ bệnh nhân xuất huyết não tăng từ 2 – 5%. Rất nhiều bệnh nhân ở độ tuổi trẻ, trên dưới 40. Theo thống kê, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam là khoảng 70 tuổi nhưng độ tuổi của người Việt Nam khỏe mạnh là chỉ khoảng 60 – 62 tuổi.

Qua thực tế lâm sàng, bệnh viện Đa khoa S.I S Cần Thơ ghi nhận nhiều người trẻ xuất hiện các bệnh lý nền. Tỷ lệ phình mạch máu não cũng như hẹp mạch máu não trong bệnh nhân tầm soát đột quỵ cũng chiếm con số khá cao, khoảng 10%. Trong 100 bệnh nhân đi khám, chúng tôi phát hiện có 10 người bị hẹp mạch máu hoặc phình mạch máu có khả năng bị đột quỵ.

Việc tầm soát hiệu quả đã giúp giảm con số bị đột quỵ đáng kể trong tương lai. Con số mắc cũng là số liệu đáng báo động.

4. Ai dễ bị đột quỵ trong mùa lạnh?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Đối tượng đáng được quan tâm nhất là bệnh nhân tăng huyết áp. Do đó, nếu chúng ta có người thân có nguy cơ bị xuất huyết não, cần phải hết sức cảnh giác. Trong mùa lạnh, người bệnh cần đo huyết áp hai lần trong một ngày mới có thể kiểm soát huyết áp một cách hiệu quả.

Đối tượng thứ hai có nguy cơ đột quỵ trong mùa lạnh đó là người bị phình mạch máu não hoặc dị dạng mách máu não. Đối với hai nhóm đối tượng này, yếu tố đột quỵ không tùy thuộc vào độ tuổi hay huyết áp.

Tuy nhiên, huyết áp lại là yếu tố thúc đẩy. Nếu cơ địa bệnh nhân có bệnh bẩm sinh như phình mạch máu hoặc dị dạng mạch máu biểu hiện qua những triệu chứng như nhức đầu kéo dài, động kinh, co giật… thì khi người đó bị stress, mạch máu sẽ phình ra và vỡ khiến người bệnh bị xuất huyết não.

Có thể thấy, tăng huyết áp vừa là nguyên nhân trực tiếp và yếu tố thúc đẩy tình trạng xuất huyết não.

5. Người có tiền sử đột quỵ cần lưu ý trong mùa lạnh?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Người từng bị đột quỵ phải giữ cảnh giác trong mùa lạnh bởi là tình trạng báo động đỏ. Đối tượng này có nguy cơ đột quỵ lên đến hơn 50% so với những người chưa từng bị đột quỵ. Khi bị tái phát, nguy cơ tử vong rất cao.

Trong 100 người đột quỵ tái phát, nguy cơ tử vong có thể lên đến 60 – 70%. Trong lần đột quỵ đầu, nguy cơ tiềm ẩn có thể lên đến 30 – 40%.

Trên thực tế, bệnh đột quỵ nặng hơn COVID-19 gấp 10 lần. Mặc dù số ca nhiễm COVID-19 cao nhưng số ca tử vong chỉ chiếm khoảng 3%. Những người bị béo phì, mỡ máu cao khi nhiễm COVID-19 nguy cơ tử vong rất cao.

Do đó, người bị đột quỵ cần cẩn thận trong thời tiết lạnh và tìm ra được nguyên nhân khiến mình bị đột quỵ.

Chẳng hạn, nếu trước đó người bệnh bị đột quỵ do tăng huyết áp thì khi thời tiết trở lạnh họ kiểm soát tốt huyết áp. Tốt nhất, người bệnh nên có sự tư vấn từ bác sĩ, đồng thời không vận động quá sức và không nên quá căng thẳng.

6.Những khó khăn trong kiểm soát huyết áp là gì?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Trong cộng đồng, tỷ lệ lưu hành của bệnh tăng huyết áp ở người 60 tuổi là 50%. Trong hai người đo huyết áp, một người sẽ có huyết áp là 140 mmHg.

Đa số bệnh nhân tăng huyết áp không biết mình tăng huyết áp. Thậm chí ngay cả khi bác sĩ đo huyết áp tại phòng khám, phòng mạch, người bệnh vẫn còn nghi ngờ về vấn đề đó. Song, khi nhận diện ra vấn đề về tăng huyết áp, đa số người dân không tuân thủ quy tắc điều trị và không đồng ý uống thuốc dài hạn để kiểm soát huyết áp.

Khi huyết áp lên từ 140 mmHg, tỷ lệ đột quỵ sẽ gia tăng cùng các bệnh lý như nhồi máu cơ tim, bong tróc mãng xơ vữa, xơ vữa mạch máu gây tổn thương thận.

Một số người bệnh rất có ý thức trong việc kiểm soát huyết áp, chẳng hạn như họ thường xuyên tập thể dục, ăn kiêng, hạn chế đường muối, đo huyết áp. Tuy nhiên, đa số trường hợp bệnh không tuân thủ nghiêm ngặt vấn đề kiểm soát huyết áp. Một số bệnh nhân dừng dùng thuốc khiến huyết áp từ 140 – 150 mmHg, khiến họ bị chóng mặt, đau đầu. Khi quay lại khám với bác sĩ, đa số người bệnh đều cho biết họ không uống thuốc huyết áp thường xuyên.

Một số bệnh nhân chủ quan, họ chỉ thuốc nhưng không đo huyết áp. Tuy nhiên, theo khuyến cáo, người trên 60 tuổi cần đo huyết áp một lần/ngày ở nhà.

Đa số bệnh nhân đột quỵ khi tham gia phỏng vấn cho biết họ rất hối hận khi đã không kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ, đặc biệt là huyết áp. Song, mọi thứ đã quá muộn.

Những khuyến cáo của người từng chứng kiến hay bị đột quỵ sẽ giúp sức khỏe cộng đồng được tốt hơn. Chưa đầy một phút, nhân viên y tế, người nhà hoặc bản thân người bệnh đã có thể tự đo huyết áp tại nhà. Đó là chuyện rất đơn giản giúp giải quyết các bệnh do tăng huyết áp xảy ra.

Một số bệnh nhân khi thấy việc điều trị huyết áp tạm ổn thì họ lại chủ quan. Họ nghĩ bản thân được bình thường không cần đi khám bác sĩ. Một số bệnh nhân mượn toa thuốc của người khác để uống. Đó là những khó khăn trong việc kiểm soát huyết áp hiện nay.

7. Tình trạng tăng huyết áp ở người trẻ có phổ biến?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Bệnh tăng huyết áp ở người trẻ được định nghĩa là những trường hợp tăng huyết áp có nguyên nhân. Tình trạng tăng huyết áp ở người cao tuổi là tăng huyết áp vô căn. Nhiều bệnh nhân thắc mắc, làm sao trị được bệnh vô căn. Tăng huyết áp vô căn là vấn đề chúng ta không định nghĩa được chính xác căn nguyên nào cả, đó là tăng huyết áp liên quan đến tuổi tác, xơ vữa mạch, tất cả yếu tố nguy cơ nhưng không có quy kết được nguyên nhân nào.

Tăng huyết áp căn nguyên là tăng huyết áp ở người trẻ dưới 30 tuổi. Bệnh viện Đa khoa S.I.S Cần Thơ đã từng gặp rất nhiều trường hợp bệnh nhân bị hẹp động mạch thận. Nguyên nhân thứ hai là hẹp động mạch chủ, nhiều bệnh nhân bị huyết áp ở chân thấp và huyết áp ở tay cao vì động mạch chủ bị hẹp. Trong trường hợp này, chúng ta cần khám động mạch ở tứ chi. Kết quả cho thấy có sự khác biệt rất lớn, huyết áp chi trên có thể lên đến 180-200, huyết áp chi dưới rất thấp. Bệnh nhân rất tê mỏi tay chân, nhức đầu có các dấu hiệu liên quan đến huyết áp cao.

Một số nguyên nhân về u tuyến thượng thận hoặc liên quan đến vấn đề nội tiết cũng khiến bệnh nhân tăng huyết áp hoặc một số khối u tiết ra hormones làm tăng co mạch khiến huyết áp tăng. Một người dưới 30 tuổi đo huyết áp là 160 mmHg cần tìm ra được nguyên nhân đó là do hẹp động mạch thận, hẹp eo động mạch chủ hay khối u khiến một số hoạt chất tăng, gây co mạch ngoại biên, tăng lưu lượng tuần hoàn khiến huyết áp chúng ta tăng.

Trọng Dy – benhdotquy.net