10 điểm mới trong khuyến cáo điều trị tăng huyết áp toàn cầu năm 2026

Hội Tăng huyết áp Quốc tế (ISH) đưa ra Khuyến cáo lâm sàng toàn cầu về tăng huyết áp năm 2026 với nhiều điều chỉnh đáng chú ý, nhằm chuẩn hóa thực hành chẩn đoán, điều trị và quản lý người bệnh trên phạm vi toàn cầu.

Một điểm mới trong khuyến cáo là phân chia thành hai mức chăm sóc, gồm Thiết yếu (Essential) và Tối ưu (Optimal). Trong đó, mức Thiết yếu xác định những tiêu chuẩn chăm sóc tối thiểu cần được áp dụng ở mọi nơi, đặc biệt tại các khu vực có nguồn lực y tế hạn chế. Mức Tối ưu hướng đến chăm sóc nâng cao, toàn diện dựa trên bằng chứng, dành cho những cơ sở và quốc gia có đầy đủ điều kiện triển khai.

10 điểm cập nhật có tính ứng dụng đáng chú ý trong thực hành lâm sàng:

1. Thay thế khái niệm “tiền tăng huyết áp” bằng “huyết áp tăng”

Khuyến cáo năm 2026 sử dụng thuật ngữ “Elevated BP” (huyết áp tăng) thay cho “tiền tăng huyết áp” đối với người có huyết áp tâm thu tại phòng khám từ 130–139 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương từ 80–89 mmHg.

Việc thay đổi thuật ngữ nhằm nhấn mạnh đây là mức huyết áp bất thường cần được quan tâm và theo dõi trên lâm sàng, thay vì xem như một trạng thái chỉ có nguy cơ tiến triển thành tăng huyết áp. Qua đó, bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ và cân nhắc can thiệp phù hợp, kịp thời hơn.

2. Chuẩn hóa phương pháp đo huyết áp tại phòng khám và tại nhà

ISH nhấn mạnh yêu cầu đo huyết áp theo quy trình tiêu chuẩn, đồng thời đưa ra hai thuật ngữ chính thức: đo huyết áp tại phòng khám tiêu chuẩn (sOBP – Standardised Office Blood Pressure) và đo huyết áp tại nhà tiêu chuẩn (sHBPM – Standardised Home Blood Pressure Monitoring).

Theo khuyến cáo, việc đo huyết áp tùy tiện hoặc ngẫu nhiên không phù hợp để sử dụng làm căn cứ chẩn đoán và quản lý tăng huyết áp, do có thể dẫn đến sai lệch trong đánh giá, thậm chí làm mức huyết áp ghi nhận cao hơn thực tế.

3. Đưa đo huyết áp tại nhà thành phương pháp chẩn đoán cốt lõi

Một thay đổi đáng chú ý ở mức chăm sóc Tối ưu là khuyến cáo ưu tiên đo huyết áp tại nhà theo quy trình tiêu chuẩn (sHBPM) để chẩn đoán và theo dõi người bệnh tăng huyết áp.

Người bệnh cần đo huyết áp trong 3–7 ngày, vào buổi sáng và buổi tối. Mỗi lần đo thực hiện 2 lượt, cách nhau 1 phút, sau khi nghỉ ngơi 5 phút.

Thời gian theo dõi tối thiểu là 3 ngày, với ít nhất 12 lần đo. Khi tính kết quả trung bình, cần loại bỏ số liệu của ngày đầu tiên.

Việc chuẩn hóa quy trình đo tại nhà giúp bác sĩ có thêm dữ liệu đánh giá huyết áp trong sinh hoạt thường ngày, hỗ trợ hạn chế những sai lệch có thể xảy ra khi chỉ dựa vào kết quả đo tại phòng khám.

4. Điều chỉnh ngưỡng điều trị và mục tiêu kiểm soát huyết áp

Khuyến cáo năm 2026 đề xuất mở rộng chỉ định điều trị bằng thuốc đối với phần lớn người được xác định có huyết áp tăng, tức huyết áp phòng khám ở mức 130–139 mmHg tâm thu và/hoặc 80–89 mmHg tâm trương.

Ở mức chăm sóc Tối ưu, mục tiêu kiểm soát huyết áp được đặt ra là dưới 130/80 mmHg, áp dụng cho kết quả đo tại phòng khám tiêu chuẩn (sOBP), đo tại nhà tiêu chuẩn (sHBPM) và huyết áp ban ngày khi theo dõi bằng phương pháp đo huyết áp lưu động (ABPM).

Trong khi đó, ở mức chăm sóc Thiết yếu, mục tiêu chung là đưa huyết áp xuống dưới 140/90 mmHg.

Mục tiêu điều trị cần được cá thể hóa đối với người trên 85 tuổi, người trẻ có tình trạng suy yếu, người bị hạ huyết áp tư thế có triệu chứng hoặc có thời gian sống dự kiến còn lại thấp.

5. Xác định không tuân thủ điều trị là yếu tố nguy cơ tim mạch có thể thay đổi

ISH chính thức nhấn mạnh không tuân thủ điều trị thuốc hạ huyết áp là một yếu tố nguy cơ tim mạch phổ biến, có thể thay đổi nhưng thường bị bỏ sót trong thực hành lâm sàng.

Theo thông tin trong khuyến cáo, tình trạng này được ghi nhận ở khoảng 30–50% người bệnh. Để cải thiện tuân thủ, các chiến lược được đề xuất gồm sử dụng viên phối hợp liều cố định, đơn giản hóa lịch uống thuốc với chế độ một lần mỗi ngày, ứng dụng công nghệ y tế di động (mHealth) để nhắc lịch và theo dõi, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các chuyên khoa.

6. Bổ sung các nhóm thuốc và phương pháp điều trị mới

Đối với người bệnh tăng huyết áp kháng trị hoặc chưa kiểm soát được huyết áp, khuyến cáo cập nhật thêm một số nhóm thuốc và phương pháp điều trị trong sơ đồ chăm sóc tối ưu, gồm:

• Thuốc đối kháng thụ thể Endothelin (ERA): Aprocitentan, thuốc đối kháng kép thụ thể ET_A/ET_B.
• Thuốc đối kháng thụ thể Mineralocorticoid không steroid (nsMRA): Esaxerenone, thuộc thế hệ thứ ba.
• Thuốc ức chế enzyme tổng hợp Aldosterone (ASI): Baxdrostat và Lorundrostat.
• Công nghệ RNA can thiệp nhỏ (siRNA): Zilebesiran, tác động lên quá trình sản xuất Angiotensinogen tại gan, được sử dụng bằng đường tiêm dưới da và có khả năng duy trì hiệu quả hạ huyết áp ít nhất 6 tháng.

Những cập nhật này mở rộng các lựa chọn điều trị cho nhóm người bệnh khó kiểm soát huyết áp, đặc biệt trong những trường hợp đã sử dụng các phác đồ thông thường nhưng chưa đạt mục tiêu.

7. Ưu tiên viên phối hợp liều cố định ngay từ đầu điều trị

Khuyến cáo đề xuất khởi đầu điều trị bằng viên phối hợp hai thuốc liều cố định (Single-Pill Combination – SPC) cho đa số người bệnh có huyết áp phòng khám từ 140/90 mmHg trở lên.

Đối với nhóm có huyết áp tăng ở mức 130–139/80–89 mmHg, bác sĩ có thể ưu tiên đơn trị liệu hoặc cân nhắc phối hợp hai thuốc liều thấp trong một viên nếu người bệnh có nguy cơ tim mạch cao và huyết áp tâm thu gần ngưỡng 140 mmHg.

Cách tiếp cận này hướng đến đơn giản hóa phác đồ, giảm số viên thuốc phải sử dụng mỗi ngày và cải thiện khả năng tuân thủ điều trị.

8. Cập nhật chỉ định triệt đốt thần kinh thận ở người bệnh tăng huyết áp kháng trị

Ở mức chăm sóc Tối ưu, ISH cập nhật vai trò của phương pháp triệt đốt thần kinh thận tại các trung tâm có kinh nghiệm, dành cho một số trường hợp được lựa chọn kỹ lưỡng.

Các đối tượng có thể được xem xét gồm người bệnh tăng huyết áp kháng trị thực sự, không kiểm soát được huyết áp dù đã sử dụng ít nhất 4 nhóm thuốc ở liều tối đa có thể dung nạp, bao gồm thuốc ức chế men chuyển hoặc chẹn thụ thể Angiotensin (ACEI/ARB), thuốc chẹn kênh canxi (CCB), thuốc lợi tiểu và thuốc tác động lên hệ Aldosterone.

Phương pháp này cũng có thể được cân nhắc ở người bệnh không kiểm soát được huyết áp do không dung nạp thuốc.

Trước khi chỉ định, cần loại trừ các nguyên nhân gây tăng huyết áp giả kháng trị như không tuân thủ điều trị, hiệu ứng áo choàng trắng, đồng thời đánh giá và loại trừ nguyên nhân tăng huyết áp thứ phát. Người bệnh cần có mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) từ 40 ml/phút trở lên.

9. Mở rộng mô hình chia sẻ nhiệm vụ trong chăm sóc tăng huyết áp

ISH khuyến cáo tăng cường mô hình chia sẻ nhiệm vụ giữa bác sĩ và các nhân viên y tế khác, bao gồm điều dưỡng, trợ lý bác sĩ, dược sĩ và nhân viên y tế cộng đồng.

Theo đó, những nhân sự này có thể tham gia đo huyết áp tại nhà hoặc cộng đồng, tư vấn thay đổi lối sống, theo dõi việc tuân thủ điều trị và hỗ trợ chuyển tuyến khi cần thiết.

Mô hình này giúp mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc, giảm áp lực cho bác sĩ và tăng cường quản lý người bệnh liên tục, đặc biệt tại những khu vực còn hạn chế về nhân lực và nguồn lực y tế.

10. Tích hợp công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý bệnh

Khuyến cáo năm 2026 ghi nhận vai trò ngày càng quan trọng của công nghệ trong chẩn đoán và quản lý tăng huyết áp. Các giải pháp được đề cập gồm ứng dụng y tế di động (mHealth), nền tảng khám chữa bệnh từ xa (telemedicine) và các ứng dụng web hỗ trợ thực hành lâm sàng.

Bên cạnh đó, các thiết bị đeo không sử dụng vòng bít (cuffless devices) và đồng hồ thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) được ghi nhận có tiềm năng hỗ trợ sàng lọc ban đầu tình trạng tăng huyết áp.

Việc ứng dụng công nghệ được kỳ vọng giúp theo dõi huyết áp thuận tiện hơn, hỗ trợ nhân viên y tế quản lý người bệnh và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc tim mạch.

Cách đo huyết áp, đo 3 lần cách nhau 1 phút. Lấy kết quả trung bình của 2 lần đo sau 

Nhìn chung, khuyến cáo lâm sàng toàn cầu về tăng huyết áp năm 2026 của ISH hướng đến chuẩn hóa quy trình đo huyết áp, phát hiện và can thiệp sớm, tối ưu hóa điều trị cũng như tăng cường quản lý người bệnh lâu dài. Việc phân chia hai mức chăm sóc Thiết yếu và Tối ưu cũng cho thấy định hướng áp dụng linh hoạt các tiêu chuẩn dựa trên điều kiện nguồn lực, nhằm cải thiện khả năng tiếp cận và chất lượng chăm sóc tăng huyết áp trên toàn cầu.

Nguồn: TS.BS Nguyễn Quang Bảy – Giám đốc Trung tâm Chuyển hóa và Nội tiết, Bệnh viện Bạch Mai