Đột quỵ xong nên tập gì, tập khi nào để không “phản tác dụng”?

1. Mục tiêu phục hồi chức năng không chỉ là đi lại được

Phục hồi chức năng sau đột quỵ không đơn thuần là tập cho bệnh nhân đứng dậy hay đi lại, mà là quá trình toàn diện nhằm khôi phục nhiều chức năng quan trọng của cơ thể.

Trước hết là khôi phục khả năng vận động, giúp người bệnh dần tái thiết lập các động tác cơ bản như đi bộ, đứng lên, ngồi xuống, cầm nắm và phối hợp tay chân. Đây là nền tảng để người bệnh có thể tự sinh hoạt trở lại.

Bên cạnh đó, cải thiện khả năng ngôn ngữ và giao tiếp cũng là mục tiêu quan trọng, đặc biệt ở những bệnh nhân bị rối loạn nói hoặc hiểu lời. Các bài tập ngôn ngữ trị liệu sẽ hỗ trợ người bệnh lấy lại khả năng diễn đạt và tương tác.

Không dừng lại ở thể chất, phục hồi còn hướng đến tăng cường chức năng nhận thức như trí nhớ, khả năng tập trung và xử lý vấn đề – những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống.

Một mục tiêu không thể bỏ qua là phòng ngừa biến chứng. Việc tập luyện đúng cách giúp hạn chế co cứng cơ, viêm phổi do nằm lâu, loét tỳ đè và nguy cơ huyết khối – những biến chứng có thể khiến tình trạng nặng thêm.

Tập phục hồi chức năng vận động cho bệnh nhân đột quỵ tại Khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện 1A

2. Các giai đoạn tập phục hồi chức năng sau đột quỵ

Quá trình phục hồi chức năng sau đột quỵ được chia thành nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn có mục tiêu và cách tập khác nhau.

Ở giai đoạn cấp tính (tuần đầu sau tai biến), ưu tiên hàng đầu là phòng ngừa biến chứng. Người bệnh thường được hướng dẫn các bài tập nhẹ nhàng, thụ động để duy trì tuần hoàn máu, giảm nguy cơ đông máu, đồng thời hạn chế loét tỳ đè và cứng khớp.

Sang giai đoạn phục hồi sớm (khoảng 2–3 tuần), bệnh nhân bắt đầu tập vận động chủ động nhiều hơn. Nếu điều kiện cho phép, có thể tập đứng, tập đi, kết hợp các động tác cầm nắm và phối hợp phức tạp hơn để kích thích cơ và tăng sức mạnh.

Ở giai đoạn phục hồi muộn (sau 3 tháng), mục tiêu chuyển sang nâng cao chức năng. Người bệnh tiếp tục tập tăng sức cơ, cải thiện thăng bằng và sự linh hoạt, đồng thời thực hành các hoạt động sinh hoạt hằng ngày để từng bước lấy lại khả năng tự lập.

3. Các loại bài tập phục hồi chức năng phổ biến:

– Tập vận động: Bao gồm các bài tập giúp duy trì hoặc tăng cường khả năng vận động của cơ, khớp như tập tay chân, đi bộ, đứng lên ngồi xuống.

– Tập ngôn ngữ: Đối với những bệnh nhân bị rối loạn ngôn ngữ, các chuyên gia trị liệu ngôn ngữ sẽ hướng dẫn bài tập luyện nói, nghe và viết.

– Tập nhận thức: Bệnh nhân sẽ thực hiện các bài tập trí nhớ, tập trung và giải quyết vấn đề để cải thiện khả năng nhận thức và tư duy.

– Tập thăng bằng và điều phối: Nhằm giúp bệnh nhân duy trì thăng bằng và khả năng phối hợp các động tác.

4. Vai trò của các chuyên gia

– Bác sĩ phục hồi chức năng: Đánh giá tình trạng của bệnh nhân và lập kế hoạch phục hồi.

– Kỹ thuật viên vật lý trị liệu: Hướng dẫn các bài tập vận động và thăng bằng cho bệnh nhân.

– Chuyên gia trị liệu ngôn ngữ: Hỗ trợ những bệnh nhân gặp khó khăn trong việc giao tiếp và ngôn ngữ.

– Chuyên gia tâm lý: Giúp bệnh nhân vượt qua cảm giác lo lắng, trầm cảm, và cải thiện tinh thần trong quá trình phục hồi.