Cách khắc phục rối loạn ngôn ngữ ở bệnh nhân đột quỵ

1. Nguyên nhân gây rối loạn ngôn ngữ sau đột quỵ?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Đột quỵ khiến nhiều vùng não bị tổn thương. Trong đó, có vùng quy định về ngôn ngữ. Vùng ngôn ngữ thường nằm bên bán cầu trái của bộ não chúng ta. Có hai vùng chính, một vùng sinh ra ngôn ngữ chính còn gọi là Broca và vùng hiểu ngôn ngữ, hay còn gọi là vùng Wernicke. Tổn thương vùng kết nối giữa hai vùng này sẽ gây ra rối loạn ngôn ngữ. Tình trạng tổn thương hay gặp nhất sau đột quỵ là tổn thương Broca hay còn gọi là tổn thương sinh ra tiếng nói của bệnh nhân dù bệnh nhân hiểu được những gì người khác nói và hành động.

2. Ngoài rối loạn ngôn ngữ, bệnh nhân đột quỵ còn gặp khiếm khuyết nào?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Khi bị đột quỵ, người bệnh có thể gặp nhiều khiếm khuyết ở nhiều chức năng. Cụ thể, bệnh nhân hay gặp khiếm khuyết về chức năng vận động. Ngoài ra, họ còn gặp khó khăn về việc nhai nuốt. Nếu không quan tâm đến vấn đề này, nó sẽ để lại hậu quả khá nghiêm trọng. Ví dụ, bệnh nhân có thể hít phải chất mình không nuốt được, nó có thể đưa vào đường hô hấp dẫn đến viêm phổi. Bên cạnh đó, có một số rối loạn khác chẳng hạn như rối loạn tinh thần hay trầm cảm xảy ra sau đột quỵ. Đây là vấn đề đáng quan tâm trong giai đoạn đầu, người nhà cần giúp đỡ bệnh nhân tạm thời chấp nhận những khiếm khuyết của họ.

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng – Nguyên Trưởng khoa Y học cổ truyền – Phục hồi chức năng, Bệnh viện Nhân dân 115

3. Thời điểm tập trị liệu điều trị rối loạn ngôn ngữ sau đột quỵ

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Thường thường, bác sĩ sẽ tập trị liệu cho bệnh nhân sau khi qua cơn đột quỵ cấp tính, tức là bệnh nhân sẽ không tập ngôn ngữ trong 24 giờ đầu mà họ sẽ tập sau. Ban đầu, nếu bệnh nhân gặp khó khăn trong giao tiếp thì sẽ tập các động tác mang tính sinh hoạt, cần thiết, ví dụ như bệnh nhân muốn được ăn gì bác sĩ sẽ đưa ra bảng để bệnh nhân chỉ vào. Hoặc ở những bệnh nhân bị đau, chóng mặt, hay có triệu chứng khó chịu, bác sĩ sẽ đưa ra một cái bảng để bệnh nhân chỉ vào vì họ không thể diễn tả những mong muốn của mình.

4. Vì sao bác sĩ chọn dịch “sách bài tập cho rối loạn ngôn ngữ sau đột quỵ”?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Tôi lựa chọn rất nhiều tài liệu cũng như phương pháp khác nhau để tập trị liệu ngôn ngữ cho bệnh nhân sau đột quỵ. Một trong các cuốn sách được áp dụng cho bệnh nhân là “sách bài tập cho rối loạn ngôn ngữ sau đột quỵ”. Tôi thấy cuốn sách này giúp bệnh nhân tập được trong giai đoạn đầu, những giai đoạn khó khăn cho đến giai đoạn sau (nâng cao). Chúng ta có thể áp dụng cho cả chuyên gia trị liệu, các bác sĩ khác hỗ trợ cho bệnh nhân kể cả người nhà giúp đỡ bệnh nhân. Hoặc bệnh nhân có thể tự tập trên cuốn sách này. Sau đó, người nhà hay bác sĩ sẽ giúp chọn bài tập phù hợp để bệnh nhân tập cho từng giai đoạn. Vì vậy, tôi rất thích cuốn sách này và tôi gửi cho khá nhiều bệnh nhân. >>> Xem thêm: Sách hướng dẫn các bài tập dành cho người đột quỵ bị rối loạn ngôn ngữ

5. Ai có thể áp dụng bài tập trong “sách bài tập cho rối loạn ngôn ngữ sau đột quỵ”?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Đối với cuốn sách này, tôi đã áp dụng cho bệnh nhân đột quỵ trong giai đoạn đầu. Ngay cả giai đoạn cấp, cũng đã áp dụng. Chúng ta chỉ cần lập ra bảng để bệnh nhân chỉ vào vì họ không nói được. Bảng này sẽ được người thân bệnh nhân lập ra vì họ biết rõ sở trường và sở thích của bệnh nhân. Cuốn sách này giúp người nhà dựa trên những thứ sẵn có để sáng tạo các bài tập giúp bệnh nhân có định hướng tốt theo hoàn cảnh, nghề nghiệp, sở thích bệnh nhân.

6. Điều kiện để luyện tập trị liệu ngôn ngữ đạt hiệu quả

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Điểm quan trọng đối với bác sĩ trị liệu hoặc kỹ thuật viên trị liệu chuyên về ngôn ngữ là phải có kiến thức chuyên môn. Chúng ta cần xây dựng bài tập cụ thể cho từng bệnh nhân, vì mỗi bệnh nhân gặp tình trạng rối loạn ngôn ngữ khác nhau: người rối loạn ít, người rối loạn nhiều, người rối loạn Broca, người rối loạn Wernicke. Các bài tập sẽ khác nhau nhưng phải phù hợp cho từng giai đoạn. Ở giai đoạn đầu khó khăn, nên khuyến khích bệnh nhân thực hiện. Ở giai đoạn sau, cần nâng cao các bài tập khó hơn để tạo cho bệnh nhân có tiến triển hằng ngày. Nếu bài tập tiến triển hơn mỗi ngày, bệnh nhân sẽ cải thiện được cảm xúc của mình. Thay đổi cách tập cũng giúp bệnh nhân hứng thú hơn trong quá trình tập.

7. Chế tạo sản phẩm giúp ích cho bệnh nhân đột quỵ trong tương lai

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Chúng tôi đã tìm hiểu và tập cho bệnh nhân trong 30 năm nay. Trong quá trình điều trị phục hồi cho người bệnh, tôi gặp nhiều khó khăn. Mặc dù nhiều trung tâm, chuyên gia trên thế giới tìm cách điều trị đột quỵ cho bệnh nhân tốt nhất. Rất nhiều phương pháp được đưa ra và chúng tôi cố gắng áp dụng, lựa chọn phương pháp và thiết bị tốt nhất để cho bệnh nhân tập. Tuy nhiên, trong quá trình tập bệnh nhân đột quỵ gặp khó khăn, đặc biệt là vận động, phục hồi bàn tay bàn chân rất quan trọng trong dáng đi và phục hồi chức năng cầm nắm. Nói chung, phục hồi chức năng của ngón tay và bàn tay đã có loại máy tập cho hai vị trí này. Đầu tiên, tôi sẽ sử dụng tấm để tập cơ học. Dần dần, tôi mới nghĩ ra máy hỗ trợ chuyển động để hỗ trợ tay lành, chân liệt. Có sự ra đời của máy vừa kết hợp động cơ kết hợp bên lành của bệnh nhân để hỗ trợ bên liệt. Tôi hy vọng máy này sẽ giúp bệnh nhân rất nhiều trong quá trình phục hồi. Phục hồi ngôn ngữ không thể thiếu trong chức năng sau đột quỵ. Tôi nghĩ chúng tôi đã làm tốt việc này và mang lại kết quả tốt cho người bệnh. Hy vọng rằng, người bệnh có các triệu chứng, rối loạn ngôn ngữ nên tập luyện theo định hướng của chuyên gia. Xưa nay, việc tập luyện ngôn ngữ rất ít và dần dần bị lãng quên, bệnh nhân có thể bị lãng quên không nói. Nếu bệnh nhân tập ngay từ đầu, có chuyên gia và người nhà hỗ trợ theo định hướng rõ ràng thì bệnh nhân sẽ có cơ hồi phục hồi ngôn ngữ tốt. >> Xem thêm: Máy tập cho bệnh nhân bị di chứng vận động sau đột quỵ – Sáng tạo “nở hoa” từ những trăn trở

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng thường khuyên bệnh nhân nên tập vật lí trị liệu sau 24h sẽ có hiệu quả tốt hơn.

8. Công tác tập vật lý trị liệu tại bệnh viện 115

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Đối với việc tập vật lý trị liệu cho bệnh nhân đột quỵ, khoa bệnh lý thiếu máu não và bệnh lý đột quỵ của bệnh viện 115 có khá nhiều bệnh nhân nên sẽ tập theo đúng hướng dẫn, tức là sau 24 giờ là tập cho hầu hết tất cả bệnh nhân nếu không chống chỉ định tập. Các kỹ thuật viên không những hướng dẫn cho bệnh nhân mà còn tư vấn cho gia đình định hướng sau này. Những bài tập vật lý trị liệu phục hồi chức năng khác cho bệnh nhân sau đột quỵ sẽ có các chương trình cho bệnh nhân tập từ hướng dẫn Bộ Y tế cho đến Tổ chức Y tế thế giới, để cố gắng áp dụng bài tập tốt nhất cho bệnh nhân. Ngoài đột quỵ là thế mạnh, còn rất nhiều bệnh khác mà bài tập phục hồi chức năng giúp bệnh nhân phục hồi tốt. Ví dụ như thoát vị đĩa đệm, thoái hóa khớp, liệt mặt,…. Lưu ý, bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc hoặc phương pháp điều trị khác thì nên phối hợp với điều trị chức năng trong phục hồi sẽ giúp kết quả phục hồi tốt hơn.

9. Luyện tập giữa bệnh nhân nội trú và ngoại trú có gì khác nhau?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Đối với bệnh nhân nội trú, bác sĩ sẽ cho bệnh nhân tập một cách thụ động. Sau đó, hướng dẫn bệnh nhân tập một cách chủ động nếu họ có thể tập ngay. Sự khác nhau không nhiều, đó chỉ là giai đoạn bệnh, mức độ bệnh. Nếu cơ lực bằng không, bệnh nhân sẽ tập một cách thụ động và bác sĩ hướng dẫn cho người nhà để hỗ trợ bệnh nhân tập thêm trong ngày bệnh nhân nằm viện. Ngoài phục hồi chức năng vận động, một trong những điều cần quan tâm là nếu bệnh nhân nằm lâu sẽ dẫn đến các nguy cơ như bị loét tì đè, bị bất động do nằm lâu dẫn đến viêm phổi hay các chứng khác. Vì vậy, cần chú trọng đến các động tác này đối với bệnh nhân nội trú để tránh xảy ra tình trạng đáng tiếc do nằm lâu.

10. Có nên mời chuyên gia trị liệu đến nhà tập cho bệnh nhân đột quỵ?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Tập tại nhà cho bệnh nhân là một nhu cầu. Không phải bệnh nhân nào có thể đến trung tâm tập, vì vậy chương trình tập cho bệnh nhân tại nhà sẽ rất tiện lợi. Bệnh nhân có thể được khám và định hướng lượng giá chẩn đoán, cũng như đề ra cách tập luyện cho từng giai đoạn phù hợp. Các kỹ thuật viên có thể đến tập cho gia đình bệnh nhân gặp vấn đề di chuyển khó khăn trong giai đoạn đầu của đột quỵ. Có người đến tận nhà tập cho bệnh nhân rất tốt và xu thế này nên được phát huy trong giai đoạn kế tiếp.

11. Lời khuyên cho bệnh nhân đột quỵ

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Sau khi bệnh nhân bị đột quỵ, cần có bác sĩ chuyên ngành về đột quỵ, tim mạch hỗ trợ. Trước tiên, cần đến các cơ sở có chuyên viên trị liệu giúp phục hồi cho bệnh nhân và phối hợp tốt với bác sĩ trị liệu, kỹ thuật viên trị liệu hoặc người nhà mới thực sự mang lại hiệu quả. Chỉ có tập luyện vật lý trị liệu được chứng minh là phương pháp trị liệu rõ nhất. Ngôn ngữ cũng vậy, chưa có phương pháp nào chứng minh rõ điều này. Sau khi bị đột quỵ, các bệnh nhân đột quỵ nên tập vật lý trị liệu liên tục, tích cực. Nhiều minh chứng cho thấy, thời gian tập phục hồi vận động nếu đạt được ba giờ một ngày thì mới phát huy tối đa hiệu quả phục hồi.

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net

(Theo Phục hồi rối loạn ngôn ngữ cho bệnh nhân đột quỵ – AloBacsi.com)