Bệnh đột quỵ: Làm sao để bảo vệ bệnh nhân tối ưu?

Đó là những thông tin hữu ích từ TS.BS Đào Việt Phương – Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ tại Toạ đàm trực tuyến cùng chuyên gia “Tư vấn sử dụng thuốc hợp lý trên bệnh nhân xơ vữa động mạch và tăng huyết áp.”

Đột quỵ thiếu máu não và các dấu hiệu nhận biết

Đột quỵ là tình trạng bệnh lý biểu hiện bởi các triệu chứng thần kinh khu trú (thường gặp nhất là liệt nửa người, méo miệng, nói khó…) xảy ra đột ngột, tương ứng với tổn thương cục bộ hệ thần kinh trung ương. Nguyên nhân gây đột quỵ chủ yếu là do tắc hoặc vỡ mạch máu não.

Nhìn chung, đột quỵ được chia thành 2 loại chính là đột quỵ nhồi máu não và đột quỵ xuất huyết não. Theo đó, có nhiều yếu tố nguy cơ có thể gây đột quỵ bao yếu tố nguy cơ có thể thay đổi và những yếu tố nguy cơ không thể thay đổi.

Trong đó, các yếu tố nguy cơ không thể thay đổi bao gồm: tuổi, giới tính. Bên cạnh đó, các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi gồm: tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, các bệnh lý tim mạch (điển hình là rung nhĩ), béo phì, ít vận động, ngưng thở khi ngủ, sử dụng rượu bia quá mức, hút thuốc lá hoặc dùng các chất gây nghiện.

Nhận biết các dấu hiệu đột quỵ và nhanh chóng đưa bệnh hân vào bệnh viện trong khung giờ vàng.

Thông thường, để nhận biết các dấu hiệu đột quỵ, chúng ta có thể dựa vào từ viết tắt F.A.S.T để phát hiện bệnh nhân đột quỵ. Trong đó, F là Face (mặt), tức bệnh nhân có dấu hiệu méo mặt, biểu hiện rõ khi cười hoặc nhe răng. A là Arm (tay), tức người bệnh bị tê yếu tay chân. Chúng ta có thể đánh giá bệnh nhân có bị yếu hoặc liệt một bên tay hay không bằng cách yêu cầu họ đưa 2 tay lên cao. S là Speech (Nói), tức bệnh nhân có ngôn ngữ bất thường. Bạn có thể phát hiện dấu hiệu này bằng cách đề nghị bệnh nhân lặp đi lặp lại một cụm từ đơn giản để xem bệnh nhân có biểu hiện không, có lặp lại được không hay nhận xét giọng nói có bị đớ không?

T là Time (thời gian), khi bệnh nhân xuất hiện bất kỳ các triệu chứng trên một cách đột ngột, hãy nhanh chóng đưa bệnh nhân đến bệnh viện để điều trị đột quỵ gần nhất.

Việt Nam thuộc trong vùng có tỷ lệ đột quỵ khá cao. Trên thế giới, đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong thứ 2 và gây tàn phế thứ 3 trên thế giới. Tại Việt Nam, đột quỵ vẫn là nguyên nhân gây tử vong và tàn phế hàng đầu ở cả nam và nữ (2009 – 2019).

“Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ đột quỵ tái phát dao động từ 7 – 2% sau một năm và 16 – 35% sau 5 năm. Đột quỵ tái phát làm tăng có ý nghĩa nguy cơ tỷ lệ tử vong. Trong thời gian nghiên cứu, tỷ lệ tái phát đột quỵ là 5,4% sau 1 năm, 11,3% sau 5 năm và 14,2% tại thời điểm kết thúc nghiên cứu. Đột quỵ tái phát làm tăng có ý nghĩa tử vong do mọi nguyên nhân.” – TS.BS Đào Việt Phương cho biết.

Xem thêm >>> Vai trò thuốc kháng kết tập tiểu cầu trong điều trị bệnh mạch vành

Vai trò của khánh kết tập tiểu cầu trọng dự phòng tái phát đột quỵ thiếu máu não và ý nghĩa của tuân thủ điều trị

Theo TS.BS Đào Việt Phương, điều trị đột quỵ cấp, đặc biệt là đột quỵ thiếu máu não tập trung vào 2 pha. Pha đầu tiên là tập trung vào các biện pháp tái tưới máu như sử dụng thuốc tiêu sợi huyết trong vòng 4 – 5 giờ đầu tiên. Bên cạnh đó, có thể điều trị cấp bằng phương pháp lấy huyết khối cơ học cho bệnh nhân bị tắc mạch lớn trong vòng cửa sổ chuẩn là 6 giờ, một số trường hợp đặc biệt có thể kéo dài 6 – 24 giờ. Tuy nhiên, chỉ có 3 – 10% bệnh nhân được điều trị tái tưới máu trong giai đoạn cấp. Theo đó, trên 90% còn lại là vai trò rất quan trọng của dự phòng thứ phát.

Trong đó, dự phòng thứ phát thiếu máu não bao gồm: kiểm soát các yếu tố nguy cơ (đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp,…), điều trị chống huyết khối.

TS.BS Đào Việt Phương – Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai tại Toạ đàm trực tuyến cùng chuyên gia “Tư vấn sử dụng thuốc hợp lý trên bệnh nhân xơ vữa động mạch và tăng huyết áp.”

Điều trị chống huyết khối có 2 loại gồm: sử dụng thuốc chống đông và kháng kết tập tiểu cầu.

TS Phương cho biết: “Với những bệnh nhân không do huyết khối từ tim được khuyến cáo sử dụng thuốc kháng kết tập tiểu cầu để dự phòng đột quỵ thứ phát cho bệnh nhân. Theo đó, chúng ta có thể sử dụng Aspirin liều từ 50 – 325mg/ngày hoặc Clopidogrel 75g/ngày hoặc phối hợp giữa Aspirin kết hợp với Dipyridamole 200mg/ngày.

Với những bệnh nhân đột quỵ nhẹ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua, chúng ta có thể sử dụng liệu pháp kháng kết tập tiểu cầu kép kéo dài 21 – 90 ngày.”

Một phân tích gộp trên 29.000 bệnh nhân trưởng thành có đột quỵ thiếu máu tái phát được nhận Clopidogrel hoặc Aspirin để dự phòng thứ phát trong 12 tháng. Kết quả cho thấy, so với nhóm Aspirin, nhóm bệnh nhân được điều trị bằng Clopidogrel có tỷ lệ xuất hiện biến cố mạch máu nói chung và biến cố đột quỵ thấp hơn có ý nghĩa so với nhóm bệnh nhân được điều trị bằng Aspirin.

Bên cạnh đó, nhóm bệnh nhân được điều trị bằng Clopidogrel còn làm giảm tỷ lệ tái phát đột quỵ thiếu máu não và giảm các biến cố xuất huyết não có ý nghĩa so với nhóm bệnh nhân được điều trị bằng Aspirin.

Để làm rõ hiệu quả dự phòng đột quỵ thứ phát giữa Clopidogrel so với Aspirin, TS Phương đã dẫn chứng một nghiên cứu gộp dữ liệu từ 6 nghiên cứu RCT trên 43.000 bệnh nhân được kê thuốc kháng kết tập tiểu cầu trên 3 tháng phòng ngừa đột quỵ thứ phát không do tim. Kết quả cho thấy, sử dụng Clopidogrel so với Aspirin trong phòng ngừa thứ phát đột quỵ giúp giảm:

– 12% nguy cơ xảy ra biến cố mạch máu.

– 24% nguy cơ xuất huyết nặng.

– 37% nguy cơ xuất huyết nội sọ.

Có thể thấy, để giảm nguy cơ tái phát đột quỵ, bệnh nhân cần duy trì sử dụng thuốc kháng kết tập tiểu cầu suốt đời.

Nghiên cứu còn chỉ ra các nguyên nhân khiến bệnh nhân không tuân thủ sử dụng thuốc kháng kết tập tiểu cầu bao gồm: bệnh nhân thiếu hiểu biết về sự cần thiết của việc dùng thuốc suốt đời (68.3%); ngừng điều trị do điều trị bằng các thuốc thay thế khác (16.7%); do tác dụng phụ (6.7%). Thống kê cho thấy, 45% số bệnh nhân tái phát đột quỵ trong vòng 2 – 15 ngày sau khi ngừng sử dụng thuốc kháng kết tập tiểu cầu.

“Một trong những yếu tố lớn nhất ảnh hưởng đến hiệu quả của điều trị kháng kết tập tiểu cầu trong dự phòng thứ phát đột quỵ chính là bệnh nhân không tuân thủ điều trị thuốc. Vì vậy, các bác sĩ cần nhấn mạnh việc điều trị thuốc để làm giảm nguy cơ tái phát đột quỵ cho những bệnh nhân đang sử dụng thuốc kháng kết tập tiểu cầu.” – TS.BS Đào Việt Phương nhấn mạnh.

Anh Thi – Benhdotquy.net