Bệnh cơ tim chu sinh (PPCM) có thể dẫn đến suy tim sau sinh

1. Cơ tim chu sinh (PPCM) là bệnh gì?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời: Bệnh cơ tim chu sinh, tên tiếng Anh là Peripartum cardiomyopathy, viết tắt PPCM. Đây là một thể bệnh của bệnh cơ tim giãn nở với dấu hiệu suy tim vào tháng cuối của thời kỳ thai nghén hoặc trong thời gian 5 tháng sau đẻ. Đây là căn bệnh hiếm gặp ở thai phụ ≥ 30 tuổi, 82% số trường hợp bệnh được phát hiện trong vòng 3 tháng sau sinh (45% phát hiện bệnh ở tuần đầu tiên, 75% ở tháng đầu tiên sau sinh), chỉ khoảng 7% trường hợp phát hiện bệnh vào tháng cuối thai kỳ.

2. Phụ nữ bị PPCM thường có bệnh tim tiềm ẩn không?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời: Bệnh cơ tim chu sinh xuất hiện trong khoảng thời gian từ tháng cuối của thời kỳ thai nghén đến tháng thứ 5 sau khi sinh con ở những phụ nữ mà không có bệnh tim cấu trúc trước đó và chức năng tim hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, thực tế thì ngay cả ở các nước phát triển như Mỹ, việc nhận định thai phụ không có bệnh tim từ trước thường được phỏng đoán hơn là được biết đến rõ ràng, bởi vì đa phần thai phụ ít có khảo sát siêu âm tim trước khi có biểu hiện lâm sàng. Thế nhưng, triệu chứng lâm sàng của bệnh cơ tim chu sinh thường xuất hiện sau tuần thứ 36 của thai kỳ. Nếu trước đó chức năng tim đã bị rối loạn thì tình trạng lâm sàng có thể nặng lên từ tháng thứ 7 của thời kỳ mang thai. Bác sĩ có thể dựa vào mốc thời gian này để chẩn đoán phân biệt, mặc dù vẫn có một số trường hợp vẫn rất khó phân định nhưng không sao, vì điều trị cũng giống nhau.

Giả thuyết nội tiết tố-mạch máu về sinh lý bệnh của bệnh cơ tim chu sinh

3. Các yếu tố nguy cơ của bệnh cơ tim chu sinh?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời: Tỷ lệ mắc PPCM ở Hoa Kỳ dao động từ ≈1 trong 1000 đến 4000 trường hợp sinh còn sống. Dữ liệu ở Châu Phi và Châu Á cho thấy tỷ lệ mắc 1 trong 1000 lần sinh sống. Như vậy, đây là mặt bệnh khá hiếm gặp. Bênh cạnh đó, điểm nóng nổi bật của căn bệnh nguy hiểm này đó là nguyên nhân vẫn chưa rõ ràng. Cho đến nay mặc dù có nhiều nghiên cứu nhưng vẫn rất khó để có thể xác định bệnh nguyên và cơ chế bệnh sinh của bệnh cơ tim chu sinh. Đây là một loại bệnh cơ tim giãn vô căn, bắt đầu bằng chuỗi phản ứng viêm, khiến cơ tim bị tổn thương, giảm sức co bóp, từ đó dẫn đến suy tim. Mặc dù có nhiều giả thuyết được đưa ra, tuy nhiên, các bác sĩ cho rằng có 2 nguyên nhân chính liên quan đến bệnh cơ tim chu sinh, đó là: – Sự thay đổi hormone prolactin: Phụ nữ mang thai những tháng cuối và sau khi sinh có nồng độ hormone prolactin cao. Đây là hormone có vai trò quan trọng trong điều hòa hệ miễn dịch của cơ thể. Sự gia tăng sản xuất hormone này làm tăng khả năng đáp ứng miễn dịch và gây phản ứng, tác động đến tế bào cơ tim. – Viêm cơ tim do virus: Viêm cơ tim do virus khiến cơ tim bị hoại tử, xơ hóa, chức năng tim bị suy giảm. Ngoài ra, một số yếu tố sau được cho là làm tăng nguy cơ mắc bệnh cơ timchu sinh ở phụ nữ mang thai:

• Thừa cân, béo phì
• Tăng huyết áp
• Mắc bệnh đái tháo đường
• Thai phụ bị suy dinh dưỡng
• Người có hút thuốc lá
• Uống quá nhiều rượu hoặc nghiện rượu
• Đã từng mang thai nhiều lần hoặc mang thai đôi (đa thai)
• Tiền sử có các bệnh liên quan đến tim như viêm cơ tim, bệnh mạch vành, nhiễm virus ở tim
• Phụ nữ sau sinh con non tháng (đẻ non)
• Thai phụ lớn tuổi (trên 30 tuổi)
• Bên cạnh đó, một số bệnh lý di truyền cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh cơ tim chu sinh ở phụ nữ mang thai và sau sinh.

4. Triệu chứng bệnh cơ tim chu sinh có giống các dạng suy tim?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời: Triệu chứng bệnh cơ tim chu sinh cũng tương tự như hội chứng suy tim như:

• Nhịp tim nhanh bất thường, loạn nhịp tim
• Tức ngực, đánh trống ngực
• Khó thở, đặc biệt là khi nghỉ ngơi hoặc nằm xuống, khi vận động mạnh
• Mệt mỏi quá mức, nhất là khi hoạt động thể chất (do thiếu máu đến các cơ quan)
• Cảm thấy hụt hơi
• Sưng bàn chân và mắt cá chân (do giữ nước)
• Tăng số lần đi tiểu vào ban đêm
• Bị ho khi nằm thấp đầu
• Ngoài ra, một số người cũng có thể bị sưng tĩnh mạch ở cổ do máu không được lưu thông hiệu quả.

Cũng cần lưu ý rằng khó thở, tim đập nhanh, phù mắt cá chân là những biểu hiện thường gặp ở những tháng cuối thai kỳ. Do đó có thể gây nhầm lẫn, khó khăn trong việc phát hiện và chẩn đoán bệnh. Trường hợp bệnh nhân suy tim sau sinh sẽ dễ chẩn đoán hơn.

5. Bệnh cơ tim chu sinh gây ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và bé thế nào?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời: Bệnh cơ tim chu sinh ảnh hưởng lên đứa trẻ như sau: Bệnh cơ tim chu sinh nếu xảy ra trước sinh thì nguy cơ lên thai nhi đó là chậm phát triển thai nhi, sinh non, thai lưu. Nặng nề nhất là không cứu được cả mẹ lẫn con. Bệnh cơ tim chu sinh ảnh hưởng lên người mẹ như sau: Tỷ lệ tử vong ở những người bệnh cơ tim chu sinh là 25 – 50%. Phần lớn phụ nữ mắc bệnh cơ tim chu sinh nếu được điều trị thích hợp sẽ có chức năng tim bình thường trở lại sau 6 tháng, trường hợp nặng hơn có thể mất vài năm cho quá trình phục hồi. Tuy nhiên ở một số trường hợp, ngay cả khi đã điều trị thành công bệnh cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân trong suốt quãng đời còn lại. Đối với phụ nữ đã bị cơ tim chu sinh trong khi mang thai, nhiều khả năng sẽ bị mắc lại trong những lần mang thai tiếp theo, ngay cả khi đã bình phục hoàn toàn. Ở những lần mang thai sau, các triệu chứng của suy tim có thể tồi tệ hơn trước. Điều này đồng nghĩa với việc người mẹ sẽ được tư vấn không nên mang thai tiếp nữa.

Bệnh có thể ảnh hưởng đến mẹ bầu khi còn mang thai và kéo dài về sau.

6. Điều trị bệnh cơ tim chu sinh thường diễn ra trước hay sau khi sinh em bé và vì sao?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời: Nguyên tắc điều trị bệnh cơ tim chu sinh cũng tương tự bệnh cơ tim giãn nở khác không do thiếu máu cục bộ gây ra. Phác đồ điều trị bệnh là:

• Hạn chế dịch và muối
• Tăng cường khả năng co bóp của cơ tim
• Giảm tiền tải và hậu tải
• Kiểm soát rối loạn nhịp tim
• Phòng ngừa thuyên tắc mạch

Tuy nhiên, tùy vào thời điểm phát hiện bệnh là trước sinh hay sau sinh sẽ sử dụng thuốc điều trị khác nhau để đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé.

• Điều trị bệnh cơ tim chu sinh đối với thai phụ trước sinh

Do xuất hiện vào những tháng cuối của thai kỳ nên điều trị bệnh cơ tim chu sinh trong giai đoạn này cần phối hợp điều trị tim mạch và sản khoa. Bên cạnh đó, thai phụ được theo dõi và chăm sóc lúc chuyển dạ cũng như tư vấn phương pháp sinh nở phù hợp. Bệnh nhân được điều trị nội khoa như sau:

• Hạn chế nước < 2 lít/ngày.
• Hạn chế lượng muối 2 – 4 gram/ngày.
• Giảm tiền tải bằng thuốc lợi tiểu quai(Furosemide) vì an toàn với thai nhi. Tuy nhiên, thuốc này chỉ được dùng khi điều trị hạn chế dịch và muối không làm giảm các triệu chứng của bệnh cơ timchu sinh như phù ngoại biên.
• Sử dụng thêm thuốc giãn mạch (hydralazin hoặc nitrat) khi thuốc lợi tiểu không giúp giảm tiền tải.
• Tăng sức co bóp tim bằng thuốc Digoxin. Thuốc được chỉ định trong trường đã sử dụng các thuốc khác nhưng không làm thuyên giảm hoặc cải thiện triệu chứng suy tim.
• Điều trị suy tim do giãn cơ tim bằng thuốc chẹn beta, thuốc giúp làm giảm nhịp tim, kéo dài thời gian tâm trương, giúp làm tăng tưới máu cơ tim. Đây là thuốc không gây ra tác dụng đối với thai nhi nên sẽ được dùng trong trường hợp không chống chỉ định.
• Phòng ngừa thuyên tắc mạch trong điều trị bệnh cơ timchu sinh bằng Heparin trọng lượng phân tử thấp vì thuốc không đi qua nhau thai.
• Trước sinh, người bệnh cần được điều trị tối ưu tình trạng suy tim. Sinh thường qua đường âm đạo vẫn là phương pháp sinh tốt hơn so với sinh mổ để tránh các nguy cơ như mất máu, thuyên tắc phổi, viêm nội mạc tử cung. Tuy nhiên, thai phụ cần được gây tê vùng và giảm đau ngoài màng cứng để làm giảm các cơn đau lúc sinh. Bên cạnh đó, thai phụ cũng cần được điều trị các biến chứng cấp tính do suy tim gây ra như rối loạn nhịp tim, phù phổi cấp tính bằng các loại thuốc điều trị suy tim thường dùng.
• Điều trị bệnh cơ tim chu sinh đối với sản phụ sau sinh

Về cơ bản, sản phụ sau sinh cũng được điều trị bệnh cơ tim chu sinh giống với trước sinh, cụ thể:

• Hạn chế dịch < 2 lít/ngày.
• Hạn chế lượng muối 2 – 4 gram/ngày.
• Điều hòa và cân bằng huyết áp, dịch ngoại bào bằng cách sử dụng thuốc ức chế men chuyển, chẹn thụ thể angiotensin II, cụ thể là Captopril và enalapril vì ít thuốc ít bài tiết qua sữa mẹ. Không sử dụng nhóm thuốc này trong điều trị bệnh cơ tim chu sinh ở sản phụ trước sinh là do thuốc có thể gây thiếu ối, suy thai, thai nhi bị dị tật, …
• Thuốc lợi tiểu kháng aldosteron(Spironolacton) được sử dụng đối với sản phụ có phân độ suy tim là III – IV theo Hội Tim mạch New York (NYHA) hoặc EF <40%. Nhóm thuốc này cũng không được dùng đối với thai phụ trước sinh.
• Phòng ngừa thuyên tắc mạch bằng Warfarin.

7. Bệnh cơ tim chu sinh có thể điều trị bằng thuốc uống không hay cần phương pháp nào khác?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời: Như đã trình bày ở trên, bệnh cơ tim chu sinh chủ yếu điều trị bằng thuốc và hạn chế muối nước và chờ thời gian trái tim phục hồi giai đoạn sau sinh. Nếu phương pháp điều trị bằng thuốc không hiệu quả hoặc bệnh phát triển nặng hơn, bệnh nhân có thể cần phải cấy ghép tim.

8. Tỷ lệ phục hồi và tử vong sau điều trị cơ tim chu sinh?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời: Mặc dù bệnh cơ tim chu sinh là một tình trạng sức khỏe nghiêm trọng, nhưng điều may mắn là nếu được phát hiện sớm và điều trị thích hợp thì khả năng hồi phục rất lớn. Các biến chứng nặng thường xuất hiện khi bệnh được phát hiện muộn. Theo đó, tỷ lệ tử vong ở những người bệnh cơ tim chu sinh là 25 – 50%. Siêu âm tim tại thời điểm phát hiện bệnh cho thấy nếu phân suất tống máu của tim (EF)> 27% và đường kính thất trái cuối tâm trương <5.5 cm thì khả năng hồi phục hoàn toàn lên tới 95%. Phần lớn phụ nữ mắc bệnh cơ tim chu sinh nếu được điều trị thích hợp sẽ có chức năng tim bình thường trở lại sau 6 tháng, trường hợp nặng hơn có thể mất vài năm cho quá trình phục hồi. Tuy nhiên ở một số ít các trường hợp, ngay cả khi đã điều trị thành công bệnh cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân trong suốt quãng đời còn lại.

9. Nguy cơ mắc cơ tim chu sinh ở những lần mang thai tiếp theo có cao không?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời: Đối với phụ nữ đã bị cơ tim chu sinh trong khi mang thai, nhiều khả năng sẽ bị mắc lại trong những lần mang thai tiếp theo, ngay cả khi đã bình phục hoàn toàn. Ở những lần mang thai sau, các triệu chứng của suy tim có thể tồi tệ hơn trước. Nói đơn giản là mang thai và sinh con tiếp tục là nguy cơ lớn làm bệnh tái phát và diễn tiến nặng. Điều này đồng nghĩa với việc người mẹ sẽ được tư vấn không nên mang thai tiếp nữa.

Bà bầu nên duy trì lối sống và ăn uống lành mạnh khi mang thai để đảm bảo sức khỏe 2 mẹ con.

10. Phụ nữ mang thai nên làm gì để phòng tránh bệnh cơ tim chu sinh?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương trả lời: Việc phòng ngừa bệnh cơ tim chu sinh có ý nghĩa rất lớn đối với sức khỏe của phụ nữ. Đặc biệt là những người lần đầu làm mẹ. Một số thói quen trong lối sống hằng ngày có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh:

• Tập thể dục thường xuyên, thai phụ vẫn có thể tập thể dục an toàn
• Chế độ ăn uống lành mạnh, ít chất béo và ít muối, tăng cường rau xanh, trái cây
• Không hút thuốc lá và không tiếp xúc với thuốc lá
• Không sử dụng rượu
• Duy trì cân nặng khỏe mạnh
• Tránh tiếp xúc với người có triệu chứng nghi ngờ cảm
• Thường xuyên theo dõi các biểu hiện của cơ thể và thăm khám định kỳ là việc làm rất cần thiết để đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và thai nhi.

Benhdotquy.net