Làm thế nào giúp người bệnh vượt qua những xáo trộn tâm lý sau đột quỵ?

\n

1. Mất trí, nói khó sau đột quỵ, điều trị thế nào?

\n

Câu hỏi bạn đọc Hoàng Nguyên: Ba em bị đột quỵ cách đây đã 6 tháng. Ba em đã nhập viện kịp thời nên đã đi lại bình thường. Bác sĩ nói ba em bị vôi hóa đốt sống cổ, tai biến cần uống thuốc lâu dài. Sau khi bị đột quỵ, ba bị mất trí, nói chậm, mất chữ. Mẹ em chăm ba em rất cực. Bác sĩ có cách nào giúp ba em không ạ?  

\n

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên trả lời: Tình trạng của ba bạn đang ở trong giai đoạn di chứng của đột quỵ. Nếu bác trai có những khiếm khuyết về khả năng trao đổi thì gia đình cần tập thích nghi với những thay đổi đó.

\n

Nếu bác nói khó, chúng ta có thể sử dụng phương tiện hỗ trợ như bảng, bút, viết… để bác có thể diễn đạt ý của mình. Một số gia đình nghĩ ra bảng biểu tượng để khi bác không dùng từ ngữ được thì có thể chỉ vào bảng biểu tượng để đề xuất những yêu cầu của bác, chẳng hạn như: đi chợ, đi siêu thị hoặc ăn một món gì đó…

\n

Người thân cũng nên kiên nhẫn khi bác bị rối loạn ngôn ngữ, lắng nghe và thấu hiểu bác. Tất cả quá trình cần phải có thời gian. Cả người thân lẫn người bệnh cần phải có thời gian để quen quá trình khiếm khuyết về giao tiếp này. Chúng ta sẽ giải thích cho người bệnh một cách thong thả về quá trình này và cả hai phía sẽ thích nghi với tình trạng này.

\n

Nếu ba của bạn đã bước qua tháng thứ 6, ông vẫn suy giảm về trí nhớ. Việc đánh giá chức năng nhận thức bằng những thang điểm để khảo sát sa sút trí tuệ mạch máu liên quan đến đột quỵ là cần thiết. Bạn có thể  đưa bác đi khám tại các đơn vị có đánh giá chức năng nhận thức.

\n

Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM có phòng khám chức năng về sa sút trí tuệ, bạn có thể đưa bác đến để được đánh giá về chức năng nhận thức để xem bác có thuộc nhóm bệnh nhân có nguy cơ hay rơi vào nhóm nguy cơ sa sút trí tuệ mạch máu để được điều trị bằng thuốc kịp thời bên cạnh can thiệp về tâm lý và có thuốc điều trị dự phòng đột quỵ.

\n

2. Chụp CT liệu có phát hiện được nguy cơ đột quỵ?

\n

Câu hỏi bạn đọc Thu Thủy: Bà em và ông em có nguy cơ bị đột quỵ nên em muốn đưa ông bà đi chụp CT, mà bệnh viện gần nhà có máy chụp CT 32 dãy và 64 dãy. Em không biết máy đó chụp có dò ra được mạch máu không? Xin bác sĩ tư vấn giúp em.

\n

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên trả lời: Nếu đánh giá một người khỏe mạnh bình thường hay một người lớn tuổi có nguy cơ bị đột quỵ hay không, dù bạn có đưa người nhà đi chụp phim não thì cũng không thể loại trừ được hoàn toàn nguy cơ của bệnh đột quỵ não. Bởi vì mạch não hay hình ảnh não chỉ là hình ảnh của mạch máu và não mà thôi chứ kết quả không cho mình biết nguy cơ từ đầu để điều trị từ góc ngọn.

\n

Ví dụ, nếu bạn chụp và thấy não có tổn thương chấm chấm hoặc có nhồi máu thầm lặng chỉ cũng chỉ là “ngọn” thôi.

\n

Do đó, nếu bạn muốn đánh giá toàn diện để dự phòng ngừa đột quỵ cho ông bà mình,việc làm tốt nhất là đưa ông bà đi khám sức khỏe tổng quát có liên quan đến yếu tố nguy cơ mạch máu, bao gồm: đường huyết, chức năng thận, chức năng gan, mỡ máu…

\n

Chúng ta có thể khảo sát bằng các phương tiện ít xâm lấn hơn như: siêu âm Doppler, siêu âm tim, đo điện tim. Nếu bác sĩ có những nghi ngờ khi đánh giá cho ông bà, họ có thể thực hiện khảo sát chuyên sâu hơn và ảnh hưởng một chút như chụp hình mạch máu. Nếu muốn thấy được hình ảnh mạch máu rõ hơn, bác sĩ sẽ phải thực hiện tiêm thuốc cản quang để hình mạch máu hiện rõ. Thông thường, bác sĩ sẽ chỉ định trong những trường hợp cần thiết.

\n

\n

3. Đầu lâng lâng, choáng váng như say xe và ngủ mơ liên tục là bị gì?

\n

Câu hỏi bạn đọc Hoàng Tùng: Em bị thiếu máu não 3 tháng rồi, đi khám bác sĩ kết luận là bị thiếu máu não. Em sợ nên đã chụp CT, X-quang, khám tim nhưng mọi thứ đều ổn. Đầu em lúc nào cũng lâng lâng, choáng váng như say xe, không ngủ đủ giấc và còn ngủ mơ liên tục. Bác sĩ có phương pháp nào giúp em được không?

\n

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên trả lời: Đây là câu hỏi mà nhiều người khi đến khám phòng thần kinh thường hay hỏi bác sĩ.

\n

Cơn thiếu máu não thoáng qua là mạch máu não không cung cấp nguồn máu đến vùng não tương ứng khiến vùng máu não đó bị mất chức năng tức thời. Sau đó, mạch máu được tái lập, dòng máu chảy đến và chất dinh dưỡng được đưa đến giúp tế bào não phục hồi và chức năng trở lại bình thường.

\n

Cơn thiếu máu não thoáng qua là những khiếm khuyết thần kinh khu trú giống như đột quỵ (ví dụ như: yếu liệt nửa người, méo miệng, mất ngôn ngữ sẽ xuất hiện…) nhưng nó sẽ thoáng qua và phục hồi trong vòng 24 giờ. Rất hạn hữu trường hợp cơn thiếu máu não đơn thuần có biểu hiện chóng mặt.

\n

Triệu chứng lâng lâng mơ hồ, khó ngủ có vẻ ít yếu tố gợi ý để nghĩ đến trường hợp thiếu máu não. Những triệu chứng mà bạn kể hướng về tình trạng chóng mặt ngoại biên và có yếu tố thuận lợi của quá trình lo âu, mất ngủ.

\n

Để được đánh giá thêm, bạn cần đi khám ở phòng khám thần kinh, bác sĩ sẽ hỏi sâu hơn về triệu chứng cũng như thăm khám kỹ hơn để biết được bạn có bị cơn thiếu máu não thoáng qua hay đây là rối loạn chức năng tiền đình ngoại biên trên nền rối loạn, lo âu, mất ngủ. Lúc đó, bạn sẽ được tư vấn và có những điều trị phục hồi phù hợp và việc chữa khỏi bệnh là hoàn toàn có khả năng.

\n

4. Bệnh nhân đột quỵ có cảm xúc tiêu cực, người nhà cần làm gì?

\n

Câu hỏi của bạn Xuân Ly: Chồng cháu bị tai biến do xuất huyết diện rộng, hiện tại bị liệt nửa người bên phải, miệng hơi bị méo một chút, giọng nói bị ngộng, tay bị mềm chưa có lực, khả năng phục hồi tay gần như không có. Chồng cháu có cảm xúc tiêu cực không muốn sống nữa. Cháu cần làm gì để giúp chồng cháu?

\n

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên trả lời: Chào Xuân Ly,

\n

Đầu tiên, bác sĩ rất thông cảm với bạn. Có vẻ như người thân của bạn có thang điểm đánh giá chức năng tàn phế khá cao bởi vì mất chức năng nhiều nên hầu như các hoạt động thường nhật đều lệ thuộc vào người thân.

\n

Một trong các dấu hiệu báo động cần đến khám bác sĩ là suy nghĩ tiêu cực và nguy hiểm, nhất là khi bệnh nhân có ý định tự tử. Khi chồng bạn có dấu hiệu như vậy, bạn cần đưa người nhà đến khám tại bệnh viện.

\n

Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ của bệnh nhân ở mức nào, từ đó chỉ định thuốc điều trị và  tìm thêm sự trợ giúp từ các bác sĩ tâm thần hoặc các chuyên gia về tâm lý trị liệu.

\n

Nếu chưa thể thu xếp được thời gian đưa chồng đi bệnh viện kiểm tra ngay, bạn hãy cực kỳ kiên nhẫn và lắng nghe chồng mình. Tuyệt đối không để bệnh nhân uống thuốc, đồng thời để thuốc và vật sắc nhọn xa khỏi tầm tay người bệnh. Bên cạnh đó, bạn cũng cần đảm bảo người bệnh không bị té ngã từ độ cao nguy hiểm. Cuối cùng, bạn cần gấp rút đưa người nhà đến bệnh viện để được khám và điều trị kịp thời.

\n

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên – Khoa Thần kinh, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM

\n

5. Chăm sóc phục hồi sau đột quỵ sao cho đúng?

\n

Câu hỏi bạn đọc Tùng Sơn: Bố tôi năm nay 77 tuổi vừa bị đột quỵ. Xin chuyên gia cho biết cách phục hồi sau đột quỵ để bố tôi có thể phục hồi một phần sức khỏe. Bố tôi tâm tính cũng bị thay đổi, do đâu vậy BS? Điều này có bình thường không BS?

\n

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên trả lời: Chào anh,

\n

Bác trai vừa bị đột quỵ nên sẽ mất chức năng vận động liên quan đến phần não bị tổn thương. Vì vậy, bác trai chắc chắn cần được theo dõi liệu trình điều trị dự phòng lâu dài. Bên cạnh đó, kiểm soát yếu tố nguy cơ sẽ nằm trong phác đồ điều trị của bác luôn. Một phần không thể thiếu trong quá trình điều trị là tập phục hồi chức năng. Bác sẽ có 3 – 6 tháng là thời gian vàng để tập phục hồi chức năng. Vì vậy, người nhà nên động viên bác tham gia hoạt động trị liệu này.

\n

Bên cạnh đó, người nhà có thể hiểu bác nhiều hơn bằng cách quan sát, chú ý đến khiếm khuyết của bác để giúp họ khắc phục hay thích nghi với nó. Trong giai đoạn tập phục hồi chức năng đi và nói, nuốt, cầm nắm, người nhà sẽ hỗ trợ để bác thực hiện các động tác này và tăng dần độ khó lên. Mục đích sau cùng là bác có thể tự nằm, ngồi, tự đứng, đi lại, tự vệ sinh cá nhân.

\n

Người nhà cần hướng dẫn cho bác chế độ điều trị cũng như những kiêng khem mà bác sĩ dặn dò. Đó là cách phòng tránh đột quỵ và chăm sóc tốt nhất cho người bệnh trong giai đoạn phục hồi cũng như là di chứng.

\n

6. Chóng mặt một chút rồi hết nhưng huyết áp không tăng, là bị bệnh gì?

\n

Câu hỏi bạn đọc Ngọc Anh: Bố tôi năm nay 70 tuổi. Trong thời gian gần đây, bố tôi bị chóng mặt một chút rồi hết ngay. Đo huyết áp thì thấy huyết áp không tăng. Tôi được biết độ tuổi của bố tôi rất dễ bị đột quỵ và tỷ lệ tử vong rất cao. Xin hỏi bố tôi cần chuẩn bị gì cả về mặt tinh thần ạ?

\n

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên trả lời: Chào bạn,

\n

Bố của bạn trong độ tuổi 70, là một người lớn tuổi nên sẽ có nhiều yếu tố nguy cơ mạch máu. Nếu một người lớn tuổi có yếu tố nguy cơ mạch máu, xuất hiện cơn chóng mặt lần đầu thì bác sĩ cần thận trọng trước khi đưa ra chẩn đoán đây là chóng mặt ngoại biên hoặc chóng mặt lành tính… Cần loại trừ yếu tố nguy cơ mạch máu gây ra những cơn chóng mặt này.

\n

Đối với trường hợp của bố bạn, cơn thoáng thiếu máu não cũng có thể là một chẩn đoán có khả năng. Tốt nhất bác cần được đến khám tại phòng khám thần kinh để bác sĩ khám và xác định cơn chóng mặt của bác như thế nào, liệu có phải nguồn gốc của cơn chóng mặt này liên quan đến mạch máu hay không. Nếu đó là căn nguyên mạch máu, bố bạn sẽ thuộc nhóm cần phải điều trị dự phòng để xác định yếu tố nguy cơ và phòng ngừa đột quỵ có thể xảy ra.

\n

Về vấn đề tâm lý, bạn cũng không cần phải quá lo lắng. Người nhà chỉ cần đưa bác đến khám, bác sĩ sẽ làm rõ vấn đề. Khi đó, bác sĩ có thể tư vấn cho bác cách điều trị và dự phòng. Hơn hết, chúng ta cần xác định bản chất của cơn chóng mặt để điều trị triệt để nguyên nhân.

\n

Xem thêm >>> Làm thế nào để cải thiện đời sống tình dục sau đột quỵ?

\n

7. Bệnh nhân đột quỵ tái phát sau một tuần, chăm sóc sao cho đúng?

\n

Câu hỏi bạn đọc Bích Tuyền: Mẹ con vừa bị đột quỵ lần đầu tiên bị liệt bên người trái nên đến bệnh viện để truyền thuốc, châm cứu, điều trị theo bác sĩ. Khi về nhà được 1 tuần thì mẹ con bị tái lại nhẹ hơn lần trước, tay chân bị tê bì, nhấc lên rất khó. Con cảm thấy rất lo lắng và không giúp được gì. Mẹ con năm nay chỉ mới 47 tuổi thôi ạ. Trong thời gian vừa qua, mẹ con vì căng thẳng đầu óc nhiều nên con nghĩ đó có thể là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. BS cho con hỏi nên chăm sóc và động viên mẹ như thế nào? Xin cảm ơn BS!

\n

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên trả lời: Mẹ em mới bị đột quỵ nhưng trong vòng một tuần đã tái phát khi chỉ mới 47 tuổi, đây là độ tuổi nằm ở ranh giới mấp mé giữa đột quỵ ở người trẻ và đột quỵ ở người có yếu tố nguy cơ mạch máu.

\n

Một điều mà bác sĩ thắc mắc là cô đã được đánh giá đầy đủ về yếu tố nguy cơ mạch máu hay chưa. Bởi tái phát sớm là một trong những vấn đề bác sĩ cần thực hiện rốt ráo để dự phòng.

\n

Mẹ em chỉ mới 47 tuổi, vẫn còn nằm trong độ tuổi lao động nên vấn đề bác bị lo âu là điều đương nhiên bởi vì đột quỵ rất mới.

\n

Đây chưa phải là chẩn đoán trầm cảm mà chỉ là lo âu do bệnh lý đột quỵ xuất hiện một cách mới khi vẫn còn ở độ tuổi lao động chính.

\n

Theo tôi, em đưa mẹ đến khám tại bệnh viện chuyên khoa sâu về đột quỵ, không khám tại bệnh viện chăm sóc ban đầu nữa để gặp các bác sĩ chuyên khoa sâu về đột quỵ sẽ đánh giá kỹ hơn lý do vì sao mẹ em đang điều trị lại tái phát sớm. Đó là biện pháp thiết thực nhất có thể làm cho cô tại thời điểm này.

\n

Bên cạnh đó, em cũng cần trấn an mẹ rằng những triệu chứng lo âu này là chuyện đương nhiên đối với người bệnh đột quỵ. Đồng thời, em hãy dành thời gian để cô có tiếp cận được những chẩn đoán và điều trị tốt nhất.

\n

Trích trong trong “Chương tình tư vấn: Thấu hiểu tâm lý người bệnh đột quỵ và thiếu máu não thoáng qua” phát sóng trên kênh youtube Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM.

\n\n

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net