Lưu ý khi sử dụng thuốc không kê đơn để hạn chế ảnh hưởng tim mạch

1. Thuốc không kê đơn và kê đơn khác nhau như thế nào?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Có hai loại thuốc hiện được bán tại các nhà thuốc. Đó là thuốc bán phải có đơn thuốc của bác sĩ gọi là thuốc kê đơn và thuốc bán không cần đơn thuốc gọi là thuốc không kê đơn. Thuốc kê đơn là thuốc nếu không dùng đúng theo chỉ định của bác sĩ kê trong đơn thuốc có thể nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe của người dùng thuốc. Còn thuốc không kê đơn, còn gọi là thuốc OTC (viết tắt của over the counter) là thuốc có độc tính thấp, không có những tác dụng phụ nghiêm trọng, dùng trong điều trị các bệnh thông thường và người bệnh có thể tự điều trị, không nhất thiết có sự thăm khám, chỉ định thuốc hoặc theo dõi của bác sĩ. Ở nhiều quốc gia, thuốc OTC được lựa chọn bởi một cơ quan quản lý để đảm bảo rằng chúng là thành phần an toàn và hiệu quả khi sử dụng mà không cần sự chăm sóc của bác sĩ. Tại Việt Nam, Bộ Y tế là cơ quan ban hành “Danh mục thuốc không kê đơn” và hướng dẫn thực hiện danh mục này. “Danh mục thuốc không kê đơn” thường kỳ được sửa đổi bổ sung để có danh mục mới, trong đó có thuốc bị loại bỏ vì phát hiện có tác dụng phụ nghiêm trọng, hoặc có thuốc được bổ sung do đã chứng tỏ tính an toàn.

Thuốc không kê đơn là thuốc khi cấp phát, bán lẻ và sử dụng không cần đơn thuốc

2. Thuốc không kê đơn thông dụng được nhiều người  sử dụng là gì và lợi ích ra sao?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Trong “danh mục thuốc không kê đơn” mới được ban hành, những loại thuốc không kê đơn thông dụng bao gồm những thuốc như thuốc giảm đau, trị cảm sốt, thuốc trị ho, trị tiêu chảy, trị táo bón hay thuốc bổ là vitamin, chất khoáng… Việc sử dụng thuốc không kê đơn có nhiều lợi ích, như cho phép người dân tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe nhanh hơn, giảm số lần đi khám bác sĩ và do đó chi phí điều trị thấp hơn so với thuốc kê đơn. >>> Xem thêm: Thuốc trợ tim đường uống Digoxin, lưu ý gì khi sử dụng?

3. Quan niệm thuốc không kê đơn có nghĩa là an toàn, đúng hay sai?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Với người dùng thuốc, khi nghe nói đến thuốc không kê đơn thường hiểu lầm thuốc loại này dùng sao cũng được. Vì vậy, có người cứ mua các loại thuốc hoặc chế phẩm như thuốc bổ sung vitamin, chất khoáng, các acid amin, các loại men vi sinh, men tiêu hóa, chất bổ dưỡng như nhân sâm… dùng bừa bãi, bất kể liều lượng. Việc lạm dụng thuốc không kê đơn có thể dẫn đến phản ứng phụ, tương tác thuốc, dùng quá liều và các vấn đề liên quan đến thuốc khác. Cả hai loại thuốc kê đơn và không kê đơn đều đòi hỏi sử dụng đúng. Riêng thuốc không kê đơn vì mua dễ dàng nên đòi hỏi phải thận trọng hơn đối với người dùng thuốc.

4. Thuốc không kê đơn có thể gây ra tác dụng phụ gì? 

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Bất kỳ thuốc nào cũng có tác dụng phụ hết, dù là thuốc kê đơn hay thuốc không kê đơn. Thuốc không kê đơn bao gồm các thuốc có độc tính thấp nếu dùng đúng cách, ngược lại, nếu sử dụng sai cách thì vẫn có thể gặp các tác dụng phụ nghiêm trọng. Đơn cử như Paracetamol, một loại thuốc giảm đau hiệu quả, là một thành phần hoạt chất phổ biến trong nhiều loại thuốc OTC với các tên gọi khác nhau, có thể ở dạng đơn chất hay phối hợp với các thành phần khác. Điều này có thể dẫn đến việc vô tình dùng quá liều. Ví dụ, một người bị chấn thương đầu gối nhẹ và sau đó bị cảm lạnh. Người bệnh có thể dùng thuốc không kê đơn để giảm đau đầu gối, nhưng lại dùng thêm thuốc trị cảm (có chứa cùng hoạt chất giảm đau đều là paracetamol). Điều này khiến người bệnh có thể tiêu thụ gấp 2 lần liều lượng khuyến cáo, dẫn đến hại gan. Nếu paracetamol kết hợp với các thành phần thuốc giảm đau thông thường khác như thuốc chống viêm không steroid (NSAID) để tăng hiệu quả giảm đau, hạ sốt, thì khi dùng quá liều có thể dẫn đến suy thận. Trẻ em, người lớn tuổi, người có bệnh nền thường là đối tượng dễ gặp tác dụng phụ nghiêm trọng của thuốc không kê đơn do dùng bừa bãi.

Thuốc không kê đơn cũng có thể gây ra tác dụng phụ không mong muốn

5. Thuốc không kê đơn điều trị bệnh thông thường có tiềm ẩn nguy cơ tim mạch và huyết áp không?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Người lớn khỏe mạnh sử dụng thuốc OTC đúng bệnh và đúng cách sẽ có ít nguy cơ bị tác dụng phụ liên quan đến tim mạch và huyết áp. Tuy nhiên, một số người có nguy cơ cao hơn. Những đối tượng này bao gồm trẻ nhỏ, người lớn tuổi và những người dùng nhiều hơn 1 loại thuốc.

6. Người mắc bệnh tim mạch có thể tự mua thuốc không kê đơn để điều trị đau đầu, chóng mặt, đau bụng,…?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Những người mắc bệnh tim mạch và đang sử dụng thuốc theo toa của bác sĩ, trong những trường hợp gặp 1 số rối loạn nhẹ như đau đầu, đau bụng, chóng mặt thì vẫn có thể tự mua thuốc không kê đơn tại nhà thuốc. Tuy nhiên, vì đây là những đối tượng có nguy cơ cao gặp tác dụng phụ của thuốc và tương tác thuốc, cho nên, người bệnh cần tham khảo ý kiến của dược sĩ tại nhà thuốc (nước ta đang hướng đến các nhà thuốc phải đạt chuẩn thực hành nhà thuốc tốt – GPP chính là để dược sĩ có thể tư vấn dùng thuốc trong mọi trường hợp), tốt nhất nên đem theo toa thuốc đang sử dụng (trong đó có cả chẩn đoán bệnh và các thuốc đang dùng) để dược sĩ hướng dẫn sử dụng thuốc cho an toàn.

7. Tự uống thực phẩm chức năng, viên nang,… tốt cho tim mạch có gây nguy hiểm?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Thực phẩm chức năng (TPCN) là con dao 2 lưỡi, trước khi sử dụng phải xem cơ thể có cần thiết phải bổ sung hay không. Bởi cơ thể mỗi người khác nhau việc dung nạp thuốc sẽ khác. TPCN cũng chỉ là “thực phẩm”. Bởi không có nghiên cứu, chứng minh đạt hiệu quả rõ ràng nên chúng được xếp vào nhóm TPCN. Nếu sử dụng TPCN tùy tiện sẽ dẫn đến tình trạng ngộ độc do thừa chất, thậm chí biến chứng. TPCN gọi là “tốt cho tim mạch” thì dùng quá liều cũng sẽ gây hại gan, hại thận, thậm chí là tương tác với thuốc tim mạch đang dùng gây ra hại tim. Hơn nữa, hiện nay vẫn có không ít trường hợp người dân nghe truyền miệng TPCN giúp tan cục máu đông cho bệnh nhân tim mạch và đột quỵ. Nhiều bệnh nhân khi đến bệnh viện đã bỏ lỡ thời gian vàng điều trị vì tin lời quảng cáo các loại thực phẩm này. Nguy hiểm hơn, nếu loại thực phẩm này uống vào để tan cục máu đông trên bệnh nhân xuất huyết não thì bệnh nhân có nguy cơ tử vong nhanh hơn.

8. Người bình thường và người có bệnh tim mạch cần lưu ý gì sử dụng thuốc không kê đơn?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Người dùng thuốc phải có sự hiểu biết nhất định về các thuốc không kê đơn để sử dụng đúng nhằm đạt hiệu quả và an toàn, đặc biệt là liều lượng và cách dùng. Trong tình hình hiện nay, cách tốt nhất để có thông tin về thuốc, đặc biệt thuốc không kê đơn, là xem tờ hướng dẫn dùng thuốc (nếu mua thuốc viên rời không mua nguyên lọ ta vẫn có quyền đòi hỏi nhà thuốc cho xem tờ này). Trong tờ hướng dẫn dùng thuốc ta cần đọc: thành phần – công thức (để biết đó đúng là dược chất sử dụng), chỉ định (những trường hợp dùng thuốc), chống chỉ định (những trường không được dùng thuốc), cách dùng – liều lượng, tương tác thuốc… Bệnh nhân có bệnh tim mạch cần tham khảo ý kiến của dược sĩ tại nhà thuốc (nước ta đang hướng đến các nhà thuốc phải đạt chuẩn thực hành nhà thuốc tốt – GPP chính là để dược sĩ có thể tư vấn dùng thuốc trong mọi trường hợp), tốt nhất nên đem theo toa thuốc đang sử dụng (trong đó có cả chẩn đoán bệnh và các thuốc đang dùng) để dược sĩ hướng dẫn sử dụng thuốc cho an toàn. Cả hai loại thuốc kê đơn và không kê đơn đều đòi hỏi sử dụng đúng. Riêng thuốc không kê đơn vì mua dễ dàng nên đòi hỏi phải thận trọng hơn đối với người dùng thuốc.

Bệnh nhân tim mạch khi sử dụng thuốc không kê đơn cũng cần có chỉ định của bác sĩ hoặc tư vấn từ dược sĩ

9. Thuốc không kê đơn có tương tác với thực phẩm, đồ uống nào không?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Thuốc không kê đơn là thuốc ít tương tác với thức ăn, đồ uống thông dụng. “Ít tương tác” nghĩa là vẫn có thể có tương tác, ít hay nhiều thì tùy loại thuốc. Và điều này sẽ được ghi rõ trong tờ hướng dẫn sử dụng thuốc, chúng ta nên chú ý. Nếu như trong tờ hướng dẫn sử dụng thuốc không đề cập đến tương tác của thuốc với thực phẩm nào đặc biệt thì có nghĩa là thuốc này có thể dùng an toàn với thức ăn thông dụng. Riêng với đồ uống thì tốt nhất là uống thuốc với nước đun sôi để nguội là an toàn nhất.

10. Làm sao để đảm bảo an toàn khi sử dụng thuốc kê đơn hoặc không kê đơn?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Để đảm bảo an toàn khi sử dụng thuốc, dù là thuốc kê đơn hoặc không kê đơn thì người bệnh cần chú ý: – Phải hiểu biết khi dùng: với thuốc kê đơn, người bệnh cần dùng đúng theo hướng dẫn của toa thuốc, hiểu rõ bệnh của mình là gì (chẩn đoán) và công dụng của các loại thuốc mình dùng. Với thuốc không kê đơn, người dùng thuốc cũng phải có sự hiểu biết nhất định về các thuốc không kê đơn để sử dụng đúng nhằm đạt hiệu quả và an toàn, đặc biệt là liều lượng và cách dùng. – Nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng thuốc: Bác sĩ và dược sĩ có thể giúp hướng dẫn chọn thuốc không kê đơn thích hợp dựa trên tiền sử bệnh. Thông báo với bác sĩ về bất kỳ loại dị ứng nào đang mắc phải hoặc các loại thuốc kê đơn, không kê đơn khác đang dùng cũng như bất kỳ chất bổ sung thảo dược, vitamin nào đang sử dụng. Bác sĩ hoặc dược sĩ sẽ sử dụng thông tin này để lựa chọn loại thuốc OTC phù hợp, tránh các tương tác bất lợi với các thuốc người bệnh đang sử dụng. – Không sử dụng toa thuốc của người khác – Với những thuốc không kê toa trị những bệnh thông thường, không tự ý kéo dài số ngày dùng thuốc khi thấy bệnh chưa khỏi. Nên quay lại tham khảo ý kiến của dược sĩ, hoặc đến cơ sở y tế để thăm khám khi triệu chứng chưa cải thiện. – Không lạm dụng thực phẩm chức năng.

Benhdotquy.net