Mối nguy đột quỵ cao do xơ vữa động mạch

1. Xơ vữa động mạch nguy hiểm như thế nào?

ThS.BS Phan Hữu Phước trả lời: Xơ vữa động mạch là căn bệnh diễn tiến âm thầm cho đến khi xuất hiện biến chứng do các cục huyết khối và mảng xơ vữa bị bóc tách ra bên ngoài và gây ra bệnh lý liên quan đến các cơ quan khác nhau. Nếu ở não, nó sẽ gây ra đột quỵ não, thiếu máu não cục bộ. Bệnh lý ở tim thì dẫn đến tình trạng nhồi máu cơ tim. Chúng ta hình dung động mạch giống như một ống dẫn nước từ tim lên đến não. Tim giống như máy bơm và hệ thống dẫn giống như ống nước. Tuy nhiên, động mạch chúng ta lại được phân thành 3 lớp khác nhau. Lớp bên trong gọi là nội mạc, lớp chính giữa là những lớp cơ trơn và lớp bên ngoài là ngoại mạc. Tổn thương xơ vữa động mạch là tổn thương bên trong của lớp nội mạc. Lớp nội mạc có nhiệm vụ chống lại hình thành cục máu đông trong quá trình vận chuyển máu. Quá trình xơ vữa động mạch xuất hiện ở những người trẻ tuổi. Nghiên cứu cho thấy, nếu chúng ta không quan tâm đến chế độ ăn uống, các mảng xơ vữa sẽ hình thành qua những giai đoạn khác nhau, đặc biệt nó có thể hình thành bắt đầu ở tuổi 25.

ThS.BS Phan Hữu Phước hiện là Giám đốc Phòng khám Lão khoa Med-Vie, Trưởng khoa Lão khoa – Khoa Y Đại Học Quốc Gia TPHCM, Trưởng khoa Lão – Bệnh viện Nguyễn Trãi.

2. Vì sao xơ vữa động mạch là yếu tố nguy cơ gây đột quỵ não?

ThS.BS Phan Hữu Phước trả lời: Xơ vữa động mạch có mối quan hệ mật thiết với bệnh đột quỵ, thiếu máu não cục bộ, tai biến do thiếu máu não cục bộ. Xơ vữa động mạch có những yếu tố nguy cơ như tuổi, thói quen hút thuốc, uống rượu bia và bệnh lý khác như đái tháo đường, huyết áp cao, ăn nhiều dầu mỡ. Tất cả những yếu tố nguy cơ này cũng là yếu tố nguy cơ của bệnh lý mạch máu não, đột quỵ, tai biến do thiếu máu não cục bộ. Nếu một người vừa bị xơ vữa động mạch, huyết áp cao, kèm đái tháo đường thì nguy cơ cao sẽ cơ gây ra tai biến mạch máu não. Hai căn bệnh này có mối quan hệ mật thiết với nhau.

3. Cần lưu ý dấu hiệu đặc trưng nào của đột quỵ não?

ThS.BS Phan Hữu Phước trả lời: Khi các mảng xơ vữa trong động mạch bị bong ra, chúng sẽ trôi theo dòng máu và gây tắc nghẽn động mạch nhỏ hơn. Những vùng não bị tắc sẽ gây ra tình trạng nhồi máu não. Nếu một người nhận thấy mình có yếu tố nguy cơ của xơ vữa động mạch như béo phì, mỡ trong máu cao, đái tháo đường, có thói quen hút thuốc nhiều, ít vận động, chúng ta phải suy nghĩ đến việc cơ thể đang có xơ vữa. Tình trạng xơ vữa động mạch này sẽ khởi phát và gây ra trạng thái ở vùng tim hay não của chúng ta. Nếu bệnh lý này xuất hiện nở não, nó sẽ gây tình trạng đột quỵ ở não. Thông thường, dấu hiệu cảnh báo trước đó như người bệnh có những dấu hiệu của cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua (TIA), bao gồm: mất ý thức, mất vận động trong vài giây và hiện tượng này có thể lặp hai lần trong 6 tháng thì tỷ lệ bị tai biến mạch máu não ở người đó sẽ rất cao.

4. Yếu tố nguy cơ dễ dẫn đến xơ vữa động mạch?

ThS.BS Văn Hữu Phước trả lời: Những yếu tố nguy cơ có liên quan đến thói quen ăn nhiều mỡ và ở người vận động ít sẽ dễ phát triển xơ vữa động mạch cao hơn so với người có trạng thái vận động tốt. Khi chúng ta vận động, tập luyện thể dục thể thao, tế bào trong động mạch sẽ tiết ra chất nitric oxide chống lại tình trạng xơ vữa động mạch. Vì vậy, tập thể dục được xem là phương pháp tốt để phòng tránh đột quỵ. Bên cạnh đó, các yếu tố như hút thuốc là, uống rượu bia và thói quen hay bị stress cũng gây xơ vữa động mạch. Nguy cơ cao hơn ở những người có bệnh lý đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa mỡ trong máu, đặc biệt có phần mỡ gây hại cho cơ thể LDL cholesterol cao. Ngoài ra, nếu một người mắc bệnh cao huyết áp sẽ là yếu tố thuận lợi gây ra xơ vữa động mạch, vì áp lực máu cao sẽ gây tổn thương các tế bào nội mạc trong lòng động mạch, tình trạng xơ vữa động mạch xuất hiện rất sớm. Việc hình thành cục máu đông cũng xuất hiện rất nhanh ở bệnh nhân có huyết áp cao, có xơ vữa động mạch, đái tháo đường, béo phì và hút thuốc. Y học gọi 4 căn bệnh nếu đi chung với nhau, tình trạng đột quỵ tai biến mạch máu não sẽ xuất hiện cao hơn gấp 20 đến 30 lần so với người bình thường.

5. Lý giải về xơ vữa và đột quỵ

Câu hỏi bạn đọc Anh Thy: Thưa bác sĩ, chữ vữa trong mảng xơ vữa có phải là gì? Và xin bác sĩ giải thích chữ đột quỵ ạ? ThS.BS Phan Hữu Phước trả lời: Vữa là một phần thức ăn hay thành phần gì đó, nó không bám chắc vào nhau, chúng ta gọi là mảng vữa. Đột quỵ là chỉ trạng thái, một người đang sống khỏe mạnh bỗng dưng ngã lăn ra đất rồi hôn mê, bất tỉnh hoặc yếu liệt nửa người. Đột là bất chợt, quỵ là té ngã. Đột quỵ là té ngã đột ngột. Đột quỵ được dân gian trước đây thường gọi là trạng thái trúng gió.

Đột quỵ có thể xảy ra khi mảng xơ vữa ở động mạch cảnh và động mạch trong sọ suy yếu và nứt vỡ.

>>> Xem thêm: 15 loại thực phẩm giúp ngăn ngừa xơ vữa động mạch

6. Mất thăng bằng đột quỵ, có phải dấu hiệu xơ vữa động mạch?

Tôi là nam, 45 tuổi, có hút thuốc, đang đứng bỗng dưng bị mất thăng bằng. Chỉ trong 1 giây, tôi trở lại bình thường. Đây có phải là xơ vữa động mạch không bác sĩ? ThS.BS Phan Hữu Phước trả lời: Ở độ tuổi 45, nếu một người đàn ông hút trên 1 hay 2 gói thuốc một ngày, đây là một yếu tố nguy cơ của xơ vữa động mạch. Nếu chúng ta bị mất thăng bằng, mất tập trung, chú ý hay không điều khiển một phần cơ thể chỉ thoáng qua, ví dụ như mình đang đứng nhưng bất ngờ bị ngã sau đó giữ thăng bằng trở lại, hoặc đang ăn chén cơm bỗng dưng chén cơm rơi khỏi tay chúng ta và chúng ta không giải thích được nguyên nhân. Trong y học, họ gọi là cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua (TIA). Tình trạng này chỉ kéo dài vài giây và không quá 24 giờ. Tuy nhiên, nếu bệnh lý này lặp lại, người bệnh cần đến gặp thầy thuốc sớm vì đây có thể là dấu hiệu cảnh báo của tai biến mạch máu não thực sự.

7. Huyết áp giảm có cần gặp bác sĩ nữa không?

Tôi xin hỏi bác sĩ, trước đây tôi bị cao huyết áp, nhưng do ăn nhạt nên huyết áp đã giảm xuống. Vậy tôi có nên gặp bác sĩ hay không? ThS.BS Phan Hữu Phước trả lời: Huyết áp cao được mệnh danh là sát thủ thầm lặng, vì căn bệnh này có thể sống hòa bình với chúng ta nhưng đây là sự hòa bình giả tạo. Trong 10 người, có 3 người biểu hiện triệu chứng và 7 người không biểu hiện triệu chứng, cho đến khi họ nhập viện vì những tai biến do huyết áp cao như vỡ mạch máu não, suy tim, suy thận, những tổn thương ở đáy mắt do huyết áp gây ra. Tôi khuyên bạn nên dành thời gian đi gặp bác sĩ. Hiện nay vấn đề điều trị huyết áp rất đơn giản, bạn có thể đến cơ sở y tế gần nhà: cơ sở ở phường, xã, quận, huyện có thể điều trị huyết áp.

8. Tê bàn tay chân vào buổi sáng, nguy hiểm không?

Em có người anh bị triệu chứng tê bàn tay, bàn chân vào buổi sáng. Tình trạng này xảy ra khoảng chừng 2 hay 3 giờ sáng, buổi tối anh ấy không bị. Hiện tại, anh ấy vẫn tập bài tập nhưng chưa uống thuốc hay đi khám bác sĩ. Mong bác sĩ tư vấn giúp. ThS.BS Phan Hữu Phước trả lời: Đây là trạng thái bệnh lý thường gặp, với trạng thái tê tay vào buổi sáng, chắc chắn sẽ có một số vấn đề sức khỏe chúng ta cần phải lưu ý. Ở độ tuổi này, anh của bạn có khả năng liên quan đến rối loạn chuyển hóa mỡ trong máu. Những trạng thái bệnh lý liên quan đến xương khớp như thoái hóa khớp, cả hai bệnh lý này đều có thể gặp ở độ tuổi này. Trạng thái tê tay có nhiều mức độ khác nhau. Có một số người vẫn còn cảm giác được các ngón tay của mình. Nặng hơn nữa, họ có thể bị tê cứng, khó cử động bàn tay. Một trạng thái tê nặng hơn là mất cảm giác, không còn cảm giác ở vùng da trên lòng bàn tay. Tốt nhất, bạn nên khuyên anh của mình đi gặp bác sĩ vì căn bệnh này có thể là biểu hiện của một bệnh lý tiềm tàng bên trong hay nguy hiểm hơn tình trạng tê tay.

9. Giảm tiểu cầu có nên truyền máu không?

Em bị bệnh giảm tiểu cầu, bây giờ em vào máu thì có vấn đề gì không? ThS.BS Phan Hữu Phước trả lời: Đối với trạng thái xuất huyết giảm tiểu cầu, chúng ta sẽ có những mức độ khác nhau. Đầu tiên, thầy thuốc sẽ đánh giá số lượng tiểu cầu của bệnh nhân là bao nhiêu. Số lượng tiểu cầu dưới 10.000 rất nguy hiểm vì người bệnh có thể tự xuất huyết ở niêm mạc, não hay bất kỳ cơ quan nào ở của cơ thể. Nếu tiểu cầu dưới 50.000 thì khả năng tự xuất huyết sẽ thấp hơn nhưng bệnh nhân dễ bị xuất huyết khi có hiện tượng va chạm. Thầy thuốc sẽ dùng giải pháp tức thời là truyền tiểu cầu cho người bệnh. Rất không may, đời sống tiểu cầu chỉ kéo dài 1 tuần lễ. Sau 1 tuần, tiểu cầu sẽ tự hủy trong cơ thể và người bệnh có thể trở về trạng thái giảm tiểu cầu. Người thầy thuốc sẽ đánh giá giảm tiểu cầu này không rõ nguyên nhân hay có nguyên nhân. Dù là dạng gì đi chăng nữa, thầy thuốc sẽ đưa ra giải pháp cấp cứu khác nhau. Do đó, trạng thái sẽ phụ thuộc vào tiểu cầu trong máu của người bệnh, thầy thuốc sẽ quyết định bệnh nhân có thể điều trị nội trú hay ngoại trú. Bệnh viện chuyên khoa về huyết học có thể giúp chị giải quyết vấn đề xuất huyết giảm tiểu cầu của mình.

10. Huyết áp cao, tập thể dục không cần uống thuốc được không?

Tôi năm nay 52 tuổi, bị huyết áp cao 5 đến 6 năm. Tôi uống thuốc Codiovan mỗi ngày 1 viên, huyết áp tôi là 140/80 khi uống một viên. Khi nào mệt không uống thuốc, huyết áp không lên. Tôi đi khám những xét nghiệm thì gan nhiễm mỡ độ 2, cholesterol là cao hơn 10% và mỡ trong máu là 10%. Tôi tập thể dục, cơ thể cải thiện rất tốt. Vậy có trường hợp nào, chúng ta tập thể dục tốt mà không cần uống thuốc không? ThS.BS Phan Hữu Phước trả lời: Theo tôi, trạng thái bệnh lý của anh không an toàn. Huyết áp của anh vẫn chưa phải là chỉ số huyết áp tốt như Tổ chức Y tế khuyến cáo. Huyết áp tốt nhất là 120/80. Nếu mỡ máu cao, chúng ta phải chú ý đến LDL cholesterol hay cholesterol gây hại. Ngoài ra, các thông số khác như nhịp tim, khả năng vận động và huyết áp tăng sau đó chưa phải là trong giới hạn an toàn. Anh phải tiếp tục dùng thuốc và tìm các thầy thuốc có nhiều kinh nghiệm để giúp huyết áp của anh trở về giới hạn tốt hơn.

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net (Nguồn: Radio VOH)