Tất tần tật bí kíp xử trí “lưỡi hái tử thần” – đột quỵ

Phần 1: Cấp cứu đột quỵ thế nào để vừa nhanh vừa chuẩn?

\n\n

1. Trí tuệ nhân tạo đóng vai trò như thế nào trong điều trị đột quỵ?

\n

BS.CK1 Trần Thị Mai Uyên trả lời: Trong quá trình điều trị đột quỵ thiếu máu não, sau khi bệnh nhân sử dụng thuốc tiêu sợi huyết bằng đường tĩnh mạch nhưng không cải thiện tình trạng thì bác sĩ có thể tiến hành lấy huyết khối động mạch bằng dụng cụ.

\n

Trước khi phần mềm RAPID ra đời, để thực hiện lấy huyết khối, thời gian cửa sổ là dưới 6 giờ. Tuy nhiên, do tình trạng giao thông đi lại bị hạn chế nên phần lớn bệnh nhân đến bệnh viện không kịp giờ vàng.

\n

Ngay cả ở các quốc gia tiên tiến, tỷ lệ bệnh nhân đến bệnh viện trong giờ vàng chiếm tỷ lệ rất thấp, chỉ khoảng 10%.

\n

Phần mềm RAPID là ứng dụng công nghệ 4.0. Trong công cuộc điều trị, nó sẽ giúp bác sĩ chẩn đoán nhanh chóng và kịp thời đối với bệnh nhân đến muộn sau 6 giờ.

\n

Phần mềm RAPID sẽ tính toán thang điểm ASPECT chính xác, giúp bác sĩ biết được vị trí mạch máu bị tắc, hệ tuần hoàn tốt hay xấu, định lượng nhu mô nào chết nhu mô nào còn sống, từ đó giúp tiến hành can thiệp nội mạch.

\n

Khi bệnh nhân đến sau 6 giờ, các bác sĩ sẽ cho bệnh nhân chụp CT hay MRI để định hình nhu mô não bị chết và nhu mô nào có thể tái thông. Sau đó mình phải định lượng nhu mô não chết đi, nhu mô não còn sống.

\n

Phần mềm RAPID được cài đặt trong bệnh viện, khi hình ảnh CT và MRI được chụp xong thì sẽ đưa qua phần mềm RAPID xử lý và tính toán. Thời gian xử lý chỉ trong vòng 20 giây cho đến 2 phút.

\n

Sau đó, kết quả sẽ được chuyển trực tiếp đến điện thoại hoặc máy vi tính của bác sĩ. Sau khi xem kết quả, bác sĩ sẽ ra quyết định có nên lấy huyết khối động mạch hay không.

\n

2. Bệnh nhân đột quỵ ngay sau khi ăn, xử trí thế nào?

\n

BS.CK2 Nguyễn Thắng Nhật Tuệ trả lời: Đa số người bị đột quỵ đều bị rối loạn tri giác.

\n

Khi bị rối loạn tri giác, khả năng nôn ói rất dễ xảy ra. Vì vậy, bệnh nhân đột quỵ khi ăn cơm xong sẽ dễ bị nôn hơn so với khi chưa ăn cơm.

\n

Theo đó, dịch ói có thể trào ngược vào phổi gây nguy hiểm cho bệnh nhân. Khi dịch ói sặc vào phổi, nó sẽ gây nghẽn đường thở cũng như viêm phổi.

\n

Do đó, trong trường hợp bệnh nhân bị đột quỵ ngay khi vừa ăn cơm trước đó, người nhà nên đặt bệnh nhân nằm trên mặt phẳng cứng hoặc nằm nghiêng một bên để nếu chẳng may bệnh nhân nôn thì dịch ói sẽ chảy ra ngoài và không tràn vào phổi.

\n

\n

3. Tập vật lý trị liệu đóng vai trò thế nào trong phục hồi sau đột quỵ?

\n

BS.CK1 Trần Thị Mai Uyên trả lời: Sự cải thiện chức năng của bệnh nhân sau đột quỵ phụ thuộc vào thời điểm bắt đầu, cường độ và môi trường phục hồi chức năng.

\n

Quá trình phục hồi đòi hỏi thời gian trong vòng 3 – 6 tháng sau đột quỵ. Đôi khi, sự phục hồi này có thể kéo dài trên 2 năm. Do đó, bệnh nhân đừng mất hy vọng khi bị đột quỵ nặng, sự phục hồi chức năng nên được theo dõi bởi bác sĩ.

\n

Tất cả bệnh nhân sau khi đột quỵ cần phục hồi càng sớm càng tốt. Họ cần tránh ra khỏi giường sau 24 giờ do đột quỵ và họ cần tập vận động sớm từ 1 – 2 ngày sau đột quỵ nếu không chống chỉ định.

\n

Nội dung tập phục hồi chức năng tùy thuộc vào mục tiêu và khả năng dung nạp của tùy từng bệnh nhân. Sau khi bệnh nhân đột quỵ được xuất viện, sự phục hồi chức năng cần nên tiếp tục tại nhà hoặc cơ sở ngoại trú hay các viện dưỡng lão.

\n

4. Khả phục hồi của bệnh nhân xuất huyết não hay nhồi máu não liệu có khác?

\n

BS.CK1 Trần Thị Mai Uyên trả lời: Đột quỵ thiếu máu não chiếm tỷ lệ từ 80 – 85%. Đột quỵ xuất huyết não chiếm từ 10 – 20%.

\n

Đột quỵ xuất huyết não thường có tiên lượng nặng hơn, tỷ lệ tử vong cao hơn.

\n

Trong quá trình phục hồi, ngoài thuốc điều trị chuyên biệt, người nhà cần chú ý vấn đề dinh dưỡng, tránh nuốt sặc, tránh bị loét do nằm lâu, đề phòng viêm phổi, thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch sâu cho bệnh nhân.

\n

Ngoài ra, bệnh nhân cũng cần điều trị các di chứng của đột quỵ như phục hồi chức năng vận động, ngôn ngữ.

\n

5. Liệu có thể phân biệt được xuất huyết não và nhồi máu não?

\n

BS.CK2 Nguyễn Thắng Nhật Tuệ trả lời: Về mặt lâm sàng, đột quỵ nhồi máu não và đột quỵ xuất huyết não giống nhau.

\n

Đột quỵ do nhồi máu não có tỷ lệ cao hơn, chiếm khoảng 80 – 85%. Đột quỵ xuất huyết não có tỷ lệ thấp hơn, chiếm từ 10 – 15%.

\n

Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp đột quỵ xuất huyết não đều nặng hơn so với đột quỵ nhồi máu não.

\n

Về lâm sàng, rất khó để phân biệt được 2 thể đột quỵ này. Dựa theo kinh nghiệm lâm sàng, nếu bệnh nhân có thang điểm Glasgow < 10, các bác sĩ có thể nghĩ đến đó là xuất huyết não.

\n

Hoặc nếu trong khoảng 10 phút, thang điểm Glasgow giảm xuống 2 điểm, rất có thể bệnh nhân đang bị đột quỵ xuất huyết não. Hoặc trường hợp bệnh nhân bị huyết áp cao nhưng mạch chậm cũng có thể do xuất huyết não.

\n

Ngoài ra, bệnh nhân đột quỵ xuất huyết não cũng có một số biểu hiện như đồng tử bất thường, hôn mê nhanh.

\n

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất trong việc điều trị cả hai thể đột quỵ này chính là thời gian. Theo đó, việc phân biệt hai thể đột quỵ này giúp các bác sĩ biết được có nên dùng thuốc hạ huyết áp hay không.

\n

Đa phần các trường hợp nhồi máu não đều không dùng thuốc hạ áp nếu huyết áp < 203 mmHg.

\n

Nếu bệnh nhân bị đột quỵ xuất huyết não các bác sĩ có thể cho bệnh nhân dùng thuốc hạ áp vì huyết áp cao có thể gây ra xuất huyết não liên tục gây ảnh hưởng đến tính mạng người bệnh.

\n

6. Chế độ ăn phù hợp cho người bệnh đột quỵ?  

\n

BS.CK1 Trần Thị Mai Uyên trả lời: Bệnh nhân bị đột quỵ thiếu máu não sẽ có nguy cơ tái phát đột quỵ khoảng 25% trong 5 năm đầu tiên.

\n

Ngoài việc dùng thuốc, người bệnh cần xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh để làm giảm các yếu tố nguy cơ dẫn đến đột quỵ tái phát, ví dụ như: tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, béo phì.

\n

Chế độ ăn lành mạnh là chế độ ăn ít muối, ít mỡ, nhiều rau xanh và trái cây. Chế độ ăn lành mạnh là chế độ nhiều thức ăn khác nhau, đa dạng.

\n

Bệnh nhân cần duy trì cân nặng bằng cách cân bằng calories ăn vào và hoạt động thể lực. Người bệnh nên ăn nhiều các loại hạt, rau xanh, trái cây tươi, thực phẩm có lượng đường trung bình, dầu ô liu và hạn chế muối (2.5 gram/ngày).

\n

Người bệnh cần tránh ăn các thực phẩm chế biến sẵn và thức ăn nhanh vì chúng chứa nhiều muối. Để giảm cholesterol trong máu, bệnh nhân có ăn thịt ít mỡ như thịt gia cầm, cá, không nên uống rượu bia.

\n

Bệnh nhân cũng cần thay đổi chế độ sống như tập thể dục thường xuyên 30 phút mỗi ngày và 5 ngày trong một tuần, bỏ thuốc lá và rượu bia.

\n

Với bệnh nhân muốn giảm cân nặng, họ nên tránh thức ăn nhiều tinh bột, chất béo, rượu bia, không nên bỏ bữa ăn vì nếu bỏ bữa ăn bệnh nhân sẽ có khuynh hướng ăn bù trong những bữa sau. Nếu bệnh nhân bị hạn chế di chuyển, họ nên tập trị liệu tại chỗ.

\n

\n

7. Làm gì để giúp bệnh nhân đột quỵ bị trầm cảm?

\n

BS.CK1 Trần Thị Mai Uyên trả lời: Khoảng 30 – 60% bệnh nhân sau khi bị đột quỵ có triệu chứng của trầm cảm trong năm đầu tiên.

\n

Trầm cảm thường gặp ở những bệnh nhân bị nặng hoặc có tiền căn trầm cảm trước đó. Trầm cảm cũng có thể xảy ra ở bệnh nhân có tiền sử bị giảm sút về nhận thức hoặc bị hạn chế về mặt giao tiếp xã hội.

\n

Trầm cảm sẽ khiến cho việc phục hồi của bệnh nhân bị trì trệ. Do đó, việc phát hiện và điều trị sớm rất quan trọng.

\n

Chúng ta có thể cho bệnh nhân uống thuốc chống trầm cảm nếu không chống chỉ định. Đồng thời, người nhà nên khuyến khích bệnh nhân tham gia các hoạt động sinh hoạt hằng ngày trong cuộc sống, tạo điều kiện để bệnh nhân chăm lo cho bản thân và khuyến khích họ quay về công việc trước đó của họ trong giới hạn cho phép.

\n

Đột quỵ và di chứng của đột quỵ gây ra ảnh hưởng rất lớn đối với bệnh nhân và gia đình. Người bệnh cần có sự trợ giúp của thân nhân trong quá trình phục hồi của họ, thân nhân cần phải hiểu và sẵn sàng giúp đỡ.

\n

Người nhà cần cho người bệnh biết mình luôn quan tâm và chăm sóc họ. Đồng thời, thân nhân cũng nên lắng nghe và thấu hiểu người bệnh để người bệnh không có cảm giác cô đơn hay tách biệt.

\n

Quan trọng hơn hết, người nhà không nên hỗ trợ hay làm hết công việc trong nhà cho bệnh nhân mà cần khuyến khích họ tự chăm sóc bản thân. Hãy tạo mức độ tự lập cho người bệnh càng nhiều càng tốt.

\n

Người chăm sóc phải tập thích nghi với hoàn cảnh mới và giúp đỡ bệnh nhân để họ tự lập nhiều hơn.

\n

Chăm sóc người bệnh đột quỵ cần thời gian dài. Vì vậy, người chăm sóc cần biết bảo vệ mình bằng cách tìm sự trợ giúp nếu cần thiết. Đồng thời, nên sắp xếp thời gian để nghỉ ngơi, duy trì cuộc sống xã hội và tiếp tục thú vui giải trí càng nhiều càng tốt.

\n

8. Quy trình tầm soát đột quỵ tại Gia An 115 diễn ra như thế nào?

\n

BS.CK2 Nguyễn Thắng Nhật Tuệ trả lời: Có 2 yếu tố nguy cơ gây đột quỵ, bao gồm yếu tố nguy cơ có thể thay đổi và yếu tố nguy cơ không thể thay đổi.

\n

Yếu tố nguy cơ không thể thay đổi bao gồm: tuổi tác, chủng tộc, màu da và di truyền.

\n

Yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được đó là bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mỡ máu hay béo phì, hút thuốc nhiều, ít vận động.

\n

Chúng ta có thể thay đổi được các yếu tố nguy cơ này bằng cách đi kiểm tra sức khỏe thường xuyên ở các đơn vị y tế.

\n

Nếu bị béo phì, chúng ta cần có kế hoạch giảm cân hợp lý. Hoặc người hút thuốc, uống rượu bia cần có biện pháp bỏ thuốc lá, rượu bia.

\n

Bệnh viện Gia An có xây dụng chính sách tầm soát cho bệnh nhân đột quỵ. Nếu bệnh nhân đăng ký vào, các bác sĩ sẽ thực hiện những xét nghiệm và cận lâm sàng, chẳng hạn như xét nghiệm máu.

\n

Máu có nhiều yếu tố để xác định yếu tố nguy cơ đột quỵ, những phương tiện như siêu âm động mạch cảnh, chụp MRI não hay siêu âm tim giúp loại trừ được yếu tố nguy cơ này cao hay thấp và khuyên bệnh nhân có hướng điều trị thích hợp.

\n

\n

9. Biện pháp giúp phòng ngừa đột quỵ hiệu quả

\n

BS.CK1 Trần Thị Mai Uyên trả lời: Trước tiên, chúng ta phòng ngừa đừng để đột quỵ xảy ra bằng cách kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ đưa đến đột quỵ như: tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh về tim mạch, rối loạn nhịp và bệnh xơ vữa động mạch.

\n

Đồng thời, chúng ta cần có chế độ ăn hợp lý và lành mạnh, bỏ rượu bia, thuốc lá, tập thể dục thường xuyên. Nếu đột quỵ đã xảy ra, bệnh nhân phòng ngừa đột quỵ tái phát.

\n

Ngoài điều trị đặc hiệu của đột quỵ, điểm quan trọng của phòng ngừa đột quỵ tái phát là điều trị yếu tố nguy cơ đưa đến đột quỵ và mình thay đổi chế độ sống.

\n

Các yếu tố nguy cơ này cần được kiểm soát tốt bởi các bác sĩ chuyên khoa. Việc sử dụng các thuốc điều trị kết hợp với việc phòng ngừa sẽ làm giảm tỷ lệ tái phát và bệnh nhân được sử dụng thuốc phòng ngừa thích hợp.

\n

Sau khi bệnh nhân ra viện, họ cần uống thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ và đi tái khám đều đặn. Nếu có các triệu chứng đột quỵ trở lại, bệnh nhân cần nhanh chóng nhập viện không nên được chần chừ.

\n

Trích trong Livestream “Cấp cứu đột quỵ thế nào để vừa nhanh vừa chuẩn?” phát sóng trên kênh youtube Video AloBacsi.

\n

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net

\n