Giải đáp 10 câu hỏi thường gặp về bệnh rung nhĩ

1. Người bị cường giáp điều trị nội tiết ổn định liệu có nguy cơ bị rung nhĩ?

Xin hỏi BS, một người bị cường giáp nếu điều trị nội tiết ổn định thì có nguy cơ cao bị rung nhĩ hay không ạ? (Anh Tuấn)

GS.TS.BS Trương Quang Bình trả lời: Cường giáp là một dạng bệnh có thể gây ra rung nhĩ. Khi gặp khám cho rung nhĩ, bác sĩ cần tìm ra được nguyên nhân gây rung nhĩ là gì, chẳng hạn như: hẹp van hai lá, phổi tắc nghẽn mãn tính, bệnh mạch vành, suy tim, tăng huyết áp và cường giáp. Cường giáp là một yếu tố kích động tim của chúng ta và gây ra rung nhĩ.

Bệnh nhân bị cường giáp nếu không điều trị kịp thời có thể gây ra tình trạng rung nhĩ. Theo đó, bệnh nhân bị cường giáp cần phát hiện và điều trị sớm để trở lại bình giáp.

Ở tình trạng bình giáp, bệnh nhân sẽ ít có xảy ra nguy cơ rung nhĩ. Tuy nhiên, vẫn có khoảng 15% người đã điều trị cường giáp trở về bình giáp bằng thuốc có nguy cơ cường giáp tái phát.

Khi cường giáp tái phát, bệnh nhân vẫn có nguy cơ cao bị rung nhĩ. Như vậy, những người bị cường giáp đã được điều trị ổn định vẫn cần được theo dõi để xem có bị cường giáp tái phát hay không. Nếu cường giáp tái phát, chúng ta cần điều trị ngay đừng để bệnh không ảnh hưởng đến tim gây ra rung nhĩ.

Khi cường giáp tái phát, bệnh nhân vẫn có nguy cơ cao bị rung nhĩ.

2. Người thân cần lưu ý gì khi chăm sóc bệnh nhân rung nhĩ giúp tránh đột quỵ?

Mẹ tôi bị rung nhĩ, tôi chỉ ở nhà vào buổi tối nên ít có thời gian chăm sóc cho mẹ. Tôi nghe nói người lớn bị rung nhĩ rất dễ bị đột quỵ. Có cách nào để người thân lưu ý người bệnh và hạn chế khả năng đột quỵ hay không? (Quỳnh Hoa)

TS.BS Nguyễn Bá Thắng trả lời: Người lớn tuổi có nguy cơ mắc bệnh cao. Đặc biết, tình trạng rung nhĩ kết hợp với yếu tố lớn tuổi sẽ làm tăng nguy cơ đột quỵ. Nếu người bệnh có kèm theo các nguy cơ khác, nguy cơ đột quỵ sẽ tăng cao hơn nhiều.

Những bệnh nhân này sẽ được khám và đánh giá các nguy cơ, có khả năng sẽ được chỉ định kháng đông để phòng ngừa đột quỵ. Đối với nguy cơ đột quỵ liên quan đến rung nhĩ ở người lớn tuổi, nếu có chỉ định kháng đông thì người bệnh phải tuân thủ sử dụng thuốc.

Khi đã có chỉ định sử dụng thuốc kháng đông, việc tuân thủ là quan trọng nhất. Do đó, người nhà cần nhắc nhở bệnh nhân uống thuốc đúng giờ và điều đặn.

Đối với người lớn tuổi có trí nhớ không được tốt, người nhà có thể chuẩn bị hộp thuốc ghi sẵn ngày giờ để bệnh nhân có thể tuân thủ uống thuốc đều đặn. Tốt nhất, nên có người ở nhà để theo dõi nhắc nhở người bệnh uống thuốc tốt hơn.

Bên cạnh đó, người bệnh rung nhĩ cũng cần đánh giá các bệnh đồng mắc. Người lớn tuổi có thể kèm theo nhiều bệnh và dùng thêm nhiều thuốc. Vì vậy, bác sĩ cần đánh giá toàn diện để tìm hết nguy cơ để điều chỉnh phù hợp. Có như vậy, bệnh nhân mới có thể giảm thiểu nguy cơ đột quỵ.

Khi có chỉ định dùng thuốc, bệnh nhân cần tuân thủ theo những hướng dẫn của bác sĩ bằng cách lên lịch, có người nhắc nhở hoặc sử dụng điện thoại nhắc giờ hỗ trợ.

Mặc dù bệnh nhân dự phòng tốt nhưng đôi khi vẫn có thể xảy ra đột quỵ. Vì vậy, người nhà cần nắm rõ các triệu chứng của đột quỵ để nếu chẳng may xảy ra thì có thể đưa đi cấp cứu kịp thời, giúp giảm thiểu được hậu quả do đột quỵ gây ra.

Bạn có thể nhận biết được dấu hiệu của đột quỵ bằng chữ FAST. Trong đó, chữ F là face (méo mặt), chữ A là Arm (yếu tay), S là Speech (khó nói), nếu có bất kỳ triệu chứng nào xảy ra đột xuất thì bệnh nhân cần phải đi cấp cứu ngay.

Người nhà cũng có thể theo dõi bệnh nhân kỹ hơn bằng phương tiện hiện đại như gắn camera ở nhà để trong trường hợp không có người thân bên cạnh.

3. Sau can thiệp lấy huyết khối, mạch máu liệu có bị ảnh hưởng?

Cho em hỏi, khi can thiệp lấy cục máu đông ra thì mạch máu sau này của cha em có gặp vấn đề gì không ạ? (Danh Nguyễn)

GS.TS.BS Trương Quang Bình trả lời: Khi cục máu đông ở tim di chuyển đến não, nếu huyết khối nhỏ thì bác sĩ có thể dùng thuốc tiêu sợi huyết để làm tiêu cục huyết khối. Nếu cục huyết khối lớn gây tắc mạch lớn, bác sĩ có thể phải tiến đến biện pháp can thiệp lấy cục máu đông đó ra. Tuy nhiên, nếu muốn lấy cục máu đông gây tắc nghẽn ở não, bác sĩ phải chắc chắn nhu mô não đó chưa chết hết, có nghĩa là bệnh nhân phải đến sớm mới có chỉ định thực hiện lấy cục máu đông được.

Trong quy trình lấy cục máu đông, đầu tiên bác sĩ sẽ chọc vào động mạch, sau đó luồng dụng cụ đi theo động mạch đó lên động mạch não rồi tiếp cận cục máu đông để lấy nó ra. Phương pháp này được gọi là lấy huyết khối bằng dụng cụ thông qua đường can thiệp nội mạch.

Hiện nay, người ta chế tạo dụng cụ rất tốt nên việc dùng dụng cụ kéo cục máu đông ra rất nhẹ nhàng nên không gây tổn thương thành mạch. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, thành mạch ở người lớn tuổi đã bị xơ vữa sẵn, phương pháp lấy huyết khối cơ học có thể xảy ra biến cố gây tắc hoặc bốc tách tại thành mạch đó. Nếu thành mạch bình thường, việc lấy cục máu đông không gây tổn thương mạch máu của người bệnh.

4. Liệu có cách phát hiện đột quỵ do rung nhĩ?

Mẹ em bị đột quỵ thiếu máu não nhưng không tìm được nguyên nhân. Liệu đó có phải là rung nhĩ không và có cách nào để phát hiện hay không, thưa BS? (Ngọc Ngoan)

TS.BS Nguyễn Bá Thắng trả lời: Có rất nhiều nguyên nhân gây ra đột quỵ thiếu máu não. Song, người ta nhận thấy có 3 nguyên nhân chính thường gặp nhất gây đột quỵ quỵ nhồi máu não, bao gồm:

– Rung nhĩ tạo thành cục máu đông gây tắc nghẽn mạch máu não;

– Xơ vữa động mạch làm cho mạch máu bị xơ và hẹp dần tạo thành cục máu đông gây tắc nghẽn mạch máu;

– Tổn thương các mạch máu nhỏ, thường nó liên quan đến tăng huyết áp.

Khi bị đột quỵ, các bác sĩ sẽ khảo sát toàn bộ để xem nguyên nhân của người bệnh là gì. Ngoài 3 nguyên nhân lớn, còn có một số nguyên nhân khác hiếm gặp và khó khăn trong việc truy tìm hơn.

Do đó, có những trường hợp có thể tìm ra nguyên nhân nhưng cũng có trường hợp dù làm hết các cuộc khảo sát thông thường nhưng vẫn không thấy được nguyên nhân gây ra đột quỵ của người bệnh.

Số người không tìm ra được nguyên nhân cao hay thấp sẽ tùy thuộc vào kỹ thuật của bệnh viện đó. Nếu chỉ làm được vài khảo sát đơn giản thì chắc chắn sẽ khó tìm ra được nguyên nhân. Do đó, để có thể tìm ra được nguyên nhân gây đột quỵ, bệnh viện cần có đủ phương tiện như: chụp cách mạch máu não trên CT, MRI, siêu âm, khảo sát về tim, siêu âm tim bên ngoài hay siêu âm tim qua đường thực quản, đo điện tim, đo monitor, chúng ta đo holter điện tim trong 24 giờ giúp phát hiện loạn nhịp, đặc biệt là tình trạng rung nhĩ không xảy ra liên tục.

Bên cạnh đó, bác sĩ có thể thực hiện những khảo sát về xét nghiệm máu thông thường, xét nghiệm máu cao cấp hơn để tìm một số nguyên nhân hiếm. Trong trường hợp đã làm hết tất cả các khảo sát nhưng vẫn không ra được nguyên nhân cụ thể như bạn đã mô tả thì bác sĩ sẽ xếp vào nhóm đột quỵ chưa rõ nguyên nhân.

Trên thực tế, vẫn có trường hợp đột quỵ chưa rõ nguyên nhân do rung nhĩ. Trên thế giới, các nhà khoa học đã thực hiện nghiên cứu với những bệnh nhân không rõ nguyên nhân. Khi gắn máy đo điện tim cho bệnh nhân kéo dài từ 3 đến 6 tháng, khoảng 25% bệnh nhân phát hiện có tình trạng rung nhĩ.

Tuy nhiên, cho đến khi tìm ra bằng chứng bệnh nhân có rung nhĩ thì chúng ta mới có thể chẩn đoán xác định bệnh nhân bị đột quỵ do rung nhĩ. Lúc này, các bác sĩ mới có chỉ định điều trị rung nhĩ và điều trị thuốc kháng đông.

Nếu chỉ nghi ngờ bệnh nhân có khả năng nó là rung nhĩ mà không có bằng chứng, xác nhận nào chứng minh thì không được dùng thuốc kháng đông để điều trị cho bệnh nhân.

Nếu chưa rõ nguyên nhân gây đột quỵ ở bệnh nhân, cần khảo sát tiếp cho đến khi ra được nguyên nhân thì mới điều trị theo nguyên nhân đó. Nếu chưa tìm ra nguyên nhân thì bệnh nhân sẽ được điều trị theo nguyên nhân tổng quát thông thường bằng cách dùng thuốc chống tiểu cầu và kiểm soát các yếu tố nguy cơ khác.

Rung nhĩ là một trong những nguyên nhân chính gây đột quỵ.

5. Người bệnh rung nhĩ cần làm gì để giảm nguy cơ đau tim hoặc đột quỵ?

Khi bị rung nhĩ, tôi có thể làm gì để giảm nguy cơ đau tim hay đột quỵ ạ, thưa BS? (Mạnh Hùng)

TS.BS Nguyễn Bá Thắng trả lời: Khi bị rung nhĩ, nguy cơ trực tiếp gây ra trên các mạch máu là các cục máu đông. Nếu cục máu đông di chuyển lên não làm tắc mạch não sẽ gây ra đột quỵ. Nếu cục máu đông gây tắc mạch vành tim thì gây ra nhồi máu cơ tim hoặc các mạch máu khác.

Do đó, việc đầu tiên khi phát hiện ra tình trạng rung nhĩ là đánh giá theo mức độ, nguy cơ như thế nào, thậm chí đánh giá nguyên nhân gây ra rung nhĩ nào có thể xử trí được, ví dụ như cường giáp, để giảm thiểu nguy cơ gây đau tim hoặc đột quỵ.

Khi đã có đánh giá đúng nguy cơ, có chỉ định dùng thuốc thì bệnh nhân phải tuân thủ việc dùng thuốc để giảm thiểu nguy cơ bị đột quỵ, nhồi máu cơ tim liên quan đến rung nhĩ.

Người dùng thuốc cần sử dụng thuốc đúng, đủ, theo dõi đầy đủ. Ngoài ra, chúng ta sẽ kiểm soát các yếu tố nguy cơ khác vì các yếu tố khác cũng góp phần thêm nguy cơ đột quỵ và đau tim, chẳng hạn như tăng huyết áp, đái tháo đường, xơ vữa động mạch.

Bệnh nhân cần tuân thủ những bước đó thì mới có thể giảm thiểu nguy cơ bị đột quỵ hay nhồi máu cơ tim liên quan đến rung nhĩ.

Xem thêm >>> Nhận biết những biến chứng nguy hiểm do rung nhĩ

6. Bệnh nhân rung nhĩ nhịp chậm từng bị COVID-19 cần lưu ý gì khi điều trị?

Người thân em năm nay 70 tuổi từng nhiễm COVID-19 có bệnh rung nhĩ, nhịp chậm và Parkinson có cần lưu ý gì đặc biệt khi điều trị hay không? (Nam Hòa)        

GS.TS.BS Trương Quang Bình trả lời: Người thân của bạn năm nay 70 tuổi bị Parkinson và gần đây bị COVID-19, đây là trường hợp điển hình ở người cao tuổi. Ngoài việc bệnh nhân bị nhịp chậm, Parkinson và nhiễm COVID-19, chúng ta cần khảo sát thêm chức năng thận, gan, cơ xương khớp của người này.

Người lớn tuổi có bệnh cần phải được đánh giá tổng quát. Tuy nhiên, một bác sĩ tim mạch không thể đánh giá toàn bộ các chức năng khác trên cơ thể của người bệnh. Đối với trường hợp của bạn, chúng ta phải có sự phối hợp của bác sĩ lão khoa, tim mạch, Parkinson và về thần kinh, các bác sĩ có liên quan đến dinh dưỡng, cơ xương khớp…

Các bác sĩ cần xem xét cẩn thận tình trạng của người bệnh để xem bệnh nhân có chỉ định thuốc kháng đông hay chưa và nếu sử dụng thì tương tác thuốc như thế nào. Ví dụ như bệnh rung nhĩ ở người cao tuổi có bệnh tim nền thì xem như họ đã nằm trong nhóm có chỉ định sử dụng thuốc kháng đông phòng ngừa đột quỵ do rung nhĩ.

Tình trạng nhịp chậm cho người bệnh là chậm đến mức nào, có gây ra tình trạng thiếu máu não hay suy tim chưa để được chỉ định đặt máy tạo nhịp cho người bệnh.

Nếu bệnh nhân bị COVID-19, bác sĩ cần tìm hiểu họ bị COVID-19 bao lâu rồi, bệnh nhân còn nằm trong giai đoạn 8 tuần có tăng nguy cơ tắc mạch hay không? Nếu trong giai đoạn cấp mà bệnh nhân có kèm rung nhĩ thì chắc chắn phải có chỉ định thuốc kháng đông cho người bệnh để phòng ngừa đột quỵ do rung nhĩ.

Các bác sĩ thần kinh sẽ có lưu ý thêm về thuốc điều trị Parkinson có ảnh hưởng đến thuốc kháng đông hay không.

Như vậy, cần có sự hội chẩn để xem xét mọi khía cạnh mới đưa ra được phương thức điều trị phù hợp nhất cho người thân của bạn. Theo tôi, bạn nên đưa người thân đi khám ở nhiều chuyên khoa, những chuyên khoa đó có ý kiến tham khảo lẫn nhau thì đó mới là điều tốt nhất.

7. Người bệnh rung nhĩ cần lưu ý gì trong chế độ ăn uống?

Tôi được chẩn đoán rung nhĩ và tiến hành điều trị bằng thuốc trong 2 tháng. Được biết, chế độ ăn uống có thể tác động 2 mặt đến bệnh rung nhĩ. Xin BS cho biết, tôi cần thực hiện những thay đổi nào đối với chế độ ăn uống của mình. Tôi có cần ưu tiên hay tránh những loại thực phẩm nào không, thưa BS? (Huy Trường)

GS.TS.BS Trương Quang Bình trả lời: Trong việc sử dụng thuốc kháng đông để phòng ngừa đột quỵ do rung nhĩ, có hai loại thuốc là: thuốc kháng Vitamin K và thuốc kháng đông trực tiếp (thuốc không kháng Vitamin K).

Thuốc kháng đông trực tiếp có ưu điểm là ít có tương tác hoặc bị ảnh hưởng từ các loại thức ăn. Khi uống loại thuốc này, bệnh nhân không cần phải quá bận tâm đến chế độ ăn uống. Điều quan trọng là người bệnh cần quan tâm đến các loại thuốc cản trở việc thải thuốc và làm tăng nguy cơ chảy máu.

Thuốc kháng Vitamin K như Sintrom (Acenocoumarol) và Coumadine (Warfarin) có những ưu điểm rẻ tiền, phổ biến nhưng khuyết điểm là tương tác với các loại thuốc người bệnh đang sử dụng, đặc biệt là ảnh hưởng đến các loại thức ăn.

Do đây là thuốc kháng Vitamin K nên nếu ăn thức ăn có nhiều Vitamin K thì sẽ làm giảm tác dụng của thuốc. Ngược lại, nếu chúng ta ăn ít thực phẩm chứa Vitamin K thì nó sẽ làm tăng tác dụng của thuốc kháng Vitamin K dẫn đến chảy máu, từ đó ảnh hưởng đến quá trình đông máu của người bệnh.

Vì vậy, người uống thuốc kháng đông kháng Vitamin K nên thử chức năng đông máu của mình mỗi 4 – 6 tuần/lần, các anh chị thấy chữ xét nghiệm INR nên từ 2 – 3, trong đó 2.5 là tốt nhất. Bệnh nhân phải thử liên tục để điều chỉnh được.

Những người thường xuyên thay đổi chế độ ăn sẽ khiến chỉ số INR không ổn định dẫn đến khó điều trị. Vì vậy, khi bệnh nhân đã có chế độ ăn với mức INR ổn định thì không nên thay đổi nhiều trong chế độ ăn.

Có như vậy, bệnh nhân mới giữ được tác dụng kháng đông cũng như tránh được tác dụng phụ gây chảy máu.

Xem thêm >>> Chiến lược phòng ngừa biến chứng đột quỵ và suy tim ở người bệnh rung nhĩ

8. Bệnh nhân rung nhĩ có cần theo huyết áp và mức cholesterol?

Tôi bị rung nhĩ, được theo dõi và điều trị bằng thuốc. Tôi có nên theo dõi huyết áp và cholesterol của mình hay không. Nếu có, tôi nên kiểm tra bao lâu một lần? (Hồng Thái)

TS.BS Nguyễn Bá Thắng trả lời: Người bị rung nhĩ không loại trừ được khả năng không bị tăng huyết áp hay tăng cholesterol. Thậm chí, tăng huyết áp còn có thể là nguyên nhân gây ra rung nhĩ.

Vì vậy, dù bệnh nhân có bị rung nhĩ hay không thì cũng cần phải theo dõi và đánh giá huyết áp và mức cholesterol. Nếu có các tình trạng này, bệnh nhân cần phối hợp chế độ ăn và thuốc để điều trị tốt, nhằm giảm được nguy cơ tim mạch nói chung và đột quỵ nói riêng. Huyết áp là điều mà chúng ta có thể kiểm tra rất dễ dàng. Do đó, nếu bệnh nhân có yếu tố nguy cơ thì cần có máy đo huyết áp tại nhà để theo dõi.

Đối với cholesterol không bất thường, bệnh nhân có thể kiểm tra lại trong vòng 6 tháng đến 1 năm. Nếu kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh nhân đã có những thay đổi bất thường và mình điều trị bằng chế độ ăn hoặc bằng thuốc (hoặc cả 2), người bệnh cần kiểm tra xem kết quả có đạt hiệu quả chưa. Theo đó, trong vòng 3 tháng, bệnh nhân phải kiểm tra lại.

Như vậy, bệnh nhân rung nhĩ vẫn cần kiểm soát các yếu tố khác, trong đó có tăng huyết áp và tăng cholesterol.

Bệnh nhân rung nhĩ vẫn cần kiểm soát các yếu tố khác, trong đó có tăng huyết áp và tăng cholesterol.

9. Liệu có thể dừng uống thuốc nếu đã điều trị triệt đốt thành công?

Tôi bị rung nhĩ và đã được điều trị triệt đốt thành công. Nếu nhịp tim của tôi trở lại bình thường, liệu tôi có thể dừng uống thuốc hay không? (Thanh Hưng)

GS.TS.BS Trương Quang Bình trả lời: Khi bệnh nhân đã điều trị cắt đốt thành công, khả năng tạo ra cục huyết khối là không có nhưng người bệnh vẫn có khả năng tái phát rung nhĩ.

Bệnh nhân rung nhĩ dù đã được triệt đốt trở về nhịp xoang vẫn chưa thể ngưng thuốc kháng đông chúng ta uống. Theo đó, các bác sĩ sẽ có biện pháp theo dõi lâu dài như cấy dụng cụ vào người bệnh để đo liên tục vào 6 tháng xem bệnh nhân có bị tái phát rung nhĩ hay không.

Nếu trong 6 tháng theo dõi liên tục kết quả cho thấy bệnh nhân không còn rung nhĩ nữa thì mới xem xét có nên dừng thuốc kháng đông hay không.

Thông thường, khi cắt đốt thành công, các bác sĩ vẫn có chỉ định sử dụng thuốc kháng đông để phòng ngừa rung nhĩ tái phát gây đột quỵ. Như vậy, trường hợp bạn mới được cắt đốt thành công thì vẫn phải sử dụng thuốc kháng đông.

10. Người bệnh rung nhĩ liệu có thể chạy bộ?

Thưa BS, người bị rung nhĩ có nên chạy bộ hay phải chuyển sang các bài tập khác và nên tập trong thời gian bao lâu ạ? (Tuyết Trinh)

BS Nguyễn Bá Thắng trả lời: Với người bệnh rung nhĩ nói riêng hay bệnh tim mạch nói chung, các biện pháp khuyến khích vẫn là tập thể dục. Tập thể dục có nguyên tắc chung là tập thể dục vừa sức và trải đều sẽ tốt cho sức khỏe hơn là tập các bài thể dục trong thời gian ngắn. Ví dụ như cử tạ sẽ không phù hợp đối với sức khỏe nói chung hay chạy nước rút sẽ không phù hợp với việc duy trì sức khỏe. Những bài tập nhẹ nhàng kéo dài sẽ tốt hơn các bài gắng sức cùng một lúc.

Các bài tập phải vừa với sức và lứa tuổi của người bệnh. Nếu bệnh nhân rung nhĩ có biến chứng như suy tim, bệnh nhân sẽ có bài tập riêng được bác sĩ hướng dẫn cụ thể.

Nếu bệnh nhân chỉ bị rung nhĩ và không có biến chứng, việc tập luyện thể dục vẫn còn phù hợp. Theo đó, bệnh nhân nên đi bộ, chạy bộ vừa với sức. Tuy nhiên, đối với bệnh nhân rung nhĩ đang dùng thuốc kháng đông, một trong các nguy cơ bệnh nhân cần phải tránh là gây chấn thương, xây xát vì dễ bị bầm tím, chảy máu kéo dài.

Thời gian luyện tập phù hợp được khuyến cáo chung là 30 phút mỗi ngày và ít nhất là 5 ngày trong một tuần và duy trì sức khỏe của mình ở mức phù hợp.

Trích trong “Chương trình tư vấn: Rung nhĩ – Những biến chứng nguy hiểm và cách phòng ngừa” phát sóng trên kênh youtube Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM.

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net