Xét nghiệm dịch não tủy giúp phát hiện bệnh gì?

Dịch não tủy (CSF) là một chất lỏng trong suốt được sản xuất hầu hết trong não thất. Nó bao quanh và bảo vệ não và tủy sống, tạo nên hệ thần kinh trung ương (CNS).

Bác sĩ sẽ thu thập một mẫu dịch từ lưng dưới của một người trong một thủ thuật được gọi là chọc dò thắt lưng, còn được gọi là vòi cột sống.

1. Xét nghiệm dịch não tủy có thể chẩn đoán được những gì?

Các tình trạng tự miễn dịch, chẳng hạn như bệnh đa xơ cứng (MS) và hội chứng Guillain-Barre, có thể dẫn đến phản ứng viêm, có thể được phát hiện bằng sự hiện diện của các tự kháng thể trong dịch não tủy.

Các bác sĩ cũng có thể xác định một số bệnh ung thư, bao gồm cả bệnh bạch cầu, vì xét nghiệm phân tích dịch não tủy có thể tiết lộ số lượng bạch cầu tăng lên.

Các bác sĩ cũng sử dụng xét nghiệm phân tích dịch não tủy để kiểm tra các khối u ung thư nguyên phát và di căn trong thần kinh trung ương.

Xét nghiệm phân tích dịch não tủy cũng có thể chẩn đoán bệnh Alzheimer bằng cách đo mức độ amyloid beta 1-42 (Aß1-42) và protein p- và t- tau.

Trong trường hợp mắc các bệnh truyền nhiễm gây viêm màng não, viêm não, bác sĩ dùng xét nghiệm dịch não tủy để tìm nguyên nhân là do virus, nấm, vi khuẩn hay do ký sinh trùng, từ đó sẽ ảnh hưởng đến quá trình điều trị.

Các bác sĩ có thể sử dụng xét nghiệm phân tích dịch não tủy để kiểm tra các khối u ung thư nguyên phát và di căn trong thần kinh trung ương.

1.1. Hàng rào máu não

Não và dòng máu được ngăn cách bởi hàng rào máu não. Hàng rào này ngăn chặn các phân tử lớn, chất độc và hầu hết các tế bào máu đi từ máu vào não. Tủy sống và dòng máu cũng có hàng rào máu – tủy sống.

Nếu một người có một tình trạng ảnh hưởng đến thần kinh trung ương, nó sẽ phá vỡ hàng rào máu não, thường có thể được phát hiện bằng những thay đổi trong thành phần của dịch tủy sống.

1.2. Dịch não tủy là gì?

Dịch não tủy bao quanh và bảo vệ não và tủy sống. Khoảng 500 – 600 ml dịch não tủy trong suốt, nhiều nước được hình thành trong não thất hàng ngày. Chất lỏng được lưu thông liên tục và sau đó được hấp thụ vào máu.

Chất lỏng này có một số chức năng. Nó bảo vệ não bằng cách hoạt động như một tấm đệm và có thể loại bỏ các chất độc hại, bao gồm cả ma túy.

Dịch não tủy giúp giữ áp lực trong khoang sọ và ống sống ở mức không đổi. Nó cũng vận chuyển các hormone từ nơi chúng được sản xuất đến các bộ phận của não, nơi chúng cần thiết.

»»» Xem thêm: Khi bạn mất ngủ, tim sẽ bị ảnh hưởng ra sao?

2. Chọc dò thắt lưng là gì?

Nếu bác sĩ nghi ngờ rằng một người có tình trạng ảnh hưởng đến thần kinh trung ương, hoặc ung thư có thể đã di căn đến thần kinh trung ương, người đó có thể được đưa đi chọc dò thắt lưng.

Chọc dò thắt lưng được sử dụng để thu thập các mẫu dịch não tủy.

Các dấu hiệu và triệu chứng của các tình trạng ảnh hưởng đến thần kinh trung ương bao gồm:

– Thay đổi trong ý thức và trạng thái tinh thần

– Đau đầu đột ngột, dữ dội hoặc dai dẳng

– Ảo giác hoặc co giật

– Buồn nôn

– Nhạy cảm với ánh sáng

– Tê hoặc run

– Chóng mặt

– Khó nói

– Đi lại khó khăn

– Thay đổi tâm trạng và trầm cảm.

Các bác sĩ thường tiến hành chọc dò thắt lưng cho một người đang nằm yên trong tư thế bào thai. Theo đó, bác sĩ sẽ làm sạch da vùng lưng dưới của người bệnh và tiêm thuốc gây tê cục bộ.

Một khi lưng bị tê, bác sĩ sẽ đưa một cây kim rỗng vào ống sống (chứa tủy sống) giữa hai đốt sống. Phần này của thủ tục được gọi là “phần mở đầu”.

Bác sĩ sẽ lấy mẫu dịch não tủy trong lọ vô trùng trước khi rút kim. Sau đó, họ sẽ áp dụng băng vô trùng và áp lực như một phần của quá trình “đóng cửa”.

Quy trình này thường mất khoảng 30 phút và có thể không thoải mái.

3. Sau chọc dò tủy sống, cần lưu ý gì?

Một số người cảm thấy đau đầu từ 24 – 48 giờ sau khi làm thủ thuật. Người ta mô tả cơn đau là cơn đau âm ỉ hoặc đau nhói ở phía trước đầu, đôi khi lan xuống cổ và vai.

Thuốc không kê đơn có thể giúp giảm đau, nhưng nếu cơn đau dữ dội hoặc kèm theo ốm và nôn mửa thì bệnh nhân cần tìm gặp bác sĩ để được điều trị phù hợp.

Để giảm nguy cơ phát triển cơn đau đầu sau chọc dò thắt lưng, một người sẽ được yêu cầu nằm ngửa yên lặng và không ngẩng đầu trong 1 – 2 giờ sau khi làm thủ thuật.

Chọc dò thắt lưng được thực hiện bên dưới phần cuối của tủy sống, nơi có các sợi dây thần kinh nhỏ. Đôi khi, kim có thể tiếp xúc với tĩnh mạch nhỏ, gây chấn thương vòi.

Nếu điều này xảy ra, một lượng nhỏ máu có thể rò rỉ vào một hoặc nhiều mẫu, điều này có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Một số người bị đau lưng dưới ở khu vực diễn ra thủ thuật, trong khi những người khác cũng có thể cảm thấy đau ở phía sau chân. Các bác sĩ thường khuyên dùng thuốc giảm đau không kê đơn và cơn đau thường giảm sau vài ngày.

Một người cũng có thể gặp phải một số vết bầm tím và sưng tấy liên quan đến một lượng nhỏ chất lỏng bị rò rỉ thu thập dưới da. Điều này có xu hướng biến mất mà không cần điều trị.

»»» Xem thêm: Tăng mỡ máu: Mối nguy đột quỵ rình rập tuổi 50

4. Kết quả xét nghiệm dịch não tủy

Dịch não tủy được thu thập trong quá trình chọc dò thắt lưng sẽ chứa protein và glucose và cũng có thể chứa các tế bào bạch cầu. Nó sẽ được kiểm tra để phát hiện bất kỳ sự gián đoạn nào đối với dòng chảy bình thường của dịch não tủy hoặc tổn thương hàng rào máu não.

Dịch não tủy sẽ được kiểm tra để xác định xem có bất kỳ tổn thương nào đối với hàng rào máu não hay không.

Các xét nghiệm ban đầu được thực hiện trên dịch não tủy xem xét:

– Màu sắc, độ trong và áp suất trong quá trình thu thập

– Mức protein

– Mức đường huyết

– Số lượng các loại tế bào khác nhau hiện diện (số lượng tế bào khác biệt)…

Tùy thuộc vào kết quả của xét nghiệm và các dấu hiệu và triệu chứng mà người bệnh đã trải qua, bác sĩ có thể thực hiện các xét nghiệm thêm. Chúng được chia thành 4 loại chính:

Đặc điểm vật lý: bao gồm đo áp suất của dòng chảy dịch não tủy và kiểm tra xem màu sắc và độ đặc có bình thường hay không.

Các xét nghiệm hóa học: giúp phát hiện hoặc đo lường các chất hóa học trong dịch não tủy, bao gồm mức protein và glucose, thường tương quan với nồng độ của chúng trong máu.

Số lượng và sự khác biệt của tế bào: Bất kỳ tế bào nào có mặt đều có thể được đếm và xác định dưới kính hiển vi.

Xét nghiệm bệnh truyền nhiễm: Nhiều xét nghiệm có thể xác định vi sinh vật nếu nghi ngờ nhiễm trùng.

Nếu phân tích dịch não tủy xác định bất kỳ bất thường nào, bác sĩ sẽ đề nghị các xét nghiệm thêm để giúp chẩn đoán.

Thi Nguyên – Benhdotquy.net