Bệnh động mạch ngoại biên (PAD): Chẩn đoán, điều trị và các biến chứng

1. Các triệu chứng của bệnh động mạch ngoại biên

Nhiều người bị bệnh động mạch ngoại biên (hay gòn gọi là động mạch ngoại vi – PAD) không có triệu chứng. Tuy nhiên, một số lại bị đau nhức ở chân khi họ đi bộ, thường sẽ biến mất sau vài phút nghỉ ngơi. Cơn đau có thể từ nhẹ đến nặng và thường biến mất sau vài phút khi bạn để chân nghỉ ngơi. Cả hai chân thường bị ảnh hưởng cùng một lúc, mặc dù cơn đau có thể tồi tệ hơn ở 1 chân. Các triệu chứng khác của PAD có thể bao gồm: – Rụng lông chân và bàn chân của bạn – Tê hoặc yếu ở chân – Móng chân giòn, mọc chậm – Vết loét hở trên bàn chân và chân của bạn, khó lành – Thay đổi màu da trên chân của bạn, chẳng hạn như chuyển sang tái nhợt hoặc xanh lam – Làn da sáng bóng – Ở nam giới, rối loạn cương dương – Các cơ ở chân của bạn co lại Các triệu chứng của PAD thường phát triển chậm, theo thời gian. Nếu các triệu chứng của bạn phát triển nhanh chóng hoặc đột ngột trở nên tồi tệ hơn, đó có thể là dấu hiệu của một vấn đề nghiêm trọng cần được điều trị ngay lập tức.

Khoảng 1/2 người bệnh động mạch ngoại biên không có triệu chứng. Những triệu chứng thường gặp nhất là đau, chuột rút, nhức mỏi và tê vùng bị tổn thương.

2. Khi nào bạn cần gặp bác sĩ vì các triệu chứng của bệnh động mạch ngoại biên

Bạn nên đến gặp bác sĩ đa khoa nếu bạn bị đau chân tái phát khi tập thể dục. Nhiều người lầm tưởng đây chỉ là một phần của việc già đi, nhưng không có lý do gì khiến một người khỏe mạnh lại bị đau chân. PAD thường được chẩn đoán thông qua khám sức khỏe bởi bác sĩ đa khoa và bằng cách so sánh huyết áp ở cánh tay và mắt cá chân của bạn. Sự khác biệt giữa 2 chỉ số này có thể chỉ ra PAD và được gọi là chỉ số áp lực cơ cổ chân (ABPI). »»» Xem thêm: Dị dạng mạch máu não: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

3. Nguyên nhân của bệnh động mạch ngoại biên

PAD là một dạng bệnh tim mạch (CVD) vì nó ảnh hưởng đến các mạch máu. Nó thường do sự tích tụ chất béo tích tụ trong thành động mạch chân. Các mảng mỡ (mảng xơ vữa) được tạo thành từ cholesterol và các chất thải khác. Sự tích tụ chất béo tích tụ trên thành động mạch làm cho động mạch hẹp hơn và hạn chế lưu lượng máu đến chân. Quá trình này được gọi là xơ vữa động mạch. Có một số điều nhất định có thể làm tăng cơ hội phát triển PAD và các dạng CVD khác của bạn, bao gồm: – Hút thuốc – yếu tố nguy cơ quan trọng nhất – Bệnh tiểu đường loại 1 và loại 2 – Huyết áp cao – Cholesterol cao – Lớn tuổi

Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ chính của bệnh động mạch ngoại biên

4. Các biến chứng của bệnh động mạch ngoại biên

PAD không đe dọa tính mạng ngay lập tức, nhưng quá trình xơ vữa động mạch gây ra nó có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng và có khả năng gây tử vong.

4.1 Bệnh tim mạch vành (CHD)

Sự tắc nghẽn trong các động mạch ở chân cũng có thể ảnh hưởng đến các khu vực khác của cơ thể bạn, chẳng hạn như các động mạch cung cấp tim và não. Điều này có nghĩa là mắc PAD khiến bạn có nhiều khả năng phát triển một dạng bệnh tim mạch khác (CVD), chẳng hạn như: – Bệnh tim mạch vành – Đau tim – Đau thắt ngực

4.2 Thiếu máu cục bộ ở chi nguy kịch (CLI)

Nếu lưu lượng máu đến chân bị hạn chế nghiêm trọng, chứng thiếu máu cục bộ ở chi nghiêm trọng (CLI) có thể phát triển. CLI là một biến chứng cực kỳ nghiêm trọng có thể khó điều trị. Các triệu chứng của CLI bao gồm: – Cơn đau rát dữ dội ở chân và bàn chân của bạn vẫn tiếp tục ngay cả khi bạn đang nghỉ ngơi. – Da của bạn trở nên nhợt nhạt, sáng bóng, mịn màng và khô. – Vết thương và vết loét trên bàn chân và chân của bạn không lành. – Mất khối lượng cơ ở chân của bạn – Da ở ngón chân hoặc chi dưới của bạn trở nên lạnh và tê, chuyển sang màu đỏ rồi đen, hoặc bắt đầu sưng lên và tiết ra mủ có mùi hôi, gây đau dữ dội (hoại thư) Nếu bạn nghĩ rằng bạn đang phát triển các triệu chứng của CLI, hãy liên hệ với bác sĩ ngay lập tức. Phẫu thuật tạo hình động mạch hoặc ghép bắc cầu thường được khuyến nghị nếu bạn có CLI, mặc dù những điều này không phải lúc nào cũng thành công hoặc có thể thực hiện được. Trong một số trường hợp, có thể phải cắt cụt chi dưới đầu gối. »»» Xem thêm: Huyết khối xoang hang là gì? Nguyên nhân và cách điều trị

5. Cách chẩn đoán bệnh động mạch ngoại biên

Nếu bác sĩ đa khoa nghi ngờ bệnh động mạch ngoại vi (PAD), trước tiên họ sẽ tiến hành khám sức khỏe chân của bạn. Bác sĩ đa khoa cũng có thể hỏi về tiền sử bệnh tật cá nhân và gia đình của bạn.

5.1 Chỉ số huyết áp cánh tay – mắt cá chân

ABPI là một bài kiểm tra đơn giản để so sánh huyết áp ở chi trên và chi dưới.

Chỉ số huyết áp cánh tay – mắt cá chân (ABPI) được sử dụng rộng rãi để chẩn đoán PAD, cũng như đánh giá mức độ đáp ứng của bạn với điều trị. Trong khi bạn nằm ngửa, bác sĩ hoặc y tá thực hành sẽ đo huyết áp ở cánh tay và mắt cá chân của bạn bằng cách sử dụng vòng bít và đầu dò Doppler. Đầu dò Doppler sử dụng sóng âm thanh để xác định lưu lượng máu trong động mạch của bạn Sau khi quét, bác sĩ sẽ chia kết quả thứ hai của huyết áp của bạn (từ mắt cá chân của bạn) cho kết quả đầu tiên (từ cánh tay của bạn). Nếu hệ tuần hoàn của bạn khỏe mạnh, huyết áp ở cả hai bộ phận của cơ thể bạn phải chính xác hoặc gần như giống nhau. Điều này sẽ làm cho kết quả ABPI của bạn là 1. Tuy nhiên, nếu bạn bị PAD, huyết áp ở mắt cá chân của bạn sẽ thấp hơn do giảm lượng máu cung cấp. Điều này sẽ làm cho kết quả của ABPI nhỏ hơn 1. Trong một số trường hợp, ABPI có thể được thực hiện sau khi bạn chạy trên máy chạy bộ hoặc đạp xe đạp tập thể dục. Điều này là để thấy tác động của hoạt động thể chất đối với tuần hoàn của bạn.

5.2 Các xét nghiệm khác

Trong hầu hết các trường hợp, bác sĩ sẽ có thể xác định chẩn đoán PAD bằng cách khám sức khỏe, hỏi về các triệu chứng của bạn và kiểm tra điểm ABPI của bạn. Kiểm tra thêm thường chỉ được yêu cầu nếu: – Không chắc chắn về chẩn đoán. Ví dụ, nếu bạn bị đau chân nhưng điểm ABPI của bạn vẫn bình thường. – Bạn không phù hợp với các nguy cơ của PAD, ví dụ bạn dưới 60 tuổi và chưa bao giờ hút thuốc. – Sự hạn chế cung cấp máu ở chân của bạn đủ nghiêm trọng để điều trị, chẳng hạn như phẫu thuật, có thể được yêu cầu. Các xét nghiệm bổ sung tại bệnh viện có thể được thực hiện bao gồm: – Siêu âm: nơi sóng âm thanh được sử dụng để xây dựng hình ảnh của các động mạch ở chân của bạn. Điều này có thể xác định vị trí trong động mạch của bạn có tắc nghẽn hoặc các khu vực bị thu hẹp – Chụp mạch: một chất lỏng được gọi là chất cản quang được tiêm vào tĩnh mạch trên cánh tay của bạn. Tác nhân này hiển thị rõ ràng trên chụp CT hoặc quét MRI và tạo ra hình ảnh chi tiết về các động mạch của bạn. Trong một số trường hợp, chất cản quang có thể được tiêm trực tiếp vào động mạch chân của bạn và tia X có thể được sử dụng để tạo ra hình ảnh. »»» Xem thêm: Hội chứng kháng phospholipid (APS) làm tăng nguy cơ đông máu

6. Phương pháp điều trị bệnh động mạch ngoại biên

Không có cách chữa khỏi bệnh động mạch ngoại vi (PAD), nhưng thay đổi lối sống và thuốc có thể giúp giảm các triệu chứng. Phẫu thuật có thể được sử dụng trong những trường hợp nghiêm trọng hoặc khi điều trị ban đầu không làm giảm các triệu chứng của bạn một cách hiệu quả.

6.1 Thay đổi lối sống

Bạn nên đi bộ thường xuyên sẽ hỗ trợ giúp điều trị bệnh PAD hiệu quả

Hai thay đổi lối sống quan trọng nhất mà bạn có thể thực hiện nếu được chẩn đoán mắc PAD là tập thể dục thường xuyên hơn và ngừng hút thuốc nếu bạn hút thuốc. Bằng chứng cho thấy rằng tập thể dục thường xuyên giúp giảm mức độ nghiêm trọng và tần suất của các triệu chứng PAD, đồng thời giảm nguy cơ phát triển một bệnh tim mạch khác. Tập thể dục cũng có thể nâng cao lòng tự trọng, tâm trạng, chất lượng giấc ngủ và năng lượng của bạn. Một trong những bài tập tốt nhất bạn có thể làm là đi bộ. Thông thường, bạn nên đi bộ xa và lâu nhất có thể trước khi các triệu chứng đau trở nên không thể chịu đựng được. Sau đó nghỉ ngơi cho đến khi hết đau. Bắt đầu đi lại cho đến khi cơn đau quay trở lại. Tiếp tục sử dụng phương pháp “dừng lại bắt đầu” này cho đến khi tổng cộng bạn đã dành ít nhất 30 phút đi bộ. Làm điều này vài lần một tuần. Quá trình tập thể dục đầy thử thách, vì những cơn đau thường xuyên có thể khiến bạn khó chịu. Tuy nhiên, nó sẽ cải thiện các triệu chứng của bạn. Thứ 2, gừng hút thuốc sẽ làm giảm nguy cơ mắc PAD trở nên tồi tệ hơn và phát triển bệnh tim mạch nghiêm trọng khác. Nghiên cứu đã phát hiện ra rằng những người hút thuốc sau khi nhận được chẩn đoán của họ có nhiều khả năng bị đau tim và chết vì biến chứng của bệnh tim hơn những người bỏ thuốc sau khi được chẩn đoán. Cũng như tập thể dục và ngừng hút thuốc, bạn có thể thực hiện một số thay đổi lối sống khác để giảm nguy cơ phát triển các dạng CVD khác. Bao gồm các: – Ăn một chế độ ăn uống lành mạnh – Duy trì cân nặng hợp lý – Cắt giảm rượu PAD có thể gây ra cơn đau dữ dội và làm gián đoạn cuộc sống của bạn. Nếu bạn đang đối mặt với chứng trầm cảm hoặc lo lắng, điều quan trọng là phải được hỗ trợ để chăm sóc sức khỏe tinh thần của bạn.

6.2 Kiểm soát các bệnh lý

Bệnh tiểu đường được kiểm soát kém cũng có thể làm cho các triệu chứng PAD của bạn tồi tệ hơn và làm tăng khả năng phát triển các dạng CVD khác. Điều quan trọng là phải kiểm soát bệnh tiểu đường của bạn đúng cách, có thể liên quan đến việc thay đổi lối sống. Chúng có thể bao gồm giảm lượng đường và chất béo trong chế độ ăn uống của bạn và dùng thuốc để giảm lượng đường trong máu của bạn.

6.3 Sử dụng thuốc

Bạn có thể cần sử dụng thuốc để điều trị bệnh PAD.

Các loại thuốc khác nhau có thể được sử dụng để điều trị các nguyên nhân cơ bản của PAD, đồng thời làm giảm nguy cơ phát triển bệnh tim mạch khác. Một số người có thể chỉ cần dùng 1 hoặc 2 trong số các loại thuốc được thảo luận dưới đây, trong khi những người khác có thể cần dùng nhiều loại. – Statin: Nếu xét nghiệm máu cho thấy mức cholesterol LDL (“cholesterol xấu”) cao, bạn sẽ được kê một loại thuốc gọi là statin. Statin hoạt động bằng cách giúp giảm sản xuất cholesterol LDL của gan. Nhiều người dùng statin không gặp hoặc rất ít tác dụng phụ, mặc dù những người khác gặp một số tác dụng phụ, chẳng hạn như: khó tiêu, đau đầu, cảm thấy buồn nôn (buồn nôn), đau cơ – Thuốc điều trị cao huyết áp: Thuốc hạ huyết áp là một nhóm thuốc được sử dụng để điều trị huyết áp cao (tăng huyết áp). Có khả năng bạn sẽ được kê đơn thuốc hạ huyết áp nếu: bạn không bị tiểu đường và huyết áp của bạn cao hơn 140/90mmHg hoặc bạn bị tiểu đường và huyết áp của bạn cao hơn 130/80mmHg. – Thuốc hạ huyết áp là chất ức chế men chuyển (ACE), ngăn chặn hoạt động của một số hormone giúp điều chỉnh huyết áp. Điều này sẽ làm giảm huyết áp của bạn. Tác dụng phụ của thuốc ức chế men chuyển bao gồm: chóng mặt, mệt mỏi hoặc suy nhược, đau đầu, ho khan dai dẳng. Hầu hết các tác dụng phụ này sẽ hết sau vài ngày, mặc dù một số người nhận thấy họ bị ho khan lâu hơn. – Thuốc làm loãng máu: Nếu bạn bị PAD, bạn có thể sẽ được kê đơn thuốc làm loãng máu để giảm nguy cơ hình thành cục máu đông. Thuốc này hoạt động bằng cách làm loãng máu để ít có khả năng đông máu. Các loại thuốc làm loãng máu mà bạn có thể được kê đơn nếu bị PAD bao gồm: aspirin liều thấp, clopidogrel, rivaroxaban. Bạn có thể được cung cấp naftidrofuryl oxalate nếu bạn bị đau chân do tập thể dục (đau chân không liên tục). Các tác dụng phụ của naftidrofuryl oxalate có thể bao gồm: cảm thấy mệt mỏi, đau bụng, bệnh tiêu chảy, phát ban. Thông thường, bạn sẽ được khuyên dùng naftidrofuryl oxalate trong khoảng 3 đến 6 tháng để xem liệu nó có cải thiện các triệu chứng của bạn hay không. Nếu điều trị không hiệu quả sau thời gian này, nó sẽ được dừng lại.

6.4 Phẫu thuật và thủ thuật

Trong một số trường hợp, bạn có thể nên thực hiện quy trình khôi phục lưu lượng máu qua các động mạch ở chân. Điều này được gọi là kiểm tra lại thông số. Tái thông mạch máu có thể được khuyến nghị nếu cơn đau chân của bạn quá nghiêm trọng khiến bạn không thể thực hiện các hoạt động hàng ngày hoặc nếu các triệu chứng của bạn không đáp ứng với các phương pháp điều trị đã đề cập. Có 2 loại điều trị tái thông mạch máu chính cho PAD: – Nong mạch: nơi một đoạn động mạch bị tắc hoặc hẹp được mở rộng bằng cách thổi phồng một quả bóng nhỏ bên trong mạch – Ghép bắc cầu động mạch: nơi các mạch máu được lấy từ một phần khác của cơ thể bạn và được sử dụng để vượt qua sự tắc nghẽn trong động mạch Không phải lúc nào bạn cũng có thể lựa chọn giữa phẫu thuật nong mạch hoặc ghép mạch. Nếu bạn đang có, điều quan trọng là phải nhận thức được những lợi thế và bất lợi của mỗi loại. Phẫu thuật tạo hình động mạch ít xâm lấn hơn so với phẫu thuật bắc cầu. Nó không liên quan đến việc thực hiện các vết cắt lớn (vết mổ) trên cơ thể của bạn và thường được thực hiện dưới gây tê cục bộ như một thủ tục trong ngày. Điều này có nghĩa là bạn sẽ có thể về nhà ngay trong ngày phẫu thuật và bạn có thể hồi phục nhanh hơn. Vì lý do này, nong mạch thường được ưu tiên hơn phẫu thuật bắc cầu, trừ khi phương pháp nong mạch không phù hợp hoặc đã thất bại trước đó. Tuy nhiên, kết quả của phẫu thuật bắc cầu thường được coi là lâu dài hơn so với kết quả của nong mạch. Điều này có nghĩa là thủ thuật này có thể cần phải lặp lại ít thường xuyên hơn so với nong mạch. Cả phẫu thuật tạo hình mạch và phẫu thuật bắc cầu đều có nguy cơ nhỏ dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng, chẳng hạn như đau tim, đột quỵ và thậm chí tử vong. Trong khi không có nhiều nghiên cứu so sánh giữa phẫu thuật bắc cầu và nong mạch cho PAD, có một số bằng chứng cho thấy nguy cơ biến chứng nghiêm trọng là tương tự nhau ở cả hai. Do đó, trước khi đề xuất phương pháp điều trị, các bác sĩ chuyên khoa, bác sĩ phẫu thuật,… thảo luận về các lựa chọn với bạn. Điều này sẽ bao gồm những rủi ro và lợi ích tiềm ẩn.

Diệu Nhi, benhdotquy.net