Góc nhìn khoa học: Làm việc quá sức và cái giá sức khỏe

Tôi không biết anh Tiến cho đến khi đọc được các bài chia sẻ trên mạng sau khi anh qua đời đột ngột do đột quỵ và ngưng tim. Qua các bài viết trên Facebook có thể thấy anh là một người có ảnh hưởng lớn trong xã hội, đặc biệt là với giới trẻ, có người gọi anh là “thầy”, người dẫn đường, người truyền cảm hứng, v.v… Trong các bài chia sẻ của anh, có lẽ quan điểm “cường độ làm việc cao là biểu hiện của tinh thần cống hiến, là con đường dẫn tới thành công” là nội dung gây tranh cãi nhiều nhất. Mình cho rằng đây cũng là một trong những yếu tố có thể góp phần vào sự ra đi đột ngột của anh. Chưa kể đến các yếu tố nguy cơ khác như béo phì, ít vận động, ăn đồ fast food, thiếu nghỉ ngơi, ngủ không đủ giấc… thì riêng việc làm việc với cường độ cao đã được chứng minh là tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ và bệnh tim mạch.Theo một nghiên cứu quy mô toàn cầu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) công bố trên Environment International, làm việc từ 55 giờ trở lên mỗi tuần làm tăng 35% nguy cơ đột quỵ và 17% nguy cơ bệnh tim thiếu máu cục bộ. Câu hỏi đặt ra là: Có thực sự cần làm việc đến kiệt sức để thành công không? Thời điểm đó, nhiều lãnh đạo và doanh nhân cũng lên tiếng phản biện. Chủ tịch SSI – Nguyễn Duy Hưng từng cho rằng: “Kết quả công việc mới là thước đo thành công chứ không phải số giờ làm việc mỗi ngày.” Trong khi đó, Chủ tịch Group Phát triển Doanh nghiệp Việt – Nguyễn Hữu Long khẳng định: “Tôi tự hào khi 8–10 tiếng làm việc đạt kết quả tương đương với người làm 16–20 tiếng/ngày.” Nhiều bạn trẻ cũng đồng tình rằng “smart work” (làm việc thông minh) mới là cách làm hiệu quả, chứ không phải chỉ chăm chăm tăng thời gian làm việc. Ở góc độ khoa học, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy hiệu quả công việc không phụ thuộc vào số giờ làm, mà phụ thuộc vào chất lượng nghỉ ngơi và cách tổ chức công việc hợp lý. Xu hướng toàn cầu hiện nay đang chuyển dịch sang mô hình làm việc ít giờ hơn nhưng hiệu quả hơn – điển hình là tuần làm việc 4 ngày. Nhiều công ty tại Mỹ, Anh, New Zealand đã áp dụng thành công mô hình này và ghi nhận năng suất không giảm (thậm chí tăng), trong khi sức khỏe tinh thần và thể chất của nhân viên được cải thiện rõ rệt. Các nghiên cứu cũng cho thấy mô hình này giúp giảm stress, tăng sự hài lòng, giữ chân nhân sự tốt hơn và đặc biệt là giảm nguy cơ bệnh tim mạch, đột quỵ do làm việc quá sức. Thực trạng tại Việt Nam cho thấy mối liên hệ đáng báo động giữa làm việc quá sức và bệnh lý tim mạch. Theo báo cáo Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu (GBD), đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam, với tỷ lệ mắc mới khoảng 203 ca/100.000 người/năm, cao hơn mức trung bình của khu vực Đông Nam Á (~188) và thế giới (~142). Bệnh tim mạch nói chung chiếm khoảng 31% tổng số ca tử vong ở Việt Nam. Đáng lưu ý, tỷ lệ người trẻ mắc đột quỵ đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở nhóm tuổi 30–50. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm: tăng huyết áp không kiểm soát, hút thuốc, stress kéo dài, thiếu ngủ, ít vận động và làm việc cường độ cao. Điều này càng củng cố lập luận rằng cổ vũ mô hình làm việc “kiệt sức để thành công” là không chỉ sai lầm, mà còn có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng. Có lẽ, trong bối cảnh hiện nay, chúng ta không cần những mô hình làm việc kiểu “ăn – ngủ – sống” trong phòng thí nghiệm như Bóng hồng Quân y từng làm để nghiên cứu kit test Việt Á. Thay vào đó, điều quan trọng hơn là cần một lối sống làm việc khoa học, cân bằng cuộc sống và công việc, để vừa đạt hiệu quả, vừa bảo vệ được sức khỏe về lâu dài. Bảo trọng nhe bà con,

TS Nguyễn Hồng Vũ