Ngày Đột quỵ Thế giới 29/10: Đừng để sự chậm trễ đánh mất cơ hội sống

Đột quỵ – gánh nặng sức khỏe không thể xem nhẹ

Đột quỵ xảy ra khi mạch máu não bị tắc nghẽn hoặc vỡ, khiến một phần não không được cung cấp máu đầy đủ và các tế bào não nhanh chóng bị tổn thương. Đây là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng và để lại những di chứng lâu dài.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2021, toàn cầu ghi nhận khoảng 11,9 triệu ca đột quỵ mới. Bên cạnh số ca mắc mới hằng năm, WHO cũng cảnh báo nguy cơ đột quỵ trong suốt cuộc đời đã tăng khoảng 50% trong hai thập kỷ qua. Ước tính cứ 4 người trưởng thành thì có 1 người có thể trải qua đột quỵ vào một thời điểm nào đó trong đời.

Đột quỵ thường gặp ở người cao tuổi nhưng cũng có thể xảy ra ở người trẻ, đặc biệt khi có các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc mắc bệnh tim mạch.

Không chỉ gây tử vong, đột quỵ còn có thể để lại di chứng liệt, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức. Nhiều người bệnh phải trải qua quá trình phục hồi kéo dài, thậm chí phụ thuộc vào sự chăm sóc của gia đình.

Chính vì vậy, Ngày Đột quỵ Thế giới 29/10 hằng năm là dịp để cộng đồng nâng cao nhận thức về mức độ nguy hiểm của căn bệnh, đồng thời nhấn mạnh vai trò của phòng ngừa, nhận biết sớm và cấp cứu kịp thời.

“Mỗi phút đều có giá trị” – nhận biết sớm để không bỏ lỡ thời gian vàng

Năm 2026, Tổ chức Đột quỵ Thế giới (WSO) tiếp tục lan tỏa thông điệp “Every Minute Counts – Mỗi phút đều có giá trị”, kêu gọi cộng đồng hành động nhanh khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ.

Thông điệp này xuất phát từ thực tế rằng khi đột quỵ xảy ra, đặc biệt là đột quỵ do tắc mạch máu não, mỗi phút chậm trễ có thể khiến tổn thương não tiếp tục lan rộng, làm giảm cơ hội sống sót và phục hồi của người bệnh.

Hiện nay, các phương pháp điều trị như dùng thuốc tiêu sợi huyết và can thiệp lấy huyết khối đã giúp cải thiện tiên lượng cho nhiều bệnh nhân đột quỵ thiếu máu não cấp. Tuy nhiên, không phải người bệnh nào cũng phù hợp với những phương pháp này. Khả năng điều trị còn phụ thuộc vào thời điểm khởi phát, tình trạng bệnh và kết quả thăm khám, chẩn đoán.

Vì vậy, điều quan trọng nhất là đưa người bệnh tiếp cận cấp cứu càng sớm càng tốt, thay vì chờ đợi triệu chứng tự thuyên giảm.

Để nhận biết nhanh các dấu hiệu đột quỵ, người dân có thể ghi nhớ quy tắc FAST:

Ngoài ra, đột quỵ còn có thể biểu hiện bằng mất thăng bằng, chóng mặt dữ dội đột ngột, rối loạn thị giác hoặc đau đầu dữ dội bất thường.

Khi nghi ngờ đột quỵ, cần gọi ngay 115, ghi nhớ thời điểm triệu chứng bắt đầu hoặc thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường và làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu.

Trong lúc chờ hỗ trợ y tế, không tự ý cho người bệnh ăn uống, dùng thuốc, kể cả aspirin, hoặc thực hiện các biện pháp dân gian như cạo gió, chích máu đầu ngón tay. Những cách xử trí này không có tác dụng điều trị đột quỵ và có thể gây nguy hiểm hoặc làm chậm trễ quá trình cấp cứu.

Đặc biệt, ngay cả khi các triệu chứng tự biến mất sau vài phút, người bệnh vẫn cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Đây có thể là dấu hiệu của cơn thiếu máu não thoáng qua, cảnh báo nguy cơ đột quỵ trong thời gian tiếp theo.

Chủ động phòng ngừa, nâng cao khả năng tiếp cận điều trị đột quỵ

Bên cạnh việc nhận biết sớm, chủ động phòng ngừa là giải pháp quan trọng để giảm nguy cơ mắc đột quỵ và hạn chế những hậu quả lâu dài đối với người bệnh, gia đình và xã hội.

Theo WHO, nhiều yếu tố nguy cơ đột quỵ có thể được kiểm soát thông qua việc theo dõi huyết áp, đường huyết, mỡ máu; duy trì chế độ ăn uống hợp lý, giảm muối, không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và tăng cường vận động thể lực.

Đối với người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc từng bị đột quỵ, việc tuân thủ điều trị, tái khám định kỳ và kiểm soát các yếu tố nguy cơ có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ và hạn chế tái phát.

Tuy nhiên, nỗ lực của mỗi cá nhân cần đi cùng khả năng đáp ứng của hệ thống y tế. Người bệnh dù được phát hiện sớm vẫn có thể bỏ lỡ cơ hội điều trị nếu việc gọi cấp cứu, vận chuyển hoặc chuyển đến cơ sở y tế phù hợp bị chậm trễ.

Ngày 22/5/2026, Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 79 đã thông qua nghị quyết đầu tiên về giảm gánh nặng đột quỵ. Nghị quyết nhấn mạnh việc tăng cường phòng ngừa, nâng cao chất lượng cấp cứu và điều trị, đẩy mạnh phục hồi chức năng, đồng thời củng cố năng lực của hệ thống y tế.

Đối với Việt Nam, điều này cho thấy sự cần thiết của việc tiếp tục phổ biến kiến thức nhận diện đột quỵ trong cộng đồng, nâng cao hiệu quả cấp cứu ngoại viện, tăng cường phối hợp chuyển tuyến và phát triển năng lực điều trị chuyên sâu.

Cùng với đó, phục hồi chức năng sau đột quỵ cũng cần được quan tâm, giúp người bệnh từng bước cải thiện khả năng vận động, giao tiếp và trở lại cuộc sống thường ngày.

Hưởng ứng Ngày Đột quỵ Thế giới 29/10/2026, mỗi người cần chủ động phòng ngừa, ghi nhớ dấu hiệu cảnh báo và hành động ngay khi nghi ngờ đột quỵ. Bởi mỗi phút đều có giá trị, và một quyết định đúng lúc có thể góp phần cứu sống người bệnh, giảm thiểu di chứng.