ESOC 2025: Kỷ nguyên mới của tiêu sợi huyết và tái thông mạch trong đột quỵ

Hội nghị Đột quỵ châu Âu ESOC 2025 vừa diễn ra với hàng loạt cập nhật quan trọng, mở ra nhiều kỳ vọng cho điều trị đột quỵ cấp trong kỷ nguyên mới. Chia sẻ tại Hội thảo khoa học đối thoại cùng chuyên gia, PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng nhấn mạnh, ngành đột quỵ đang là một trong những lĩnh vực có tốc độ cập nhật rất nhanh, có thể nói chỉ sau tim mạch và vượt trội so với nhiều chuyên ngành khác.

Một dấu mốc được nhắc lại là 30 năm ra đời của alteplase – loại thuốc tiêu sợi huyết đầu tiên chứng minh được hiệu quả can thiệp trong đột quỵ, từ sau nghiên cứu NINDs. Từ một thời kỳ mà bác sĩ gần như “bất lực” trước bệnh nhân đột quỵ, chỉ có thể truyền dịch, cho aspirin, giờ đây điều trị đã bước vào giai đoạn cá thể hóa, dựa trên các bằng chứng lớn.

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng khẳng định: “Đối với tôi, NINDs vẫn luôn là nghiên cứu vĩ đại nhất trong lịch sử chuyên ngành đột quỵ”.

TNK – đối thủ hay người kế nhiệm xứng đáng của alteplase?

Sau alteplase, giới khoa học chứng kiến sự nổi lên của tenecteplase (TNK), một thế hệ tiêu sợi huyết mới với đặc điểm cấu trúc chuyên biệt hơn, half-life kéo dài và độ đặc hiệu cao hơn với huyết khối. Trong khi các nghiên cứu ban đầu chỉ xác nhận TNK không thua kém alteplase, thì gộp dữ liệu từ gần 10 nghiên cứu từ năm 2010 đến nay mới cho thấy TNK có hiệu quả vượt trội, đặc biệt trong tắc động mạch lớn.

Mặc dù vậy, PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng lưu ý, nếu chưa có TNK, thì việc dùng alteplase vẫn hoàn toàn đảm bảo, vì chênh lệch hiệu quả hiện tại giữa hai loại thuốc là rất ít, trừ các trường hợp đặc biệt như tắc mạch lớn.

Trong khi đó, reteplase – một thuốc từ Trung Quốc cho thấy hiệu quả tương đương alteplase trong nhóm bệnh nhân đột quỵ nhẹ. Tuy nhiên, độ tin cậy chưa cao vì nghiên cứu thiếu tính đa dạng dân số, chọn bệnh nhân quá nhẹ và yêu cầu bolus 2 lần, gây bất tiện trong xe cấp cứu MSU.

Alteplase mở rộng giới hạn, TNK thử sức kết hợp: Cạnh tranh trên từng giờ vàng

Một điểm đột phá từ nghiên cứu HOPE tại Trung Quốc cho thấy, alteplase có thể an toàn và hiệu quả trong cửa sổ lên đến 24 giờ, đặc biệt nếu lựa chọn bệnh nhân kỹ bằng hình ảnh học. Cụ thể, 40% bệnh nhân phục hồi tốt nếu được điều trị bằng alteplase, so với 26% ở nhóm giả dược. Tỷ lệ xuất huyết chỉ 3,8% – một con số đầy hứa hẹn, nhất là đối với nhóm bệnh nhân thuộc tuần hoàn sau.

Đây cũng chính là khác biệt nổi bật giữa alteplase và TNK, bởi hiện tại TNK chưa có bằng chứng sử dụng trong cửa sổ muộn, và alteplase đang giữ vai trò chủ lực trong điều trị cho nhóm bệnh nhân đến viện muộn hoặc đột quỵ khi vừa tỉnh giấc.

Trong khi alteplase đang dần mở rộng “biên độ vàng” về thời gian, thì TNK lại thử sức ở vai trò kết hợp. Nghiên cứu TIMELESS công bố năm ngoái cho thấy, dùng TNK kết hợp lấy huyết khối bằng dụng cụ không cải thiện rõ rệt kết cục so với chỉ lấy huyết khối đơn thuần. Trái lại, alteplase vẫn cho thấy lợi ích khi phối hợp cả hai phương pháp.

Bên cạnh đó, nghiên cứu Angel-TNK từ Trung Quốc tiếp tục mở hướng mới, sau khi đã tái thông mạch lớn, tiếp tục bơm TNK qua đường động mạch giúp nâng tỷ lệ phục hồi mRS 0-1 lên 40,5% so với 26,4% ở nhóm không bơm tiếp. Tuy nhiên, theo PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng, sự khác biệt giữa mức 1 và 2 trên thang mRS vốn rất mong manh, và nghiên cứu này không thực hiện mù hoàn toàn, do đó cần được tiếp tục kiểm chứng qua các công trình lớn hơn.

Sóng mới trong điều trị đột quỵ: Tirofiban, TNK và kỳ vọng thay thế alteplase

Một nghiên cứu gần đây đã mở ra hy vọng mới cho nhóm bệnh nhân có xơ vữa động mạch lớn, khi phối hợp Tirofiban (thuốc kháng tiểu cầu ức chế thụ thể 2b3a) sau tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch. Kết quả cho thấy, tỷ lệ phục hồi tốt (mRS 0-1) đạt 70%, cao hơn rõ rệt so với nhóm không dùng Tirofiban (55%). Đáng chú ý, không ghi nhận sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ xuất huyết, cho thấy tính an toàn của phác đồ phối hợp này.

Trong bức tranh toàn cảnh về điều trị đột quỵ hiện nay, TNK (tenecteplase) tiếp tục nhận được nhiều kỳ vọng. Theo PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng, alteplase vẫn là trụ cột trong điều trị tiêu sợi huyết, nhưng TNK đang dần soán ngôi, và dự kiến sẽ có mặt tại thị trường Việt Nam vào cuối năm 2025.

Tuy vậy, PGS cũng nhấn mạnh: “Chúng ta cần thêm nhiều nghiên cứu trên các dân số khác nhau, đặc biệt với reteplase trước khi có thể khuyến nghị sử dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng”.

Minh Anh – benhdotquy.net