Những thói quen xấu gây hại cho tim, làm tăng nguy cơ đột quỵ

1. Vai trò của sức khỏe tim mạch đối với cơ thể

Thưa bác sĩ, sức khỏe tim mạch đóng vai trò như thế nào đối với cơ thể? Nếu “tim bị bệnh” thì sẽ nguy hiểm ra sao?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

Hệ thống tim mạch gồm có tim và hệ thống mạch máu, đóng vai trò rất quan trọng đối với cơ thể, có tính chất sinh mạng. Hệ tim mạch giúp duy trì sự sống của con người, do đó, đây là hệ thống quan trọng không thể thiếu trong cơ thể sống.

Tim hoạt động như một cái máy bơm, hút và đẩy máu vào 2 vòng tuần hoàn: đại tuần hoàn và tiểu tuần hoàn. Theo đó, dòng máu từ tim cung cấp oxi và dưỡng chất cho các tổ chức, cơ quan hoạt động trong cơ thể, đồng thời mang các chất cần đào thải chuyển cho các cơ quan, bộ phận có trách nhiệm loại bỏ ra ngoài; dòng máu cũng chính là kênh thông tin liên lạc giữa các cơ quan thông qua các hormone, enzyme.

Như vậy, hệ tim mạch là hệ thống cơ quan quan trọng giúp duy trì sự sống của cơ thể của con người. Do đó, các bệnh về tim mạch thường rất nguy hiểm. Khi “tim bị bệnh” sẽ kéo theo hàng loạt các cơ quan khác trong cơ thể bị rối loạn, bị tổn thương đa cơ quan.

Một trái tim khỏe mạnh sẽ giúp bạn đối phó với những căng thẳng khác trong cuộc sống, cho dù là thể chất hay tinh thần.

2. Yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh tim và đột quỵ

Yếu tố nguy cơ chung nào làm tăng khả năng mắc bệnh tim mạch và đột quỵ ở một người?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

Bệnh tim mạch (CVD) là bệnh lý của tim và mạch máu. Bệnh tim mạch bao gồm bệnh mạch vành (nhồi máu cơ tim, thiếu máu cơ tim), tăng huyết áp tăng (cao huyết áp), bệnh động mạch ngoại biên, bệnh van tim, bệnh tim bẩm sinh, suy tim…và tai biến mạch máu não (đột quỵ).

Đột quỵ, còn gọi là tai biến mạch máu não, là tình trạng xảy ra do tắc nghẽn dòng máu nuôi lên não do huyết khối chèn ép cản trở mạch máu hoặc do rò, vỡ mạch máu gây xuất huyết. Mặc dù đột quỵ là bệnh xảy ra ở não, nhưng bản chất là bệnh lý của mạch máu của não, cho nên vẫn thuộc về nhóm bệnh tim mạch (tim và mạch).

Cũng có trường phái tách riêng hai bệnh này, bệnh đột quỵ riêng và bệnh tim mạch riêng, vì có sự khác biệt về mặt triệu chứng và cách điều trị do là 2 cơ quan khác nhau, nhưng chúng vẫn liên quan mật thiết với nhau, đặc biệt là về yếu tố nguy cơ gây bệnh, vì cùng cơ chế chính là bệnh lý của mạch máu.

Theo đó, các yếu tố nguy cơ chung làm tăng khả năng mắc bệnh tim mạch và đột quỵ ở một người đó là:

Các yếu tố nguy cơ không thay đổi được:

– Tuổi tác: Động mạch ở người lớn tuổi rất dễ bị tổn thương và trở nên hẹp hơn.

– Giới tính: Nam giới có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn nữ giới.

– Tiền sử gia đình: Nếu có người thân mắc bệnh tim mạch, đột quỵ thì nguy cơ bạn cũng mắc các bệnh này cao hơn.

Các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được:

– Tăng huyết áp.

– Hút thuốc, rượu bia.

– Tăng cholesterol máu (lượng mỡ trong máu cao).

– Đái tháo đường, đề kháng insulin.

– Thừa cân, béo phì.

– Lười vận động.

3. Thói quen xấu ảnh hưởng tim mạch

Trong cuộc sống hàng ngày, có những thói quen xấu nào ảnh hưởng đến tim mạch mà mọi người vẫn thường hay mắc phải?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

Bệnh tim mạch hiện nay có xu hướng trẻ hóa, vì tỉ lệ bệnh tim mạch bắt đầu gia tăng ở độ tuổi 30 – 45. Điều đó cho thấy đây không còn là bệnh của người cao tuổi nữa. Chính lối sống cũng như những thói quen có hại cho sức khỏe tim mạch là nguyên nhân khiến số ca mắc bệnh tim mạch tăng đều mỗi năm. Dưới đây là những thói quen xấu đang làm tổn thương hệ tim mạch mà mọi người trong chúng ta hay mắc phải:

– Lười vận động:

• Ngồi quá lâu
• Xem tivi quá nhiều
• Ít vận động thể lực

– Chế độ ăn không lành mạnh:

• Ăn nhiều thịt đỏ
• Lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn
• Tiêu thụ quá nhiều đường
• Ăn quá no
• Uống nhiều rượu bia
• Ăn mặn
• Ăn ít rau và trái cây

– Không vệ sinh răng miệng đúng cách

– Ngủ ngáy.

– Sống chung cùng thuốc lá

– Căng thẳng, stress kéo dài, trầm cảm

– Tự cho mình là khỏe mạnh, ngại đi khám bệnh

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương cho biết, duy trì lối sống lành mạnh và chế độ ăn uống khoa học, bạn sẽ có một trái tim khỏe mạnh.

4. Thói quen xấu dẫn đến đột quỵ

Những thói quen đó có làm tăng nguy cơ đột quỵ không và bằng cách nào, thưa bác sĩ?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

– Lười vận động: là nguyên nhân dẫn đến thừa cân, béo phì, béo bụng, xơ vữa động mạch, từ đó làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ

• Ngồi quá lâu: việc ngồi một chỗ trong thời gian dài có thể làm tăng 14% nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đồng thời tăng nguy cơ tử vong sớm lên 40%.
• Xem tivi quá nhiều:xem tivi hơn 4 giờ mỗi ngày sẽ tăng nguy cơ mắc bệnh tim và tử vong sớm lên 50% so với những người xem ít hơn 2 giờ/ngày.
• Ít vận động thể lực: Chỉ cần tập thể dục 15 phút mỗi ngày đã giúp giảm 14% tỷ lệ tử vong và nếu tập thêm 15 phút nữa mỗi ngày sẽ giúp tỷ lệ tử vong giảm thêm 4%.

– Chế độ ăn không lành mạnh:

• Ăn nhiều thịt đỏ: Các cuộc nghiên cứu đã tìm thấy mối tương quan mật thiết giữa việc ăn nhiều thịt đỏ và bệnh tim mạch, đó là do trong thịt đỏ có chứa nhiều các chất béo bão hòa. Khi bạn ăn nhiều thịt đỏ (nhiều chất béo bão hòa), lượng LDL-C (loại mỡ xấu) trong cơ thể sẽ tăng cao làm hình thành các mảng xơ vữa (mảng bám) ở thành động mạch và gây hẹp tắc lòng mạch.
• Lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn: Đây là các thực phẩm có chứa nhiều muối ăn và đặc biệt là chất béo dạng trans (loại mỡ xấu nhất đối với tim mạch)
• Tiêu thụ quá nhiều đường: các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra những người tiêu thụ 17 – 21% tổng lượng calo từ đường mỗi ngày có nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch cao hơn 38% so với người ăn ít đường.
• Ăn quá no: Khi bạn nạp nhiều thức ăn cùng một lúc, dạ dày và hệ tiêu hóa sẽ phải tăng làm việc, do vậy cơ thể phải tăng vận chuyển máu từ tim đến hệ tiêu hóa. Điều này làm quả tim phải làm việc nhiều hơn bình thường và do vậy làm khởi phát cơn suy tim hoặc cơn đau ngực do thiếu máu cơ tim (nhất là ở những người đã có bệnh mạch vành hoặc suy tim trước đó).
• Uống nhiều rượu bia: Mặc dù rượu vang đỏ đã được chứng minh là có lợi cho tim mạch, nhưng không phải ai cũng có thể uống, nhất là khi uống với lượng nhiều hơn khuyến nghị. Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra những người uống 10 ly rượu trở lên mỗi tuần sẽ tử vong sớm hơn từ 1 – 2 năm so với những người uống ít hơn 5 ly mỗi tuần. Nguyên nhân là rượu chứa chất có khả năng gây độc cho tim, làm suy yếu cơ tim, tăng nguy cơ mắc chứng loạn nhịp tim như rung nhĩ.
• Ăn mặn: Mọi nghiên cứu đều chứng minh, tiêu thụ hơn 6g muối/ngày sẽ khiến bạn tăng nguy cơ mắc bệnh suy tim và Tăng huyết áp. Các thực phẩm chứa nhiều muối thường gặp là các loại thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, khoai tây chiên, các loại nước sốt…
• Ăn ít rau và trái cây: Các nhà khoa học đã chứng minh ăn nhiều rau và trái cây có tác dụng bảo vệ cơ thể khỏi bệnh tim mạch. Trong rau, củ và quả tươi có chứa nhiều Kali, đây là thành phần có tác dụng giảm huyết áp và ngăn ngừa đột quỵ. Trong rau, củ, quả cũng có chứa nhiều chất xơ có tác dụng ngăn ngừa tiểu đường, giảm cholesterol trong máu và do đó giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.

– Không vệ sinh răng miệng đúng cách: Những người bị bệnh nướu răng có nguy cơ cao bị đau tim, đột quỵ và các bệnh lý tim mạch khác. Nguyên nhân là bệnh nha chu làm tăng tình trạng viêm trong cơ thể, đây là một trong những nguyên nhân gây ra bệnh tim.

– Ngủ ngáy: các nhà nghiên cứu lại phát hiện ra, chứng ngáy ngủ có thể là dấu hiệu của hội chứng ngưng thở khi ngủ, đây là yếu tố nguy cơ của bệnh tim mạch và các rối loạn khác trong cơ thể.

– Sống chung cùng thuốc lá: Có thể là hút thuốc lá chủ động, hay hít phải khói thuốc người hút thuốc lá phả ra (chuyên môn gọi là hút thuốc lá thụ động)… Tất cả những điều này đều làm gia tăng bệnh tim. Lý do, khói thuốc lá có chứa hàng trăm hóa chất độc hại khác nhau. Nó làm cho máu đậm đặc, khó lưu thông, phát sinh cục máu đông, tăng các mảng bựa bám trong trong thành động mạch và cuối cùng làm tăng bệnh.

– Căng thẳng, stress kéo dài, trầm cảm: Mức độ căng thẳng cao có thể tác động tiêu cực đến trái tim bạn – đặc biệt là khi bạn để stress tích tụ theo thời gian. Khi bạn căng thẳng, cơ thể sẽ sản sinh ra một chất gọi là cortisol – yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim do nó làm tăng huyết áp, tăng cholesterol và lượng đường trong máu.

– Tự cho mình là khỏe mạnh, ngại đi khám bệnh: bệnh tật không chừa một ai, nhưng nhiều người chủ quan cho rằng bản thân khỏe mạnh nên không chú ý phòng tránh, khám bệnh lẫn điều trị, khi biết bệnh thì đã quá muộn. Ví dụ như tăng huyết áp có tới 90% số ca mắc bệnh không hề có dấu hiệu nhận biết bên ngoài, vì vậy nên đi khám định kỳ, làm các xét nghiệm để có giải pháp can thiệp hữu hiệu nhất.

5. Các bệnh về tim mạch thường liên quan đến lối sống kém lành mạnh?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

Các bệnh về tim mạch thường liên quan đến lối sống kém lành mạnh bao gồm: tăng huyết áp, bệnh xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành, bệnh mạch máu não trong đó có đột quỵ, bệnh động mạch ngoại biên, suy tim.

6. Dấu hiệu tim mạch cần đi khám

Dấu hiệu nào cho thấy tim của chúng ta đang “kêu cứu” và cần thăm khám bác sĩ ngay?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

Mọi người thường cho rằng chỉ khi nào đau ngực thì mới là bệnh tim. Nhưng thực tế, biểu hiện của bệnh tim rất phong phú. Hội Tim mạch Hoa Kỳ đã phát triển một công cụ hữu ích 5 dấu hiệu gồm với từ viết tắt “FACES” để cảnh báo trái tim của chúng ta đang kêu cứu:

F (Fatigue) = Mệt mỏi: Khi tim không thể bơm đủ máu giàu oxy để đáp ứng nhu cầu năng lượng của cơ thể, một cảm giác chung là cảm thấy mệt mỏi. Một cảm giác mệt mỏi tất cả các thời gian trong ngày và khó khăn với các hoạt động hàng ngày, chẳng hạn như mua sắm, leo cầu thang, mang giỏ đi chợ hoặc đi bộ.

A (Activity limitation) = Hạn chế hoạt động: Người bị bệnh tim thường không thể làm các hoạt động bình thường của họ vì họ trở nên dễ dàng mệt mỏi và khó thở hoặc gặp cơn đau thắt ngực

C (Congestion) = Ứ trệ, sung huyết: Chất lỏng tích tụ trong phổi có thể gây ho, thở khò khè và khó thở dai dẳng. Ho đi kèm chất nhày màu trắng hoặc máu màu hồng. Đặc biệt bệnh nhân có bệnh tim thường ho về đêm, ho khi nằm đầu thấp, khó thở khi nằm đầu thấp, các triệu chứng này cải thiện khi bệnh nhân ngồi dậy.

E (Edema or ankle swelling) = Phù hoặc sưng mắt cá chân: Khi tim không có đủ sức mạnh để bơm máu trở lại từ các chi dưới, chất lỏng có thể tích tụ gây sưng mắt cá chân, chân, đùi và bụng. Dấu hiệu dễ thấy là người bệnh nhận ra giầy trở nên chật chội. Chất lỏng dư thừa cũng có thể gây tăng cân nhanh chóng.

S (Shortness of breath) = Khó thở: Khó thở khi hoạt động (thường gặp nhất), khi nghỉ ngơi hoặc trong khi ngủ, có thể đến đột ngột và đánh thức người bệnh dậy. Bệnh nhân thường có khó thở khi nằm trên mặt phẳng và có thể cần phải chống đỡ phần trên cơ thể và kê đầu trên hai chiếc gối.

Ngoài ra, khi bị tim bị yếu bị bệnh, người bệnh cũng có thể có cảm giác ăn không ngon, buồn nôn, đầy bụng hoặc đau dạ dày – Đó là do hệ thống tiêu hóa nhận được ít máu, gây ra các vấn đề tiêu hóa. Người bệnh có thể thấy tim đập nhanh hoặc nhói đau. Những người cao tuổi dễ dàng nhận thấy triệu chứng suy giảm trí nhớ, nhầm lẫn, suy nghĩ chậm chạp… do thiếu máu lên nào và do có sự thay đổi nồng độ của một số chất trong máu, chẳng hạn như natri, gây ra tình trạng trên.

Thay đổi thói quen để bảo vệ sức khỏe sẽ không bao giờ là muộn.

7. Biến chứng của bệnh lý tim mạch

Bệnh lý tim mạch nếu không phát hiện sớm hoặc điều trị kịp thời sẽ dẫn đến nguy hiểm, biến chứng gì?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

Tiến triển của bệnh tim mạch luôn trầm trọng hơn theo thời gian, cho nên, nếu người bệnh không điều trị kịp thời, bệnh không được kiểm soát, bệnh nhân sẽ gặp phải các biến chứng suy tim nguy hiểm. Gồm:

– Giảm tưới máu các cơ quan do giảm chức năng tim, gây suy thận, suy mạch vành, thiếu máu não, rối loạn tiêu hóa, tổn thương gan.

– Cơ thể suy yếu lại càng dễ bị nhiễm trùng, nhiễm trùng lại càng làm suy tim nặng hơn.

– Phù phổi cấp, tràn dịch màng phổi với khó thở, suy hô hấp cấp

– Rối loạn nhịp tim.

– Đột quỵ

– Ngưng tim ngưng thở đột ngột.

8. Thói quen tốt giúp giảm nguy cơ bệnh tim và đột quỵ

Nhờ bác sĩ chia sẻ những thói quen tốt cho tim mạch và giảm nguy cơ bị đột quỵ mọi người nên áp dụng?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

Những thói quen tốt cho tim mạch đó là:

– Ngưng hút thuốc lá, tránh hút thuốc lá thụ động

– Thể dục thường xuyên, tối thiểu 30 – 45 phút mỗi ngày, các ngày trong tuần. Có thể đi bộ, chạy bộ, chạy xe đạp, bơi lội, đánh cầu lông, bóng bàn, đánh golf, tập yoga, thể dục nhịp điệu, thiền,..tùy theo tình trạng sức khỏe mỗi người; tránh căng thẳng trong cuộc sống và công việc.

– Giảm cân nếu dư cân, béo phì (khi BMI >23): đặt mục tiêu giảm từ 5% đến 7% cân nặng trong vòng mỗi 6 tháng đến khi đạt cân nặng lý tưởng (BMI từ 18 – 22)

– Chế độ ăn tốt cho tim mạch:

• Ăn ít chất béo, thịt mỡ, chất bột đường, thực phẩm đóng hộp, thức ăn nhanh, hạn chế muối, giảm rượu bia.
• Nên ăn cá, thịt gia cầm; nên ăn nhiều trái cây, rau, củ, quả, hạt, thực phẩm tươi sống, organic.

9. Người bệnh tim làm sao phòng tránh đột quỵ?

Đối với những người có bệnh lý tim mạch sẵn thì cần lưu ý gì trong lối sống để không dẫn đến đột quỵ?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

Người đã có bệnh lý tim mạch sẵn thì bên cạnh việc thay đổi lối sống để bảo vệ trái tim mình, đó là ngưng thuốc lá, tập thể dục đều đặn các ngày trong tuần, giảm cân nếu dư cân hay béo phì, chế độ ăn tốt cho tim mạch, giảm rượu bia.

Bệnh nhân còn cần chú ý tái khám kiểm tra sức khỏe đều đặn, uống thuốc theo hướng dẫn, không tự ý dùng các loại thuốc, bất kể thuốc gì cũng phải có tư vấn của các bác sĩ để tránh các nguy hại cho sức khỏe.

10. Những người khỏe mạnh làm sao phòng ngừa bệnh tim mạch và đột quỵ?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương:

Bốn yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh lý tim mạch và đột quỵ là hút thuốc lá, tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn mỡ máu. Mà thông thường, chúng sẽ diễn biến tiềm tàng trong nhiều năm mà không có bất kỳ triệu chứng nào. Theo nghiên cứu mới nhất của Viện Tim mạch Việt Nam, tỷ lệ người Việt Nam trưởng thành (>18 tuổi) mắc tăng huyết áp là gần 50%, nghĩa là cứ 2 người trưởng thành có 1 người bị tăng huyết áp. Một con số thực sự báo động.

Cho nên, bắt đầu từ tuổi 20, bạn nên có kế hoạch đi khám sức khỏe định kỳ và theo dõi các chỉ số sức khỏe bản thân, ngay cả khi bạn cảm thấy thực sự khỏe mạnh. Và tất nhiên, song song đó vẫn phải luôn duy trì lối sống lành mạnh với các thói quen tốt đã nêu trên.

Benhdotquy.net