Yếu liệt nửa người sau đột quỵ: Chăm sóc và tập luyện sao cho đúng?

1. Khi nào nên bắt đầu phục hồi di chứng liệt nửa người sau đột quỵ?

Thưa BS, đối với bệnh nhân đột quỵ não, phục hồi di chứng liệt nửa người nên bắt đầu vào giai đoạn nào, thời điểm nào là tốt nhất? ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Sau đột quỵ, một số bệnh nhân có thể may mắn hồi phục hoàn toàn trong khi một số khác lại bị di chứng yếu một phần cơ thể, gây khó khăn trong việc giữ thăng bằng để đứng và đi lại hoặc cũng có khi không thể đi lại được. Lúc này, việc luyện tập vận động đóng vai trò vô cùng quan trọng như những điều trị phục hồi chức năng khác. Đối với bệnh nhân nằm viện: – Tất cả bệnh nhân bị đột quỵ nên được điều trị phục hồi chức năng càng sớm càng tốt khi sẵn sàng về mặt y tế và có thể tham gia vào các hoạt động phục hồi chức năng. – Không nên rời khỏi giường sớm và thường xuyên trong vòng 24 giờ đầu sau khởi phát đột quỵ. – Có thể vận động rất sớm với điều kiện sức khoẻ cho phép. – Nên bắt đầu vận động sớm (giữa 24 giờ đến 48 giờ sau khởi phát đột quỵ) nếu không có chống chỉ định. – Không nên vận động sớm khi: bệnh nhân được can thiệp động mạch, tình trạng bệnh không ổn định, độ bảo hoà Oxy trong máu thấp hoặc chấn thương.

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa – Phụ trách Chủ nhiệm Khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Quân y 175.

>>> Xem thêm: Làm sao liên hệ ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa để khám về đột quỵ?

2. Mất bao lâu bệnh nhân có thể phục hồi chức năng sau đột quỵ?

Thông thường, để một bệnh nhân bị liệt nửa người có thể hồi phục, tự thực hiện những công việc cá nhân cơ bản thì sẽ cần mất bao nhiêu thời gian trị liệu phục hồi chức năng ạ? ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Khuyến khích bệnh nhân thực hiện các bài tập lặp lại với cường độ và độ khó tăng dần nhằm cải thiện chức năng nhanh hơn. Đối với bệnh nhân tại cộng đồng, trị liệu được thực hiện ít nhất 45 phút mỗi ngày, 2-5 ngày trong tuần (dựa trên nhu cầu và mục tiêu điều trị) trong ít nhất 8 tuần.

3. Tác dụng phương pháp hoạt động trị liệu với bệnh nhân đột quỵ?

Thưa BS, phương pháp hoạt động trị liệu là gì và xin BS đánh giá về tác dụng của những phương pháp này trong phục hồi chức năng đối với bệnh liệt nửa người sau đột quỵ ạ? ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Hoạt động trị liêụ là điều trị bằng các vận động chức năng để người tàn tật tự chăm sóc cơ thể, làm việc, giải trí, để có cơ hội tái hoà nhập xã hội. Mục tiêu điều trị dựa vào tình trạng bệnh nhân và quá trình lượng giá. Trong hoạt động trị liệu, từng mục tiêu cụ thể, một số kỹ thuật được sắp xếp lại thành nhóm để điều trị có hiệu quả gọi là “mẫu điều trị”. Mẫu chăm sóc bệnh nhân đột quỵ di chứng liệt nửa người gọi là mẫu phục hồi chức năng. Mục tiêu của mẫu phục hồi chức năng: – Đạt tối đa độc lập trong các lĩnh vực tự chăm sóc, làm việc, giải trí. – Phục hồi chức năng tối đa gần với trước khi bị tàn tật. – Duy trì khả năng cũ đã có – Sử dụng tốt các dụng cụ trợ giúp, chỉnh hình, thay thế, thích nghi tối đa với môi trường của người tàn tật.

4. Bài tập dành cho bệnh nhân đột quỵ yếu liệt nửa người

Nhờ BS chia sẻ một vài bài tập cụ thể giúp bệnh nhân yếu liệt nửa người có thể luyện tập dễ dàng ạ? ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Kéo duỗi Động tác kéo duỗi nhằm mục đích duy trì độ dài của cơ để cơ vẫn vận động bình thường. Kéo duỗi cũng giúp giảm chuột rút và đau nhức do co cơ Những bài tập duỗi dành cho tay – Khi bắt đầu mỗi bài tập, người chăm sóc cần giữ thẳng cánh tay liệt của người bệnh bằng cách đặt một tay phía sau khuỷu tay bệnh, tay còn lại kéo thẳng bàn tay của người bệnh nhân ra. + Đưa tay hướng lên, ra trước (chỉ lên trần nhà) và hướng về phía đầu, sau đó trở lại vị trí ban đầu. Vận động nhẹ nhàng, tránh làm trật khớp vai bên liệt.

Di chuyển tay hướng ra phía ngoài và trở lại vị trí ban đầu

Nâng tay ngang qua người bệnh nhân và hướng về vai bên đối diệnBắt đầu với cánh tay bệnh nhân dang ra ngoài, thẳng góc 90 độ so với cơ thể, gập khuỷu tay 90 độ, để tay chỉ lên trần nhà còn khuỷu tay vẫn nằm tựa trên giường. Nhẹ nhàng đưa cẳng tay xuống hướng về phía chân, sau đó hướng về phía đầu.

Gập khuỷu tay về phía đầu càng nhiều càng tốt và trở lại vị trí ban đầu.Gập khuỷu tay bệnh nhân 90 độ, đặt một bàn tay bên dưới để đỡ khuỷu tay. Dùng ngón trỏ và ngón cái của tay bên dưới để đỡ khuỷu tay. Dùng ngón tay còn lại để giữ cổ tay, sau đó xoay bàn tay bệnh nhân để lòng bàn tay di chuyển hướng về mặt bệnh nhân và xoay ra xa.Khuỷu tay bệnh nhân được giữ ở 90 độ, di chuyển bàn tay bệnh nhân về phía sau và ra phía trước bằng cách gập cổ tay.Gập các ngón tay của bệnh nhân để tạo thành nắm đấm, sau đó duỗi thẳng và dạng các ngón tay ra.Duỗi nhẹ nhàng và chậm rãi tới vị trí kép duỗi tối đa, giữ lại trong 10 giây và lặp lại 10 lần cho mỗi động tác. Tránh giật mạnh hoặc gây đau cho bệnh nhân. + Duỗi khép hông:

• Đặt một bàn tay dưới gối bệnh nhân và tay còn lại đặt dưới gót bệnh nhân
• Giữ chân thẳng và nâng lên cách nệm khoảng 5 cm
• Kéo chân về phía người tập và giữ ở tư thế đó khoảng 10 giây.
• Đặt chân về vị trí ban đầu và lặp lại bài tập.

+ Duỗi bắp chân

• Đặt bàn tay dưới gót chân của bệnh nhân và giữ lòng bàn chân tựa vào cánh tay, tay còn lại giữ cổ chân.
• Đè cánh tay vào lòng bàn chân để hướng các ngón chân về phía đầu.
• Cùng lúc đó, kéo gót chân ngược về phía sau
• Giữ động tác này khoảng 10 giây
• Đưa bàn chân về tư thế ban đầu và làm ngược lại

5. Ai có thể áp dụng phương pháp hoạt động trị liệu?

Những đối tượng bệnh nhân nào có thể áp dụng phương pháp hoạt động trị liệu, thưa BS? ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Phương pháp hoạt động trị liệu có thể áp dụng cho bệnh nhân có những vấn đề sau: – Mất năng lực cử đông tay hay chân hay cả hai, thay đổi vị trí trên giường hay trên ghế, hoặc thăng bằng khi ngồi. – Mất khả năng cử động các khớp của chi liệt hay về tương quan giữa các phần chi với toàn thân. – Mất khả năng hiểu lời nói hay chữ viết. – Mất sáng kiến, trầm cảm, cảm xúc bất ổn định. – Mất năng lực diễn tả tư tưởng hay phát ngôn.

6. Xây dựng chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân đột quỵ

Thưa BS, vậy người thân cần xây dựng chế độ dinh dưỡng cũng như chăm sóc như thế nào để có thể nâng cao phục hồi chức năng cho người bệnh? ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Một chế độ dinh dưỡng hợp lý và đầy đủ rất cần thiết để cải thiện tình trạng sức khoẻ cho người bệnh sau đột quỵ. Bệnh nhân thường gặp khó khăn khi ăn uống do khó nhai, khó nuốt, mất vị giác. Giai đoạn sớm: Người bệnh được nuôi ăn bằng sữa hay bằng súp phù hợp với bệnh nền qua ống thông mũi- dạ dày, chẳng hạn như: bệnh nhân bị đái tháo đường, suy thận hay tăng huyết áp,.. sẽ có chế độ ăn riêng phù hợp với từng đối tượng. Tốt hơn hết, bệnh nhân cần được khám và tư chế độ ăn bởi một bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng. Giai đoạn hồi phục: Khi tình trạng bệnh cải thiện, người bệnh có thể nuốt thì có thể bắt đầu ăn những thức ăn có độ sệt tăng dần (như cháo xay, cháo nhuyễn, cơm,…) giúp bệnh nhân tập thói quen ăn uống như trước khi bị đột quỵ. Những thức ăn tốt nhất cho người bệnh đột quỵ: – Chế độ ăn theo khuyến cáo cơ bản là đủ năng lượng để đạt được hay duy trì cân nặng lý tưởng, ít chất béo, ít muối và giàu chất xơ, – Cân bằng chế độ ăn túc là ăn nhiều loại thức ăn khác nhau trong nhóm thực phẩm khác nhau. Không ăn quá nhiều loại thức ăn nào, nhất là thức ăn chất béo- đường – muối. – Sự thay đổi chế độ ăn trong trường hợp cụ thể cần tuân theo sự hướng dân của bác sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng.

7. Người bị yếu liệt nửa người cần lưu ý gì khi nằm ngủ ban đêm?

Nằm về bên yếu liệt: – Giữ chi khuyủ tay của bệnh nhân bên yếu liệt duỗi thẳng ra phía trước xương bả vai. – Giữ chân thẳng hay kéo thẳng hông xuống bên yếu liệt – Đặt những caí gối dựa phía sau và phía dưới chân không yếu liệt để giữ tư thế thoải mái.Nằm về bên không liệt: – Đưa vai bị yếu liệt ra phía trước và kê lên trên một cái gối. – Gập và đặt đầu gối, hông bên yếu liệt lên trên một cái gối – Giữ thẳng chân và kéo thẳng hông bên không bệnh.Nằm ngửa: đặt gối nâng đở dưới vai và tay, chân bên liệt

8. Bệnh nhân đột quỵ liệt nửa người lưu ý gì khi về nhà?

Ngoài ra, bệnh nhân phục hồi chức năng liệt nửa người do đột quỵ khi xuất viện về nhà cần lưu ý những điều gì ạ? ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Chăm sóc và vệ sinh cá nhân cho người bệnh: Chúng ta cho rằng việc chăm sóc và giữ vệ sinh cá nhân là chuyện tự nhiên. Tuy nhiên, bệnh nhân đột quỵ lại không thể hoàn toàn làm tốt được mà cần sự giúp đỡ của người khác để giữ cơ thể sạch sẽ và giảm đi nguy cơ nhiễm trùng. Chăm sóc những vùng da tỳ đè: Người bệnh nằm liệt giường hay ngồi xe lăn đều có nguy cơ cao bị loét do tỳ đè. Khi loét đã xuất hiện và tiến triển thì rất khó điều trị. Do đó việc phòng ngừa loét tỳ đè là rất quan trọng. Ngoài ra người bệnh còn gặp các vấn đề: trầm cảm sau đột quỵ, huyết khối tĩnh mạch sâu, suy giảm nhận thức, nhiễm trùng tiểu, viêm phổi,…

Benhdotquy.net