Tiêu chuẩn hình ảnh học – Yếu tố sống còn trong quyết định điều trị đột quỵ cấp

Hai bức tranh – Một bệnh nhân

Trường hợp đầu tiên là bệnh nhân nữ, 73 tuổi, nhập viện trong tình trạng liệt nửa người phải, xoay đầu và mắt sang trái, với thang điểm NIHSS là 18. Bệnh nhân được chụp CT scan sau 2 giờ khởi phát triệu chứng, ghi nhận ASPECTS 7 điểm và CTA cho thấy tắc hoàn toàn động mạch não giữa bên trái.

Trong trường hợp này, khoảng 90% bác sĩ sẽ lựa chọn điều trị tái thông theo chiến lược Bridging: sử dụng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch (rtPA) kết hợp với lấy huyết khối bằng dụng cụ. 10% còn lại sẽ chọn phương án lấy huyết khối trực tiếp. Cả hai hướng xử trí này đều thuộc nhóm khuyến cáo mức Class IA, tức là có bằng chứng và sự đồng thuận cao nhất.

Tình huống thứ hai cũng là một bệnh nhân nữ, 73 tuổi, nhập viện trong hoàn cảnh tương tự. Tuy nhiên, lần này bệnh nhân được chụp MRI vào khoảng 2 giờ 30 phút sau khởi phát. Kết quả hình ảnh DWI cho thấy ASPECTS bằng 0.

Với mức tổn thương này, gần như 100% bác sĩ sẽ từ chối điều trị tái thông, dù là dùng rtPA hay can thiệp lấy huyết khối. Bởi theo hướng dẫn hiện nay, ASPECTS 0 gần như là chống chỉ định với mọi phương pháp tái thông mạch.

Điều bất ngờ là, cả hai hình ảnh đều thuộc về cùng một bệnh nhân, chỉ khác nhau ở kỹ thuật chụp CT scan và MRI, thực hiện cách nhau 30 phút.

Hình CTscan và MRI của bệnh nhân (ảnh: PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng)

CT hay MRI – Đâu là ranh giới giữa điều trị và từ chối?

Theo y văn, khi đánh giá tổn thương não bằng thang điểm ASPECTS, MRI thường cho kết quả thấp hơn CT khoảng 1 điểm. Tuy nhiên, những ca chênh lệch lớn như ví dụ trên không hiếm gặp trong thực hành lâm sàng.

Dù MRI chính xác hơn trong đánh giá tổn thương mô não, gần như tất cả các thử nghiệm lâm sàng hiện nay đều sử dụng CT scan làm tiêu chuẩn để ra quyết định điều trị trong giai đoạn cấp tính. Điều này đặt ra một cảnh báo quan trọng đối với các trung tâm sử dụng MRI như kỹ thuật hình ảnh chính để quyết định có can thiệp hay không.

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng lưu ý với những trung tâm sử dụng MRI như là kỹ thuật chẩn đoán thường quy để ra quyết định điều trị, có thể sẽ BỎ SÓT nhiều bệnh nhân vẫn còn hy vọng với giải pháp tái tưới máu.

Theo PGS, ngày nay, hình ảnh học không đơn thuần là công cụ hỗ trợ chẩn đoán, mà đã trở thành điều kiện cốt lõi trong xử trí đột quỵ cấp. Từ việc phân tích ASPECTS, xác định vùng mô chết – vùng tranh tối tranh sáng (penumbra), đến lựa chọn chiến lược điều trị tối ưu… kiến thức hình ảnh học chính là yếu tố cốt lõi để tạo nên một bác sĩ đột quỵ giỏi.

Nguồn: PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng – Chủ tịch Hội Đột quỵ TPHCM