Tận dụng “giờ vàng”: Sự sống người thân nằm trong hiểu biết của bạn

1. Vì sao “giờ vàng” quan trọng trong cấp cứu đột quỵ?

Bệnh đột quỵ là một cấp cứu y tế khẩn cấp bởi sự sống của não được tính bằng giây, phút. Do đó, người ta vẫn hay khuyến cáo rằng nên đưa bệnh nhân đến bệnh viện trong thời gian sớm nhất để đảm bảo “giờ vàng” trong cấp cứu đột quỵ, giúp giảm gánh nặng bệnh tật và nguy cơ tử vong.

Song, tỷ lệ bệnh nhân đến bệnh viện ở Việt Nam trễ sau giờ vàng vẫn còn rất cao. Một thống kê năm 2015 cho thấy, có đến 97% bệnh nhân đột quỵ đến sau khoảng thời gian vàng.

Các chuyên gia cảnh báo, càng trì hoàn xử lý đột quỵ não thì càng có nhiều thiệt hại cho người bệnh. Tế bào não sẽ chết chỉ trong vài phút nếu không được cấp máu hoặc oxy. Đối với đột quỵ thiếu máu não, khi mạch máu lớn trong não bị tắc, cứ mỗi giây trôi qua có 32 nghìn tế bào não chết và cứ mỗi phút trôi qua sẽ có 1,9 triệu tế bào não bị chết. Đặc biệt, cứ mỗi giờ trôi qua, số tế bào não chết tương ứng mất đi 3,6 năm tuổi thọ của người bình thường (đó là trong trường hợp người bệnh may mắn sống sót)…

Nhìn chung, nếu người bệnh đột quỵ được điều trị càng sớm thì cơ hội phục hồi càng cao, ít để lại di chứng. Ngược lại, nếu đến càng muộn sau “cửa sổ thời gian” thì cơ hội phục hồi sẽ thấp, nguy cơ tử vong cao. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nếu chúng ta tiết kiệm được mỗi 15 phút thì sẽ giảm được 4% nguy cơ tử vong và tàn phế cho bệnh nhân đột quỵ.

Nếu chúng ta tiết kiệm được mỗi 15 phút thì sẽ giảm được 4% nguy cơ tử vong và tàn phế cho bệnh nhân đột quỵ.

»»» Xem thêm: “Giờ vàng” cứu sống người đột quỵ như thế nào?

2. “Thời gian vàng” trong cấp cứu, điều trị đột quỵ là 3 giờ, 4 giờ, 6 giờ hay 24 giờ?

Mặc dù cụm từ “thời gian vàng” đã được các chuyên gia nhắc đến nhiều các phương tiện thông tin đại chúng nhưng vẫn không ít người chưa hiểu rõ về các mốc thời gian này.

Đầu tiên, để hiểu đúng, chúng ta cần biết được đột quỵ não có 2 thể là nhồi máu não (hay tắc mạch máu não chiếm khoảng 80%) và xuất huyết não (hay còn gọi là vỡ mạch máu não chiếm khoảng 20%). Theo đó, giờ vàng trong đột quỵ là thời gian tốt nhất để cấp cứu điều trị bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não được quy ước như sau:

2.1. Đối với đột quỵ nhồi máu não

Hiện nay, giờ vàng đối với thể đột quỵ nhồi máu não dùng thuốc tan cục máu đông là trong vòng 4,5 giờ. Trước đây, khi phác đồ điều trị đột quỵ đầu tiên trên thế giới ra mắt, thời gian vàng là 3 giờ đầu sau khi bệnh nhân khởi phát cơn đột quỵ nhồi máu não. Tuy nhiên, sau một số nghiên cứu, phác đồ điều trị từ năm 2015 đến nay, thời gian này đầu tiên để tiêm thuốc tiêu sợi huyết được kéo dài lên 4,5 giờ.

Các bác sĩ cho biết, nếu bệnh nhân cấp cứu kịp trong giờ vàng này, nếu được chẩn đoán là đột quỵ nhồi máu não thỏa các điều kiện sức khỏe cho phép thì sẽ được tiêm thuốc tan máu đông đường tĩnh mạch rTPA (Alteplase).

Tuy nhiên, trong trường hợp bệnh nhân được chẩn đoán bị nhồi máu não do tắc động mạch lớn nội sọ (động mạch cảnh trong, động mạch não giữa M1, động mạch thân nền…) có thể tiêm rTPA nhưng phải chuyển ngay bệnh nhân đến “Phòng DSA” để can thiệp lấy huyết khối vì xác suất tái thông do thuốc thành công sẽ thấp hơn trong tình huống tắc mạch lớn.

Nếu bệnh nhân đột quỵ đến bệnh viện cấp cứu sau 4,5 giờ thì sẽ không được chỉ định tiêm thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch nữa, cho dù là tắc mạch nhỏ. Đặc biệt, trường hợp bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não được chẩn đoán là do tắc động mạch lớn đến 4,5 giờ sẽ được can thiệp nội mạch lấy huyết khối. Theo đó, can thiệp tái thông càng sớm càng nhanh chóng sẽ càng tốt cho bệnh nhân.

Giờ vàng đối với thể đột quỵ nhồi máu não dùng thuốc tan cục máu đông là trong vòng 4,5 giờ.

2.2. Đối với đột quỵ xuất huyết não

Các chuyên gia nhận định, đối với đột quỵ xuất huyết não, thời gian nào cũng là giờ vàng. Nghĩa là điều trị càng sớm càng tốt, càng có hiệu quả cao.

Nhìn chung, tiên lượng bệnh, cũng như kết quả điều trị sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:

– Vị trí xuất huyết.

– Nông hay sâu

– Vùng chức năng

– Lượng máu chảy

– Nguyên nhân như: tăng huyết áp, phình mạch, dị dạng mạch…

»»» Xem thêm: Hướng dẫn cách sơ cứu đột quỵ tại nhà đúng cách

3. Cần làm gì khi người thân có triệu chứng đột quỵ để kịp “giờ vàng”?

3.1. Việc nên làm khi phát hiện bệnh nhân đột quỵ

Khi phát hiện người thân có dấu hiệu đột quỵ, điều quan trọng nhất là cần hành động nhanh để kịp đến viện trong giờ vàng. Cụ thể, bạn cần gọi ngay xe cứu thương, đồng thời thực hiện ngay những việc sau:

Giữ môi trường xung quanh được thông thoáng giúp bệnh nhân thở tốt. Đặt bệnh nhân nằm trên một mặt phẳng. Cần đảm bảo bề mặt đủ độ cứng để giữ thăng bằng. Lưu ý không nên đặt người bệnh lên đệm có độ lún sâu và tránh xê dịch để không làm trầm trọng tình trạng xuất huyết não.

Khi gặp người bị đột quỵ, việc đầu tiên là gọi cấp cứu, sau đó mới tiến hành các bước sơ cấp cứu dựa trên tình trạng của bệnh nhân còn ý thức hay mất ý thức…

Trong trường hợp bệnh nhân có dấu hiệu suy giảm ý thức hoặc nôn mửa, hãy đặt họ sang tư thế nằm nghiêng an toàn nhằm bảo vệ đường thở. Đồng thời, bạn cũng nên móc hết đàm nhớt ở miệng người bệnh ra (nếu có).

Với tình huống bệnh nhân đã bất tỉnh hoặc lơ mơ nhưng còn thở bình thường, bạn nên đặt họ ở tư thế nằm nghiêng an toàn hoặc nằm ngửa, đồng thời theo dõi kỹ.

Nếu bệnh nhân vẫn còn tỉnh, bạn có thể hỗ trợ họ nằm ở một tư thế thoải mái nhất và theo dõi phản ứng của bệnh nhân. Điều cần lưu ý là trong thời gian chờ xe cứu thương đến, bạn hãy ghi lại những thông tin cần thiết như:

– Các loại thuốc mà người bệnh đang dùng.

– Tình trạng dị ứng của người bệnh.

– Thời điểm đột quỵ.

– Tiền sử bệnh tật của người bệnh như: tăng huyết áp, bệnh tim, ngừng thở khi ngủ, tiểu đường…

Những thông tin này rất hữu ích khi bác sĩ khai thác bệnh sử.

3.2. Những việc không nên làm trong sơ cứu người bệnh đột quỵ

– Chúng ta không nên tự ý điều trị cho bệnh nhân dù chỉ là bấm huyệt, châm cứu, đánh gió. Các chuyên gia giải thích, những hành động này có thể làm nặng thêm tình trạng bệnh, đồng thời làm mất thời gian vàng để điều trị sớm cho bệnh nhân.

– Tuyệt đối không cho bệnh nhân ăn uống gì khi đã khởi phát đột quỵ. Nếu cho họ ăn uống, vấn đề hít chất nôn hoặc thức ăn vào đường thở sẽ rất nguy hiểm đến tính mạng người bệnh.

– Không nên tự ý dùng thuốc, kể cả thuốc hạ huyết áp.

»»» Xem thêm: 5 sai lầm cần tránh khi sơ cứu người bệnh đột quỵ

4. Nên đưa người đột quỵ đến bệnh viện nào để tiết kiệm “thời gian vàng”?

Các chuyên gia cho biết, mỗi giây, mỗi phút trôi qua, tính mạng bệnh nhân đột quỵ càng bị đe dọa, khả năng hồi phục giảm, nguy cơ di chứng, biến chứng sau đột quỵ tăng. Có thể thấy, đột quỵ là một cấp cứu y tế khẩn cấp, càng sớm bao nhiêu thì sự an toàn tính mạng và khả năng phục hồi của bệnh nhân đột quỵ càng cao bấy nhiêu.

Chính vì thế, khi phát hiện một ai đó có các triệu chứng của đột quỵ não như: yếu liệt nửa người, méo miệng đột ngột hoặc nói đớ, nói khó, nói không rõ chữ… bạn hãy cần gọi cấp cứu ngay (Trung tâm cấp cứu 115). Tốt nhất, nên đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế có đủ khả năng điều trị đột quỵ như:

– Tối thiếu phải có CT-Scan;

– Tốt hơn nữa là được trang bị MRI, DSA

– Thực hiện được tất cả các phương pháp điều trị đột quỵ.

Anh Thi – Benhdotquy.net