Méo miệng, nói khó sau đột quỵ, liệu có thể cải thiện?

1. Vì sao bệnh nhân bị méo miệng, nói khó sau đột quỵ?

Thưa bác sĩ, méo miệng, nói khó sau tai biến là tình trạng như thế nào? Và tại sao khi bị tai biến mạch máu não, người bệnh lại gặp phải tình trạng méo miệng, khó nói?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Sau đợt tai biến mạch máu não, bệnh nhân sẽ gặp nhiều di chứng, trong đó có chứng méo miệng, nói khó.

Theo chuyên môn, di chứng này được gọi là liệt dây thần kinh số VII (gồm có liệt dây thần kinh số VII ngoại biên và liệt dây thần kinh số VII trung ương). Theo đó, bệnh nhân có thể bị méo miệng cùng bên với liệt hoặc ngược lại, tuỳ thuộc vào vị trí tổn thương ở não.

Ví dụ, khi bị liệt dây thần kinh số VII, bệnh nhân sẽ bị méo miệng một nửa bên mặt, được gọi là liệt dây thần kinh số VII ngoại biên. Nếu bệnh nhân bệnh nhân bị méo miệng từ phía dưới mí mắt trở xuống thì gọi là liệt dây thần kinh số VII trung ương.

Với những di chứng này, có 3 vấn đề cần đề cập đến:

Thứ nhất, khi bệnh nhân bị méo miệng sẽ không thể nói tròn chữ như trước đây.

Thứ 2, nếu bệnh nhân bị tổn thương vùng ngôn ngữ cũng sẽ bị nói khó.

Thứ 3, trong quá trình điều trị tai biến mạch máu não, bệnh nhân có thể được đặt ống nội khí quản, điều này có thể ảnh hưởng đến thanh quản và gây nên tình trạng nói khó.

2. Những khó khăn mà người bệnh gặp phải khi bị méo miệng, nói khó

Di chứng méo miệng, nói khó sẽ gây cho bệnh nhân những khó khăn gì và có nguy hiểm không?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Di chứng méo miệng, nói khó có thể được cải thiện và từng bước phục hồi.

Nếu bệnh nhân bị méo miệng phía bên trái, thức ăn có thể rơi ra hoặc dồn lại bên bị liệt làm ảnh hưởng đến tâm lý của bệnh nhân, khiến họ không tự tin trong vấn đề ăn uống.

Nếu bệnh nhân gặp chứng nói khó, đôi khi sẽ khó diễn đạt ý muốn, nói lặp, nói lắp, cũng làm cho bệnh nhân cảm thấy mặc cảm, tự tin trong vấn đề giao tiếp.

Có thể thấy, méo miệng và nói khó là những bệnh cảnh thường gặp sau tai biến mạch máu não. Mặc dù không nguy hiểm đến tính mạng nhưng những di chứng này làm ảnh hưởng đến tâm lý, sinh hoạt hoặc thẩm mỹ khi tiếp xúc với người khác.

3. Méo miệng, nói khó có phải là di chứng phổ biến ở người bệnh đột quỵ?

Có phải ai cũng bị méo miệng, nói khó sau tai biến mạch máu não hay những đối tượng nào dễ gặp phải di chứng này?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Tuỳ vào vùng tổn thương mà bệnh nhân có bị méo miệng, nói khó hay không.

Thông thường, di chứng thường gặp sau cơn tai biến mạch máu não là liệt nửa người. Di chứng méo miệng và nói khó ít gặp hơn.

4. Điều trị méo miệng, nói khó bằng cách nào?

Phương pháp điều trị méo miệng, khó nói sau tai biến là gì? Thời gian điều trị mất bao lâu?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Điều trị cả trong Y học hiện đại và Y học cổ truyền đều giúp bệnh nhân cải thiện tình trạng méo miệng. Tuy nhiên, người ta thường áp dụng những phương pháp trong Y học cổ truyền nhiều hơn. Theo đó, các phương pháp như châm cứu, tập luyện, xoa bóp có thể tác động lên nhóm cơ của mặt.

Đối với Y học hiện đại, vật lý trị liệu cũng có các bài tập như chu môi thổi sáo, tập phát âm những từ nguyên âm, góp phần giúp bệnh nhân trở lại trạng thái bình thường.

Trong điều trị nói khó, Y học hiện đại thường áp dụng biện pháp luyện giọng và Y học cổ truyền thường luyện thở để cải thiện. Một số bài tập như tróc lưỡi, đảo lưỡi và kết hợp với uống thuốc để giải quyết triệt để những tổn thương của mạch máu não, việc làm này sẽ giúp bệnh từng bước cải thiện tình trạng méo miệng và nói khó.

5. Những bài tập giúp cái thiện di chứng méo miệng, nói khó sau tai biến

Để cải thiện tình trạng méo miệng, khó nói, người bị tai biến mạch máu não có thể tập những bài tập nào? Nhờ bác sĩ có thể lấy ví dụ và hướng dẫn?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Nếu bệnh nhân bị méo mặt thì có thể tập các tập nhăn trán, cao mày, nhắm mắt, mở mắt, nhăn răng, huýt sáo,… Với những bài tập này, trong quá trình tập kết hợp với xoa bóp vì cơ toàn thân chi phối động tác nhưng cơ vùng mặt chi phối cảm xúc nên chúng ta cần xem cảm xúc nào bị giảm hoặc mất để từ đó xoa bóp tác động vào nhóm cơ đó, góp phần hồi phục vấn đề méo miệng.

Đối với chứng nói khó, người bệnh có thể tập đảo lưỡi qua lại 2 bên, mỗi bên khoảng 10 lần kết hợp với tróc lưỡi và tập thở để cải thiện. Về phía Y học hiện đại, người bệnh thường tập luyện giọng để cải thiện di chứng nói khó.

Nhìn chung, các bài tập này phải được hướng dẫn bởi các bác sĩ để kết quả phục hồi hiệu quả. Bệnh nhân không nên tự tập vì điều này có thể ảnh hưởng đến sức khoẻ.

6. Bệnh nhân có thể tự xoa bóp – bấm huyệt để phục hồi di chứng méo miệng, nói khó không?

Có thể sử dụng xoa bóp – bấm huyệt để hỗ trợ điều trị và phục hồi di chứng méo miệng, nói khó cho bệnh nhân không ạ? Và nếu được thì thực hiện ra sao?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Có 2 vấn đề đặt ra nếu bệnh nhân áp dụng phương pháp xoa bóp – bấm huyệt đó là bệnh nhân tự ý làm và do thầy thuốc làm.

Theo khuyến cáo, bệnh nhân tuyệt đối không tự ý xoa bóp – bấm huyệt nếu thầy thuốc hướng dẫn. Bởi hành động có thể làm gia tăng độ nhão cơ, đau, gia tăng mức độ tổn thương của cơ, mạch máu, thần kinh… Có thể thấy, việc làm này hoàn toàn không có lợi cho vấn đề phục hồi sức khoẻ.

Tốt nhất, việc áp dụng xoa bóp – bấm huyệt nên được thực hiện bởi các thầy thuốc. Theo đó, thầy thuốc sẽ xoa bóp nửa mặt bên liệt. Trong quá trình này, thầy thuốc có thể hướng dẫn bệnh nhân một vài động tác để áp dụng theo. Vì vậy, bệnh nhân không nên tự ý xoa bóp khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ, điều này sẽ làm cho quá trình hồi phục kéo dài hơn, cũng như khả năng phục hồi cũng kém đi.

7. Liệu có bài tập nào mà bệnh nhân có thể tự tập tại nhà không?

Một số bệnh nhân ngoài gặp di chứng méo miệng, nói khó thì còn bị liệt nửa người khiến bị việc đi tập luyện vật lý trị liệu cũng khó khăn. Thưa BS, liệu có những bài tập nào mà bệnh nhân có thể tự tập tại nhà không ạ?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Nếu bệnh muốn tự tập tại nhà thì cần có sự thăm khám của các bác sĩ để có những đánh giá phù hợp. Ví dụ, mỗi tuần bệnh nhân nên tìm đến bác sĩ 1 lần để bác sĩ kiểm tra và đánh giá xem bệnh nhân có thể tự tập được hay không.

Hiện nay, có rất nhiều bài tập phục hồi sau đột quỵ trên mạng, tuy nhiên không phải ai cũng nắm được cơ chế, cũng như mục tiêu mong muốn đối với bệnh nhân liệt là gì. Chẳng hạn như đối với bệnh nhân liệt bị tay co, chân duỗi, nhiệm vụ của người thầy thuốc là tập cho bệnh nhân có thể duỗi tay và đưa ra những bài tập cụ thể. Do đó, nếu tự tập tại nhà, bệnh nhân sẽ không biết mục tiêu của vấn đề phục hồi sau tai biến là gì. Hơn nữa, trong quá trình tập luyện, nếu có vấn đề trục trặc thì cần phải báo bác sĩ ngay để có hướng xử trí thích hợp.

8. Những lưu ý về dinh dưỡng trong quá trình chăm sóc bệnh nhân méo miệng, khó nói

Khi bị méo miệng, nói khó sẽ làm việc ăn uống của bệnh nhân trở nên khó khăn. Vậy cần lưu ý gì về dinh dưỡng cũng như cách chế biến món ăn, hay cách ăn để đảm bảo dinh dưỡng và tránh nuốt sặc không?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Nếu bệnh nhân gặp khó khăn quá trình ăn uống, thì nên ăn từ từ, hạn chế bớt tình trạng rơi vãi.

Nếu bệnh nhân gặp vấn đề nói khó, do tổn thương thanh quản nên có thể gặp tình trạng nuốt sặc khi ăn. Do đó, người nhà nên cho bệnh nhân ăn thức ăn loãng, chia bữa ăn ra nhiều lần, điều này sẽ góp phần tăng cường dinh dưỡng. Bên cạnh đó, khi ăn, bệnh nhân nên ngồi trong tư thế đầu cao hơn.

9. Làm sao để bệnh nhân vượt qua rào cản méo miệng, nói khó?

Di chứng đột quỵ như méo miệng, nói khó sẽ để lại cho người bệnh cảm giác tự ti, mặc cảm và trạng thái tinh thần không ổn định, vậy lời khuyên dành cho họ là gì? Và người nhà cần làm gì để vực dậy tinh thần?

BS.CK2 Huỳnh Tấn Vũ trả lời: Như chúng ta đã biết, tai biến mạch máu não để lại rất nhiều di chứng nên chúng ta cần phòng ngừa bằng cách tầm soát đột quỵ.

Với những bệnh nhân đã trải qua cơn đột quỵ, họ cần phải tập luyện tích cực để phục hồi nhanh nhất trong thời gian có thể. Đồng thời, bệnh nhân nên đến bệnh viện khám để được đánh giá, tư vấn sử dụng thuốc, cũng như tập luyện thích hợp.

Theo tôi, bệnh nhân hãy tin tưởng bác sĩ và giao sức khoẻ cho bác sĩ bởi sức khoẻ là vô cùng quan trọng.

Anh Thi