Ghép tim là gì và những điều cần biết?

1. Ghép tim là gì?

Ghép tim là một cuộc phẫu thuật trong đó người bệnh có trái tim bị suy được thay thế bằng một trái tim hiến tặng khỏe mạnh hơn. Ghép tim là một phương pháp điều trị cho những bệnh nhân có tình trạng tim suy yếu không được cải thiện đủ bằng thuốc hoặc các cuộc phẫu thuật khác.

Mặc dù ghép tim là một ca phẫu thuật lớn nhưng tiên lượng cơ hội sống sót của người bệnh là rất tốt nếu được chăm sóc theo dõi thích hợp.

2. Đối tượng nào cần phải ghép tim?

Cấy ghép tim được thực hiện khi các phương pháp điều trị khác cho các vấn đề về tim không hiệu quả, dẫn đến suy tim. Ở người lớn, suy tim có thể do:

– Bệnh cơ tim

– Bệnh động mạch vành

– Bệnh van tim

– Dị tật tim bẩm sinh

– Nhịp tim bất thường tái phát nguy hiểm (loạn nhịp thất) không được kiểm soát bởi các phương pháp điều trị khác

– Thất bại của ca ghép tim trước đó

– Ở trẻ em, suy tim thường do dị tật tim bẩm sinh hoặc bệnh cơ tim gây ra.

Một ca cấy ghép nội tạng khác có thể được thực hiện cùng lúc với cấy ghép tim (ghép đa cơ quan) ở những người mắc một số tình trạng bệnh tại một số trung tâm y tế được chọn.

Phẫu thuật được thực hiện khi các phương pháp điều trị khác cho các vấn đề về tim không hiệu quả, dẫn đến suy tim.

Cấy ghép đa cơ quan bao gồm:

Ghép tim – thận: Thủ tục này có thể là một lựa chọn cho một số người bị suy thận ngoài suy tim.

Ghép tim – gan: Thủ tục này có thể là một lựa chọn cho những người mắc một số bệnh về gan và tim.

Ghép tim – phổi: Các bác sĩ có thể đề xuất thủ thuật này cho một số người bị bệnh phổi và tim nặng nếu các điều kiện không thể được điều trị chỉ bằng cách ghép tim hoặc ghép phổi.

Tuy nhiên, cấy ghép tim không phù hợp với tất cả mọi người. Bạn có thể không phải là một ứng cử viên tốt cho việc cấy ghép tim nếu bạn:

– Đang ở độ tuổi cao có thể cản trở khả năng phục hồi sau phẫu thuật cấy ghép.

– Có một tình trạng y tế khác có thể rút ngắn cuộc sống người bệnh, bất kể nhận trái tim của người hiến tặng, chẳng hạn như bệnh thận, gan hoặc phổi nghiêm trọng.

– Có tình trạng nhiễm trùng

– Có tiền sử bệnh ung thư gần đây

– Không sẵn sàng hoặc không thể thực hiện những thay đổi lối sống cần thiết để giữ cho trái tim người hiến tặng của bạn khỏe mạnh, chẳng hạn như không sử dụng thuốc kích thích, không hút thuốc và hạn chế sử dụng rượu

Đối với một số người không thể ghép tim, một lựa chọn khác có thể là thiết bị hỗ trợ tâm thất (VAD). Thiết bị này là một máy bơm cơ học được cấy vào ngực của người bệnh để giúp bơm máu từ các buồng dưới của tim (tâm thất) đến phần còn lại của cơ thể.

VAD thường được dùng làm phương pháp điều trị tạm thời cho những người chờ ghép tim. Những thiết bị này ngày càng được sử dụng để điều trị lâu dài cho những người bị suy tim nhưng không đủ điều kiện để cấy ghép tim.

Nếu VAD không giúp ích cho tim của người bệnh, các bác sĩ đôi khi có thể coi tim nhân tạo toàn phần – một thiết bị thay thế tâm thất của tim bệnh nhân – như một phương pháp điều trị ngắn hạn thay thế trong khi bạn đang chờ ghép tim.

Thiết bị hỗ trợ tâm thất

»»» Xem thêm: Bệnh tim bẩm sinh: Nguyên nhân, triệu chứng và cách chẩn đoán

3. Những rủi ro có thể gặp phải trong quá trình ghép tim

Bên cạnh những rủi ro khi phẫu thuật tim hở, bao gồm chảy máu, nhiễm trùng và cục máu đông, những rủi ro của việc cấy ghép tim bao gồm:

3.1. Không tương thích với trái tim người hiến tặng

Một trong những rủi ro đáng lo ngại nhất sau khi ghép tim là cơ thể người không tương thích với trái tim của người hiến tặng.

Theo đó, hệ thống miễn dịch có thể coi trái tim của người hiến tặng như một vật thể lạ và cố gắng từ chối nó, điều này có thể làm tổn thương tim. Thông thường, bệnh nhân ghép tim đều nhận được thuốc để ngăn chặn sự đào thải (thuốc ức chế miễn dịch) giúp tỷ lệ đào thải nội tạng tiếp tục giảm.

Như vậy, để giúp ngăn ngừa sự không tương thích này, điều quan trọng là người bệnh phải luôn dùng thuốc theo chỉ định và tuân thủ tái khám với bác sĩ.

Sự không tương thích này thường xảy ra mà không có triệu chứng. Để xác định xem liệu cơ thể người bệnh có đang từ chối trái tim mới hay không, họ sẽ phải sinh thiết tim thường xuyên trong năm đầu tiên sau khi cấy ghép.

3.2. Ghép sơ cấp thất bại

Ghép sơ cấp thất bại khi tim của người hiến tặng không hoạt động. Đây cùng là nguyên nhân tử vong thường gặp nhất trong vài tháng đầu sau khi cấy ghép.

3.3. Các vấn đề với động mạch của người bệnh

Sau khi cấy ghép, có thể thành của các động mạch trong tim của bạn có thể dày lên và cứng lại, dẫn đến bệnh mạch máu toàn thân ở tim. Điều này có thể làm cho việc lưu thông máu qua tim của người bệnh trở nên khó khăn và có thể gây ra nhồi máu cơ tim, suy tim, rối loạn nhịp tim hoặc đột tử do tim.

3.4. Tác dụng phụ của thuốc

Thuốc ức chế miễn dịch mà người bệnh cần dùng trong suốt phần đời còn lại  có thể gây tổn thương thận nghiêm trọng và các vấn đề khác.

Việc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch có thể gây tổn thương thận nghiêm trọng và các vấn đề khác.

3.5. Ung thư

Thuốc ức chế miễn dịch cũng có thể làm tăng nguy cơ phát triển ung thư. Dùng những loại thuốc này có thể khiến người bệnh có nguy cơ cao bị ung thư da và U lympho không Hodgkin.

3.6. Nhiễm trùng

Thuốc ức chế miễn dịch làm giảm khả năng chống lại nhiễm trùng của người bệnh. Nhiều người cấy ghép tim bị nhiễm trùng buộc họ phải nhập viện trong năm đầu tiên sau khi cấy ghép.

4. Cần chuẩn bị gì trước khi ghép tim? 

Việc chuẩn bị cho việc cấy ghép tim thường bắt đầu vài tuần hoặc vài tháng trước khi người bệnh nhận được trái tim hiến tặng.

4.1. Thực hiện những bước đầu tiên

Nếu bác sĩ đề nghị cấy ghép tim, bệnh nhân có thể sẽ được chuyển đến trung tâm cấy ghép tim để đánh giá để xem liệu người bệnh có đủ điều kiện để cấy ghép hay không. Đánh giá sẽ kiểm tra xem người bệnh có:

– Có thể được hưởng lợi từ các lựa chọn điều trị khác.

– Có đủ sức khỏe để trải qua phẫu thuật và các phương pháp điều trị sau ghép tạng.

– Sẽ đồng ý bỏ thuốc lá, ngừng sử dụng rượu và các loại thuốc kích thích.

– Sẵn sàng và có thể tuân theo chương trình y tế do nhóm cấy ghép vạch ra.

– Có sự hỗ trợ từ gia đình và bạn bè trong thời gian căng thẳng này.

4.2. Chờ hiến tặng

Nếu đội ngũ y tế của trung tâm cấy ghép xác định rằng người bệnh là ứng cử viên sáng giá cho việc cấy ghép tim, trung tâm sẽ đưa họ vào danh sách chờ. Việc chờ đợi có thể lâu vì có nhiều người cần trái tim hơn là những người hiến tặng. Tìm người hiến tạng phụ thuộc vào kích thước, nhóm máu của người bệnh và mức độ bệnh tật là một điều vô cùng khó khắn.

Trong khi bệnh nhân nằm trong danh sách chờ, đội ngũ y tế sẽ theo dõi tim và các cơ quan khác để điều chỉnh phương pháp điều trị khi cần thiết. Các nhân viên y tế cũng sẽ giúp người bệnh học cách chăm sóc trái tim của mình bằng cách ăn uống đầy đủ.

Nếu liệu pháp y tế không thể hỗ trợ các cơ quan quan trọng khi người bệnh chờ đợi một trái tim hiến tặng, các bác sĩ có thể đề nghị bạn cấy ghép thiết bị hỗ trợ tâm thất (VAD) để hỗ trợ tim trong khi chờ đợi cơ quan hiến tặng. Các thiết bị này cũng được coi là cầu nối để cấy ghép vì chúng giúp người có một khoảng thời gian để chờ đợi cho đến khi có trái tim hiến tặng.

4.3. Ngay trước khi phẫu thuật cấy ghép

Việc cấy ghép tim thường cần được thực hiện trong vòng 4 giờ sau khi loại bỏ nội tạng để cơ quan hiến tặng vẫn có thể sử dụng được. Do đó, trái tim được cung cấp trước tiên cho một trung tâm cấy ghép gần đó và sau đó đến các trung tâm trong khoảng cách nhất định của bệnh viện hiến tặng.

Khi bệnh nhân đến bệnh viện, các bác sĩ và nhóm cấy ghép sẽ tiến hành đánh giá cuối cùng để xác định xem trái tim của người hiến có phù hợp với người được hiến hay không và liệu họ đã sẵn sàng để phẫu thuật hay chưa. Nếu các bác sĩ và nhóm cấy ghép quyết định rằng trái tim của người hiến tặng hoặc phẫu thuật không phù hợp, bệnh nhân có thể không được cấy ghép.

Các bác sĩ sẽ tiến hành đánh giá cuối cùng để xác định xem trái tim của người hiến có phù hợp với người được hiến hay không.

»»» Xem thêm: Đau thắt ngực: Dấu hiệu cảnh báo cơn đau tim, đột quỵ nguy hiểm

5. Những điều nên làm sau khi ghép tim

Sau ghép tim, người bệnh sẽ ở trong phòng chăm sóc đặc biệt (ICU) trong vài ngày, sau đó được chuyển đến phòng bệnh thông thường. Người bệnh có thể phải ở lại bệnh viện trong một hoặc hai tuần. Thời gian ở ICU và ở bệnh viện khác nhau ở mỗi người.

Sau khi xuất viện, nhóm cấy ghép sẽ theo dõi bệnh nhân bằng việc đo tần suất và cường độ theo dõi.

Người bệnh cũng nên theo dõi các triệu chứng cho thấy trái tim hiến tặng không tương thích với cơ thể, chẳng hạn như khó thở, sốt, mệt mỏi, không đi tiểu nhiều hoặc tăng cân. Điều quan trọng là phải báo cho nhóm cấy ghép biết nếu người bệnh nhận thấy bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng của việc đào thải hoặc nhiễm trùng.

Để xác định liệu cơ thể người bệnh có đang từ chối trái tim mới hay không,  bệnh nhân sẽ phải sinh thiết tim thường xuyên trong vài tháng đầu tiên sau khi ghép tim, khi việc đào thải có nhiều khả năng xảy ra nhất. Tần suất sinh thiết cần thiết giảm dần theo thời gian.

Trong quá trình sinh thiết tim, bác sĩ sẽ chèn một ống vào tĩnh mạch ở cổ hoặc bẹn và hướng nó đến tim của bệnh nhân. Bác sĩ chạy một thiết bị sinh thiết qua ống để loại bỏ một mẫu mô tim rất nhỏ, được kiểm tra trong phòng thí nghiệm.

Bệnh nhân sẽ cần thực hiện một số điều chỉnh lâu dài sau khi cấy ghép tim. Bao gồm các:

5.1. Dùng thuốc ức chế miễn dịch

Những loại thuốc này làm giảm hoạt động của hệ thống miễn dịch để ngăn nó tấn công trái tim hiến tặng. Bệnh nhân sẽ dùng một số loại thuốc này trong suốt phần đời còn lại của mình.

Vì thuốc ức chế miễn dịch khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng hơn, bác sĩ cũng có thể kê đơn thuốc kháng khuẩn, kháng vi-rút và kháng nấm. Một số loại thuốc có thể làm trầm trọng thêm hoặc làm tăng nguy cơ phát triển các tình trạng như huyết áp cao, cholesterol cao, ung thư hoặc tiểu đường.

Theo thời gian, khi nguy cơ đào thải giảm, liều lượng và số lượng thuốc chống thải ghép có thể giảm theo.

Bệnh nhân có thể dùng một số loại thuốc này trong suốt phần đời còn lại của mình sau ca cấy ghép tim.

5.2. Quản lý thuốc và kế hoạch chăm sóc suốt đời

Sau khi ghép tim, việc dùng tất cả các loại thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ và tuân theo kế hoạch chăm sóc suốt đời là rất quan trọng.

Thói quen dùng thuốc hàng ngày có thể hữu ích. Luôn luôn mang theo danh sách tất cả các loại thuốc cho các cuộc hẹn y tế và trong trường hợp cần chăm sóc khẩn cấp. Kiểm tra với bác sĩ của bạn trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc không kê đơn, vitamin, chất bổ sung hoặc các sản phẩm thảo dược.

Bác sĩ có thể cung cấp cho người bệnh những hướng dẫn về lối sống sau ghép tim. Các khuyến nghị có thể bao gồm bôi kem chống nắng, tập thể dục, ăn uống lành mạnh và cẩn thận để giảm nguy cơ nhiễm trùng. Bác sĩ cũng có thể khuyến nghị bệnh nhân không sử dụng các sản phẩm thuốc lá, thuốc kích thích và hạn chế sử dụng rượu.

Bệnh nhân nên thực hiện theo tất cả các hướng dẫn của bác sĩ, đến gặp bác sĩ thường xuyên để tái khám và cho bác sĩ biết nếu có các dấu hiệu hoặc triệu chứng của biến chứng.

5.3. Phục hồi chức năng tim

Chương trình này kết hợp tập thể dục và giáo dục để giúp người bệnh cải thiện sức khỏe và phục hồi sau khi ghép tim. Phục hồi chức năng tim có thể giúp bệnh nhân lấy lại sức lực và cải thiện chất lượng cuộc sống.

6. Tiên lượng sau ghép tim

Hầu hết những người được ghép tim đều thành công. Tùy thuộc vào tình trạng bệnh mà người bệnh có thể tiếp tục nhiều hoạt động cuộc sống hàng ngày của mình, chẳng hạn như công việc, sở thích và thể thao, và tập thể dục.

Một số phụ nữ đã được cấy ghép tim có thể mang thai. Tuy nhiên, hãy nói chuyện với bác sĩ nếu bạn có kế hoạch mang thai sau khi cấy ghép. Người bệnh có thể cần điều chỉnh thuốc trước khi mang thai, vì một số loại thuốc có thể gây ra các biến chứng thai kỳ.

Tỷ lệ sống sót sau khi ghép tim thay đổi dựa trên một số yếu tố. Tỷ lệ sống sót tiếp tục được cải thiện mặc dù sự gia tăng ở những người ghép tim lớn tuổi và có nguy cơ cao hơn. Trên toàn thế giới, tỷ lệ sống sót chung là khoảng 90% sau 1 năm và khoảng 80% sau 5 năm ở người lớn.

Tỷ lệ sống sót sau khi ghép tim thay đổi dựa trên một số yếu tố.

7. Chế độ dinh dưỡng sau ghép tim

Sau khi cấy ghép tim, người bệnh có thể cần điều chỉnh chế độ ăn uống để giữ cho tim khỏe mạnh và hoạt động tốt. Duy trì cân nặng hợp lý thông qua chế độ ăn uống và tập thể dục có thể giúp tránh được các biến chứng như huyết áp cao, bệnh tim và tiểu đường.

Các khuyến nghị của chuyên gia dinh dưỡng của người sau ghép tim có thể bao gồm:

– Ăn một chế độ ăn uống lành mạnh, cân bằng và bao gồm nhiều thực phẩm có nguồn gốc thực vật.

– Ăn nhiều trái cây và rau quả mỗi ngày

– Ăn thịt nạc, chẳng hạn như cá hoặc gia cầm

– Chọn thực phẩm có hàm lượng natri (muối), chất béo và đường bổ sung từ thấp đến trung bình

– Chọn thực phẩm giàu chất xơ, chẳng hạn như trái cây, rau và ngũ cốc nguyên hạt

– Chọn chất béo có lợi cho tim, chẳng hạn như bơ, cá hồi và các loại hạt

– Uống sữa ít béo hoặc không có chất béo hoặc ăn các sản phẩm từ sữa ít béo hoặc không có chất béo khác, để giúp duy trì đủ canxi trong cơ thể – Tránh các loại trái cây có thể ảnh hưởng đến thuốc bạn dùng sau khi cấy ghép. Ví dụ như bưởi, cam và lựu – Giữ cân nặng hợp lý – Tuân theo các hướng dẫn về an toàn thực phẩm để giảm nguy cơ nhiễm trùng – Tránh uống quá nhiều rượu – Giữ đủ nước bằng cách uống đủ nước và các chất lỏng khác mỗi ngày

Bệnh nhân nên ăn một chế độ ăn uống lành mạnh, cân bằng và bao gồm nhiều thực phẩm có nguồn gốc thực vật.

»»» Xem thêm: 9 nguyên nhân gây đau tức ngực và cách xử trí

8. Những lưu ý khi tập thể dục sau ghép tim

Sau khi cấy ghép, bác sĩ có thể khuyên người bệnh nên tập thể dục và hoạt động trở thành một phần thường xuyên trong cuộc sống để tiếp tục cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần tổng thể.

Tập thể dục thường xuyên có thể giúp người bệnh kiểm soát huyết áp, giảm căng thẳng, duy trì cân nặng hợp lý, giúp xương chắc khỏe và tăng cường chức năng thể chất.

Các bác sĩ sẽ xây dựng một chương trình tập thể dục để đáp ứng nhu cầu và mục tiêu cá nhân của người bệnh. Theo đó, bệnh nhân sẽ tham gia vào quá trình phục hồi chức năng tim để giúp cải thiện sức bền, sức mạnh và năng lượng. Phục hồi chức năng tim còn giúp cải thiện sức khỏe và phục hồi sau khi ghép tim.

Chương trình tập thể dục có thể bao gồm các bài tập khởi động như kéo căng hoặc đi bộ chậm. Các bác sĩ có thể đề nghị đi bộ, đi xe đạp, rèn luyện sức mạnh và các bài tập thể dục khác. Tốt nhất, người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ để có thể tập thể dục phù hợp.

Hãy nghỉ tập thể dục nếu cảm thấy mệt mỏi hoặc xảy ra các triệu chứng như khó thở, buồn nôn, nhịp tim không đều hoặc chóng mặt. Nếu các triệu chứng không biến mất, hãy liên hệ với bác sĩ ngay lập tức.

Anh Thi – Benhdotquy.net