Đột quỵ nhồi máu não trong Y học Cổ truyền

Khái niệm đột quỵ nhồi máu não trong Y học Cổ truyền

Y học Cổ truyền mô tả triệu chứng đột quỵ thuộc phạm trù trúng phong, đột trúng, thiên khô. Do diễn biến sau khi mắc bệnh nói chung ý thức bệnh nhân tỉnh nên thường xếp đột quỵ nhồi máu não thuộc thể trúng kinh lạc.

Theo y học cổ truyền, tai biến mạch máu não được gọi là chứng “trúng phong” – Ảnh minh hoạ

Nguyên nhân gây đột quỵ theo quan điểm Y học Cổ truyền

Tình chí cáu giận, ngũ chí quá cực, tâm hỏa vượng thịnh làm dẫn động nội phong gây nên bệnh. Trên lâm sàng thường gặp là cáu giận thương can, can dương bạo cang, khí hỏa thượng phù bức huyết lên trên gây nên các triệu chứng bệnh. Ngoài ra, rối loạn về ưu, tư, khủng, kinh cũng đều là các nhân tố thuận lợi gây nên bệnh.

Ăn uống không điều độ, ăn nhiều đồ cay béo ngọt làm rối loạn chức năng tỳ vị, tụ thấp thành đàm, đàm uất hóa hỏa, dẫn động can phong, hiệp đàm thượng nhiễu gây nên bệnh.

Lao động quá sức, nuôi dưỡng không đầy đủ làm âm huyết hao thoát, hư dương hóa phong, nhiễu động gây nên bệnh

Khí hậu biến hóa, hàn tà xâm nhập làm ảnh hưởng vận hành khí huyết gây nên bệnh.

Cơ chế bệnh sinh của đột quỵ trong Y học Cổ truyền

Khí không vận huyết, huyết ứ trệ lạc: khí hư nên không thúc đẩy được vận hành huyết dịch làm cho huyết ngưng thành ứ, trở trệ mạch lạc gây nên bệnh.

Can thận âm hư, phong dương thượng nhiễu: can thận âm hư, thủy không hàm mộc, âm hao phía dưỡi, dương vượt lên trên, can dương hóa phong làm nhiễu động khí huyết, huyết thuận theo khí nghịch, ứ trệ bưng bít thanh khiếu gây nên bệnh.

Phong đàm thượng nhiễu, đàm nhiệt phủ thực: đàm trọc đình trệ, uất lâu hóa nhiệt, nhiệt thinh động phong hoặc do bẩm tố đàm thịnh, đàm nhiệt nội uẩn, hoặc dô bẩm tố can dương vượng hun đốt dịch thành đàm, can phong hiệp đàm và hiệp hỏa hoành nghịch kinh lạc, bưng bít thanh khiếu gây đột nhiên hôn mê, liệt nửa người.

Đàm trọc hỗ kết, đàm ứ trệ lạc: rối loạn vận hóa trung tiêu, khí nhược nên chức năng khúi động suy giảm làm huyết ứ khí trệ, rối loạn kiện vận của tỳ làm thấp trệ sinh đàm. Đàm và thấp đình trệ gây rối loạn vận hành khí huyết sinh ra huyết ứ trệ lạc.

Tóm lại, đột quỵ là do phong (can phong), hỏa (can hỏa, tâm hỏa), đàm (thấp đàm, phong đàm), khí (khí hư, khí quyết), huyết (huyết hư, huyết ứ) các nhân tố này ảnh hưởng lẫn nhau, khi gặp yếu tố thuận lợi (cáu giận) làm đột ngột phát bệnh.

Đặc điểm triệu chứng của đột quỵ theo mô tả trong Y học Cổ truyền

Do tắc mạch ở các vị trí khác nhau của hệ động mạch cảnh trong và hệ đốt sống thân nền nên có những đặc điểm lâm sàng khác nhau.

Tắc hệ động mạch cảnh trong

Can thận âm hư, can dương thượng cang.

Mạch lạc không hư, kinh mạch ứ trệ.

Khí hư huyết ứ.

Phong đàm thượng nhiễu, đàm nhiệt phủ thực.

Tắc hệ động mạch đốt sống thân nền

Tỳ hư đàm thấp, đàm trọc thượng nhiễu.

Can thận âm hư, phong đàm thượng nhiễu

Căn cứ biện chứng

Bệnh thuộc bản hư tiêu thực.

Tiêu thực là phong, hỏa, đàm, thấp, khí hư huyết trệ.

Bản hư là khí huyết hao hư, can thận âm hư, nhất là thận âm hư không nuôi dưỡng được can làm can dương thượng cang, huyết thuận theo khí nghịch gây nên bệnh.

Kết luận

Y học Cổ truyền mô tả triệu chứng bệnh thuộc phạm trù trúng phong, đột trúng, thiên khô. Do diễn biến sau khi mắc bệnh nói chung ý thức bệnh nhân tỉnh nên thường xếp đột quỵ nhồi máu não thuộc thể trúng kinh lạc.

Nguyên nhân gây bệnh liên quan đến tình chí cáu giận, ngũ chí quá cực; ăn uống không điều độ, ăn nhiều đồ cay béo ngọt làm rối loạn chức năng tỳ vị, tụ thấp thành đàm, đàm uất hóa hỏa; lao động quá sức, nuôi dưỡng không đầy đủ làm âm huyết hao thoát, hư dương hóa phong; khí hậu biến hóa, hàn tà xâm nhập làm ảnh hưởng vận hành khí huyết gây nên bệnh.

Kết hợp chặt chẽ với Y học hiện đại trong chẩn đoán và điều trị bệnh. Chú ý biện chứng của Y học Cổ truyền để phân thể và đề ra pháp điều trị hợp lý.

T.N