Bệnh nhân đái tháo đường: Cảnh giác biến chứng thần kinh “ghé thăm”

1. Biến chứng thần kinh do đái tháo đường là gì?

Thưa PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào, những người bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) thường quan tâm đến các vấn đề: ăn uống, chỉ số đường huyết và biến chứng thần kinh… Tuy nhiên, cũng nhiều người chưa hiểu tại sao bệnh ĐTĐ là vấn đề của đường trong máu mà lại có thể gây ra biến chứng thần kinh, nhờ BS giải thích ạ?

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào trả lời: Điều trị ĐTĐ là điều trị một căn nguyên dẫn đến nhiều biến chứng. Khi đường tăng cao trong máu đủ tiêu chuẩn chẩn đoán ĐTĐ, mức đường huyết tăng kéo dài, mãn tính sẽ làm tổn thương các mạch máu (các mạch máu là cơ quan nuôi dưỡng các hệ thống trong cơ thể).

Thần kinh là một tổ chức trong cơ thể có nhiệm vụ dẫn truyền, có nguy cơ tổn thương do mức đường huyết tăng cao và có nhiều mức độ tổn thương khác nhau tùy theo bệnh nhân bị tăng đường huyết lâu dài hoặc đã có những biến chứng khác kèm theo hay không.

2. Người bệnh đái tháo đường sau bao nhiêu năm sẽ gặp biến chứng thần kinh?

Có thống kê nào cho biết biến chứng thần kinh thường xảy ra ở độ tuổi nào, hay là sau bao nhiêu năm không ạ?

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào trả lời: ĐTĐ là do tăng đường mới dẫn đến các biến chứng. Người bệnh nếu được chẩn đoán sớm, điều trị đường huyết tốt sẽ rất lâu, hoặc không bị các biến chứng, đặc biệt là biến chứng thần kinh. Tuy nhiên, nếu như phát hiện ĐTĐ trễ, tùy theo mức đường huyết đã tăng cao mãn tính bao nhiêu năm mà có thể lúc phát hiện ĐTĐ đã bị biến chứng.

Có nhiều người phát hiện ĐTĐ vì biến chứng trầm trọng, hoặc do một lần khám sức khỏe định kỳ tình cờ phát hiện ra. Hoặc có những người chủ động sàng lọc nên phát hiện sớm hơn. Do đó, khó có thể nói được bao nhiêu năm sẽ bị biến chứng.

Trong nhiều nghiên cứu về biến chứng thần kinh do ĐTĐ, tùy theo tiêu chí chẩn đoán biến chứng về thần kinh, tùy theo đối tượng tiếp cận thực hiện nghiên cứu, tỷ lệ ĐTĐ bị biến chứng thần kinh có sự thay đổi, ví dụ có nghiên cứu chỉ có 14%, nhưng có những nghiên cứu có đến 50-54% bệnh nhân có biến chứng thần kinh do ĐTĐ gây ra.

3. Biến chứng thần kinh do đái tháo đường ảnh hưởng đến dây thần kinh nào?

Biến chứng thần kinh thường ảnh hưởng nặng nhất ở những dây thần kinh nào ạ, và vì sao lại như vậy?

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào trả lời: Biến chứng thần kinh do ĐTĐ rất phức tạp. Có những biến chứng đa dây thần kinh, có những biến chứng đơn dây thần kinh và trong sọ. Biến chứng đa dây thần kinh được chia ra biến chứng của thần kinh tự chủ (tự động) hay những biến chứng về cảm giác, vận động… Ngay cả những biến chứng của đơn dây thần kinh cũng xảy ra ở dây sợi lớn, dây sợi nhỏ…

Do đó, những biến chứng này rất đa dạng mà ngay cả những bác sĩ Nội tiết phải học thêm về thần kinh hoặc nhờ các bác sĩ chuyên khoa Nội thần kinh tham gia chẩn đoán cho bệnh nhân.

4. Dựa vào dấu hiệu nào để biết được người bệnh đái tháo đang gặp biến chứng thần kinh? 

Làm thế nào để phát hiện biến chứng thần kinh ở người ĐTĐ ạ? Người bệnh có thể dựa vào những biểu hiện nào để mà nghi ngờ và đi thăm khám sớm không ạ?

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào trả lời: Ví dụ, biến chứng của thần kinh tự động, nếu tổn thương biến chứng thần kinh tự động trên hệ tim mạch, triệu chứng có thể là tim đập nhanh (có khi trên 100 lần/ phút trong trạng thái nghỉ ngơi); có thể có hạ huyết áp tư thế; có thể có những biến chứng trên hệ thần kinh của tim, do đó những cảm nhận về đau trong trường hợp bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim là khác nhau (người bệnh bị nhồi máu cơ tim không bị ĐTĐ có triệu chứng đau, nhưng bệnh nhân tiểu đường bị nhồi máu cơ tim không có triệu chứng đau).

Biến chứng của hệ thần kinh thần kinh tự động trên hệ tiêu hóa: có thể bệnh nhân có cảm giác ăn không tiêu, tiêu chảy.

Hoặc có những bệnh nhân có biến chứng trên hệ niệu dục: bệnh nhân có thể khó đi tiểu hoặc đi không hết lượng nước tiểu chứa trong bàng quang.

Biến chứng của thần kinh cảm giác như giảm cảm giác đau (ví dụ: không cảm nhận được bị vật nhọn đâm vào chân hoặc bị côn trùng cắn), hoặc có những người tăng cảm giác đau (chẳng hạn: chỉ cần chà chân trên ra giường cũng cảm thấy đau nhiều), cảm giác kiến bò ở chân, cảm giác chân lấm cát bụi nhưng hoàn toàn không có gì.

Vì vậy, những biến chứng thần kinh rất đa dạng và phức tạp. Khi khám biến chứng thần kinh cho bệnh nhân tiểu đường, các bác sĩ sẽ chủ động kết hợp những phương pháp khác nhau như hỏi bệnh, dùng những dụng cụ đặc biệt để phát hiện bệnh nhân có biến chứng thần kinh ở từng hệ cơ quan, chứ không phải một nơi duy nhất.

5. Cách phân biệt triệu chứng do biến chứng thần kinh ở chân, tay ạ?

Với người cao tuổi, tình trạng tê/đau tay chân thường có thể do nhiều bệnh khác nhau. Nhờ BS hướng dẫn cách phân biệt triệu chứng do biến chứng thần kinh ở chân, tay ạ?

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào trả lời:

Chẳng hạn như chỉ có triệu chứng đau, nhưng lại do rất nhiều nguyên nhân dẫn đến biểu hiện này. Vì vậy, khi khám định kỳ, nếu có gì bất thường phải nói ngay với bác sĩ. Bản thân người bệnh khai triệu chứng đau do ĐTĐ hay nguyên nhân khác là hoàn toàn rất khó. Ngay cả bác sĩ phân định tổn thương thần kinh hay do các tổn thương khác gây ra cũng không dễ mà phải dùng nhiều kỹ thuật chẩn đoán khác nhau, các xét nghiệm khác nhau mới chẩn đoán ra.

Do đó, thường ngay từ ban đầu các bác sĩ sẽ khám các biến chứng thần kinh đã có hay chưa, và hỏi thêm bệnh nhân những câu hỏi như “Bác có thấy trong thời gian qua có biểu hiện gì lạ không?” thì bệnh nhân sẽ kể. Vì vậy người bệnh cần lắng nghe cơ thể của mình, dù là với biểu hiện nhỏ nhất.

Nếu bệnh nhân lớn tuổi bị tê tay chân không rõ do nguyên nhân gì, điều đầu tiên cần thực hiện là không được ngâm chân, không được xức dầu nóng lên chân để giảm cảm giác tê, bởi điều này có thể làm tổn thương da và gây bỏng cho bệnh nhân. Người bệnh cần đến bác sĩ ngay lập tức, nói về những cảm giác dị thường đó để được chẩn đoán và hướng dẫn các biện pháp chăm sóc.

Những biến chứng thần kinh của người bệnh tiểu đường, sợ nhất và xuất hiện sớm nhất là biến chứng ở chân, nó làm cho bệnh nhân giảm cảm giác đau, tê bì chân, cảm giác kiến cắn hoặc tăng cảm giác đau. Nếu bệnh nhân tự xử lý sẽ gây bất lợi cho sức khỏe và không bảo vệ được bàn chân của mình.

>>> Phần 2: Làm sao để đối phó với biến chứng thần kinh do đái tháo đường?

Benhdotquy.net