Bệnh không lây nhiễm: “Sát thủ thầm lặng” gây ra gần 80% ca tử vong tại Việt Nam

Gánh nặng chiếm gần 80% số ca tử vong mỗi năm

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, hiện nay, các bệnh không lây nhiễm (BKLN) là nguyên nhân gây ra khoảng 80% số ca tử vong, chiếm 74% gánh nặng bệnh tật và 70% chi phí điều trị trong hệ thống y tế. Đáng lo ngại hơn, tỷ lệ tử vong do bệnh mạch vành và đột quỵ – hai “thủ phạm” hàng đầu vẫn không ngừng gia tăng.

Tại Việt Nam, mô hình bệnh tật kép đang hiện hữu: trong khi các bệnh truyền nhiễm mới nổi vẫn chưa được kiểm soát hoàn toàn, thì BKLN như tim mạch, ung thư, COPD, đái tháo đường, rối loạn tâm thần… lại không ngừng gia tăng, len lỏi vào mọi tầng lớp, lứa tuổi.

GS.TS Nguyễn Viết Tiến, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, ví nhóm BKLN như những “cơn sóng ngầm”. Không gây dịch ồn ào, nhưng âm thầm phá hủy sức khỏe người dân, đặc biệt bởi đặc tính khởi phát chậm, diễn tiến kéo dài, dễ chủ quan, nhưng hậu quả lại rất nặng nề.

Ông nhận định, nhiều người đến viện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, điều trị tốn kém mà hiệu quả không cao. Trong khi, nếu được phát hiện sớm, hoàn toàn có thể kiểm soát bằng cách thay đổi lối sống, dinh dưỡng, vận động và điều trị sớm.

Thực trạng đáng báo động

Thống kê cho thấy:

25% người trưởng thành Việt Nam bị tăng huyết áp, yếu tố nguy cơ cao dẫn đến đột quỵ và suy tim, gây ra khoảng 200.000 ca tử vong mỗi năm.

Ung thư: Mỗi năm có gần 183.000 ca mắc mới, trong đó 65% bệnh nhân ung thư phổi được phát hiện khi đã ở giai đoạn III–IV, khiến cơ hội chữa khỏi gần như không còn.

Bệnh hô hấp mạn tính (COPD) ảnh hưởng đến 4,2% người trên 40 tuổi.

Đái tháo đường type 2 chiếm 5,4% dân số trưởng thành và không ngừng gia tăng.

Điều đáng nói là không ai nằm ngoài vùng nguy cơ. Từ trẻ nhỏ, phụ nữ, người trưởng thành đến người cao tuổi, tất cả đều có thể mắc BKLN nếu duy trì lối sống thiếu lành mạnh: ăn uống không điều độ, hút thuốc, uống rượu bia, lười vận động, căng thẳng kéo dài…

Khuyến nghị chuyển từ “chữa bệnh” sang “chăm sóc chủ động”

GS.TS.BS Nguyễn Văn Kính, Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, chỉ ra một bất cập lớn trong điều trị hiện nay: phần lớn bệnh nhân vẫn đang được điều trị theo phác đồ đồng loạt, chưa được cá thể hóa theo đặc điểm riêng.

GS Nguyễn Văn Kính nhấn mạnh, mỗi người có di truyền, môi trường sống, phản ứng thuốc khác nhau. Một phác đồ dùng cho tất cả không thể hiệu quả tối ưu. Phải chuyển sang y học cá thể hóa, điều trị đúng người, đúng bệnh.

Trong bối cảnh đó, xét nghiệm y khoa hiện đại đang trở thành “chìa khóa” trong chăm sóc chủ động, giúp chẩn đoán sớm, xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, giảm chi phí và tăng hiệu quả.

Ông Ricky He, Tổng Giám đốc Roche Việt Nam, khẳng định, chẩn đoán chính là kim chỉ nam cho mọi quyết định điều trị. Đây là cánh cửa mở ra y học chính xác – nơi bệnh nhân không chỉ được điều trị đúng, mà còn sống khỏe hơn, lâu dài hơn.

Hành động từ hôm nay

Chiến lược quốc gia phòng chống BKLN 2015–2025 đã xác định rõ: phòng bệnh hơn chữa bệnh, ưu tiên phát hiện sớm, chăm sóc sức khỏe ban đầu, kết hợp tuyên truyền lối sống lành mạnh cho cộng đồng.

BKLN là những “sát thủ thầm lặng” – nhưng không vô hình. Chúng có thể bị đẩy lùi nếu mỗi người biết lắng nghe cơ thể, thay đổi lối sống, tầm soát định kỳ và chủ động bảo vệ sức khỏe.