Vì sao tăng huyết áp – “kẻ giết người thầm lặng” làm tăng nguy cơ đột quỵ?

Tăng huyết áp được gọi là “kẻ giết người” thầm lặng, bởi vì đa phần người bệnh thường không có triệu chứng, không có dấu hiệu cảnh báo trước. (Ảnh minh hoạ)

Tại sao huyết áp lại quan trọng?

Ai cũng đều có và cần huyết áp. Nếu không có huyết áp, máu không tuần hoàn được trong cơ thể của con người. Nếu không có tuần hoàn máu, các cơ thể sống không nhận đủ oxy và dinh dưỡng để hoạt động theo nhu cầu.

Huyết áp được hiểu nôm na là áp lực của dòng máu đi nuôi cơ thể. Huyết áp được tạo bởi là do sức co bóp hút – đẩy máu của tim và sự co giãn của thành mạch. Huyết áp còn bị chi phối nhiều bởi nhịp tim, các yếu tố gây co mạch, thể tích tuần hoàn. Nếu bạn là người khỏe mạnh, động mạch của bạn có tính đàn hồi.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới, hiện có hơn 1,5 tỉ người mắc phải căn bệnh tăng huyết áp, con số này được ước tính là vào khoảng 1,56 tỷ người vào năm 2025. Tại Việt Nam, kết quả khảo sát cho thấy 25% người dân mắc bệnh tăng huyết áp, trong đó 40% không được điều trị. Tăng huyết áp nguy hiểm ở chỗ nó thường diễn biến âm thầm và gây ra những biến chứng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng người bệnh hoặc để lại gánh nặng tàn phế.

Thế nào là huyết áp bình thường và bị tăng huyết áp?

Khi đo huyết áp, máy đo sẽ hiện lên hai trị số huyết áp, ví dụ: 117/78 mmHg. Số ở trên hay số lớn hơn gọi là huyết áp tối đa (hay còn gọi là huyết áp tâm thu) phản ánh huyết áp của động mạch khi tim bóp. Số ở dưới hay số nhỏ hơn gọi là huyết áp tối thiểu (hay huyết áp tâm trương) phản ánh huyết áp khi tim giãn ra trong một chu kỳ co bóp của quả tim.

Thông thường, huyết áp của người lớn là dưới 120/80 mmHg. Huyết áp từ 120 -139/80-89 được coi là “huyết áp bình thường – cao”. Nếu người lớn có chỉ số đo huyết áp lớn hơn hoặc bằng 140/90 mmHg thì người đó đã bị tăng huyết áp. Nếu một người bị bệnh tiểu đường hoặc bệnh thận, chỉ số huyết áp lý tưởng nhất là dưới 130/80 mmHg. Nếu huyết áp của họ cao hơn ngưỡng này thì đã bị coi là tăng huyết áp và cần điều trị. Theo đó, các bác sỹ có thể cần phải đo huyết áp vài lần nữa trong một khoảng thời gian trước khi khẳng định người đó có bị tăng huyết áp hay không.

Các biểu hiện của tăng huyết áp

Để nhận biết mình có bị tăng huyết áp hay không, chúng ta có thể dựa vào một số biểu hiện như sau:

• Nhức đầu: Đau nhức phía sau gáy hay trước trán, thường vào buổi sáng, đôi khi kéo dài cả ngày.
• Chóng mặt: cảm giác đi đứng không vững và hơi nặng đầu.
• Mệt: cảm giác nặng ở ngực, hơi khó thở.
• Ù tai, mất ngủ, mắt mờ, miệng lệch, phát âm khó, yếu liệt tay chân vài giây đến vài phút, chảy máu cam tái phát nhiều lần…

Nếu bị tăng huyết áp, người bệnh được nghỉ ngơi, thư giãn hoàn toàn. Tốt nhất, người bệnh không nên nói nhiều vì khi nói không chỉ thanh quản hoạt động mà các cơ quan khác cũng chịu ảnh hưởng làm huyết áp càng tăng cao. Bên cạnh đó, người bệnh cũng nên dùng máy đo huyết áp để xác định mức độ tăng và có biện pháp xử lý phù hợp.

Tăng huyết áp thường không có triệu chứng gì. Trên thực tế, rất nhiều người bị tăng huyết áp trong nhiều năm mà không biết, cho đến khi đi khám bệnh hoặc đã bị các biến chứng nguy hiểm do tăng huyết áp gây ra rồi mới biết mình bị tăng huyết. Đó là lý do tại sao tăng huyết áp lại nguy hiểm và được coi là “kẻ giết người thầm lặng”.

Khi không được điều trị thường xuyên và theo dõi hằng ngày, tình trạng tăng huyết áp có thể gây ra các hậu quả nghiêm trọng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim và suy thận. Sau đây là những kiến thức giúp bạn nhận biết sớm bệnh tăng huyết áp và sơ cứu khi gặp người đột quỵ.

Cách sơ cứu khi người bệnh tăng huyết áp bị đột quỵ

Trong trường hợp bệnh nhân chưa rơi vào cơn hôn mê nhưng có các biểu hiện như: nhức đầu, chóng mặt kèm theo tê nửa người (tê mặt, tê tay chân) hoặc bệnh nhân nói đớt, nói khó, nuốt nghẹn…, chúng ta phải đưa bệnh nhân đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Nếu bệnh nhân rơi vào trạng thái hôn mê, tiểu tiện không tự chủ, nuốt sặc thì cho người bệnh nằm nghiêng đầu về một bên. Việc làm này sẽ giúp người bệnh tránh tình trạng trào ngược đờm dãi vào khí quản gây tắc nghẽn đường thở dẫn đến ngưng tim ngưng thở. Lúc này, người bệnh bị liệt hô hấp nên khi đờm dãi tiết ra thì bệnh nhân lại không nuốt được xuống thực quản. Do đó, tuyệt đối không cho người bệnh uống nước.

Trong quá trình đưa bệnh nhân di chuyển bằng taxi hay xe cấp cứu, hãy luôn để bệnh nhân nghiêng đầu một bên. Một điều cần lưu ý là người nhà không được thoa dầu cạo gió, không sử dụng kim chích vào đầu các ngón tay… vì những cách này không hiệu quả mà còn gây tổn thương cho cơ thể, thậm chí sự chà xát, gây áp lực lên mạch máu còn khiến cơ thể người bệnh dễ tăng huyết áp.

Đặc biệt, người nhà cũng không nên cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp vì tình trạng hạ huyết áp đột ngột sẽ gây tổn thương não nặng hơn. Hơn nữa, tổn thương của đột quỵ lại xảy ra ở vùng thần kinh trung ương của não bộ, do đó, những biện pháp này rất ít công dụng.

Do đó, cần gọi xe cấp cứu để chuyển bệnh nhân tới trung tâm đột quỵ nhanh nhất. Nếu đưa bệnh nhân đến bệnh viện sau 3 giờ (giờ vàng) thì việc điều trị đột quỵ cho người bệnh sẽ khó khăn hơn.

Nếu nhập viện trễ, tế bào não rất khó hồi phục như những tế bào thông thường; người bệnh có thể bị yếu liệt tứ chi suốt đời, không nói được, di chứng thần kinh, rối loạn hành vi, không tự ăn uống được.

T.N