Làm sao để đối phó với biến chứng thần kinh do đái tháo đường?

1. Điều trị biến chứng thần kinh do đái tháo đường

Nếu một người đã xuất hiện biến chứng thần kinh thì họ nên điều trị ở chuyên khoa nào? Có phải là việc theo dõi sức khỏe từ nay trở nên khó khăn hơn vì họ phải đến nhiều chuyên khoa cùng lúc?

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào trả lời: Bệnh nhân ĐTĐ nếu chưa có biến chứng thì các bác sĩ chuyên Nội tiết hoặc chuyên khoa Nội nói chung sẽ tham gia vào việc điều trị. Mục đích của điều trị là ổn định đường huyết cho bệnh nhân và các nguy cơ khác để không làm tổn thương các cơ quan đích, trong đó có thần kinh.

Khi có biến chứng ở các cơ quan, tùy theo mức độ biến chứng và cơ quan bị tổn thương, bác sĩ sẽ phổi hợp các chuyên khoa với nhau để can thiệp hiệu quả nhất. Quan trọng nhất là bệnh nhân tuân thủ theo lời khuyên của bác sĩ.

2. Liệu điều trị có giúp “chặn đứng” biến chứng thần kinh?

Một khi đã xuất hiện biến chứng thần kinh thì việc điều trị của người bệnh như dùng thuốc – ăn uống – tập luyện sẽ thay đổi như thế nào, thưa BS? Điều trị có giúp chặn đứng được biến chứng thần kinh hay không ạ?

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào trả lời: Trong điều trị của bác sĩ sẽ được chia ra điều trị bệnh chính, phòng ngừa nguyên phát (ngay từ ban đầu) khi biến chứng chưa xuất hiện và phòng ngừa thứ phát (bệnh có biến chứng và điều trị làm giảm/ mất biến chứng hoặc không để biến chứng tiến triển nặng).

Nguyên tắc điều trị đầu tiên là làm sao ổn định đường huyết, bởi đường huyết tăng là điểm mấu chốt gây tổn thương. Thứ hai là ổn định các yếu tố nguy cơ làm tăng nặng các biến chứng. Thứ ba, làm sao thăm khám, phòng ngừa biến chứng xảy ra.

Đối với riêng thần kinh của ĐTĐ, để điều trị biến chứng về thần kinh đầu tiên là ổn định đường huyết. Muốn ổn định đường huyết phải theo các nguyên tắc như sau:

– Thứ nhất, áp dụng chế độ không dùng thuốc, bao gồm chế độ ăn, chế độ vận động và giảm các stress đối với cơ thể, thay đổi các thói quen không tốt cho sức khỏe như hút thuốc lá, ăn các thực phẩm có năng lượng cao, hoặc thực phẩm quá nhiều đường, ăn khuya…

– Thứ hai, dùng thuốc. Nguyên tắc của chế độ ăn và dùng thuốc là duy trì đều đặn, thường xuyên.

Đường huyết không ổn định liên tục tác động làm tổn thương các mạch máu và gây ra các biến chứng trong tương lai.

Nếu kiểm soát tốt đường huyết ngay từ ban đầu, con đường đi tới tuổi thọ mạnh khỏe, hạnh phúc sẽ rộng dài. Vấn đề là không phải điều trị với cái gì, mà quan trọng là điều trị sớm, ngay từ ban đầu, và điều trị đúng.

Phòng ngừa thứ phát muốn thực hiện được phải ổn định đường huyết, ổn định huyết áp, ổn định lipid máu… góp phần điều trị các biến chứng thần kinh của tiểu đường.

Phòng ngừa nguyên phát là phòng ngừa từ lúc biến chứng chưa xảy ra. Bạn phải đi thăm khám bác sĩ thường xuyên. Bác sĩ sẽ xem xét chỉ số xét nghiệm và các hoạt động, yếu tố khác để bệnh nhân duy trì trạng thái tốt nhất của sức khỏe.

Khi biến chứng đã xảy ra, đầu tiên là phải làm giảm các triệu chứng của biến chứng, ví dụ biến chứng thần kinh gây đau, bác sĩ sẽ điều trị các loại thuốc phù hợp, bảo vệ các sợi dây thần kinh, cải thiện các tình trạng tổn thương thần kinh đã có; đồng thời dùng nhiều biện pháp làm giảm triệu chứng, chặn đứng sự tiến triển của biến chứng và giảm nhẹ dần các ảnh hưởng của biến chứng.

3. Châm cứu, vật lý trị liệu có giúp cải thiện biến chứng thần kinh do đái tháo đường?

Ngoài việc dùng thuốc, bệnh nhân có thể kết hợp liệu pháp điều trị nào hay không? Châm cứu và vật lý trị liệu có giúp ích trong trường hợp này?

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào trả lời: Có nhiều biện pháp điều trị, nhưng những biện pháp mách bảo nhau nhiều khi không có tác dụng bảo vệ cho người bệnh. Các bác sĩ không khuyến khích các phương pháp không chính thống.

Ví dụ, có nhiều bệnh nhân mách nhau giảm đau bằng cách ngâm chân. Tuy ngâm chân có bớt đau nhưng nhiệt độ cao quá có thể làm tổn thương da, gây biến chứng nhiễm trùng chân. Đã có nhiều bệnh nhân nhập viện trong tình trạng chân bị nhiễm trùng và các bác sĩ phải tiến hành đoạn chi/ cắt chân do nhiễm trùng lan ra khắp cơ thể gây nhiễm trùng huyết.

Nhiều người bị tê nhiều nên xức dầu nóng xức để bớt đau, nhưng dầu nóng gây bỏng và tổn thương da, do vậy có thể gây nguy hiểm. Tốt nhất khi bị đau hoặc mất cảm giác nên báo ngay với bác sĩ để được cân nhắc các giải pháp giảm triệu chứng của biến chứng.

4. Làm gì để phòng ngừa biến chứng thần kinh do đái tháo đường?

Để phòng ngừa biến chứng thần kinh, người bệnh ĐTĐ nên làm gì ạ?

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào trả lời:

Có những yếu tố làm xuất hiện các biến chứng thần kinh không thay đổi được như tuổi cao, khổ người cao, gene.

Bên cạnh đó có những yếu tố có thể thay đổi được như kiểm soát đường huyết tốt. Tùy theo bác sĩ đánh giá, bệnh nhân cần kiểm soát đường huyết ở mức độ bao nhiêu. Kiểm soát tốt huyết áp, kiểm soát tốt lipid máu cho người bệnh, thay đổi lối sống. Quan tâm chăm sóc bàn chân, theo dõi đánh giá các biến chứng… Dựa trên các yếu tố này bác sĩ sẽ đề ra kế hoạch ngăn ngừa biến chứng ở trên hệ thần kinh, tiêu hóa, tim mạch, hay các biến chứng làm tổn thương các cơ quan trong cơ thể.

Vì vậy cần cố gắng can thiệp đầy đủ, không đơn giản là khi bị tiểu đường chỉ uống thuốc tiểu đường mà uống rất nhiều loại thuốc tùy theo đặc điểm, tình trạng rối loạn bệnh lý trong cơ thể.

5. Làm sao để ngăn ngừa bệnh đái tháo đường?

Có những cách nào để ngăn ngừa bệnh đái tháo đường?

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào trả lời: ĐTĐ trước kia quan niệm do lối sống, gene di truyền… gây ra và được điều trị khi bệnh nhân được chẩn đoán ĐTĐ. Bây giờ, những người có mức đường máu đo ở các thời điểm không ở ngưỡng bình thường nhưng chưa đạt ở ngưỡng chẩn đoán ĐTĐ, người ta gọi nhóm bệnh nhân này là tiền ĐTĐ, và được can thiệp ngay để không tiến triển thành bệnh ĐTD. Tầm soát bệnh tiểu đường sớm, không đợi đến lúc xuất hiện các biến chứng bệnh mới chẩn đoán và điều trị.

Có 2 cách chẩn đoán sớm:

Thứ nhất, đối với những người có nguy cơ cao ĐTĐ nên tầm soát, làm những test xét nghiệm chuyên khoa để biết được đã bị ĐTĐ hay chưa. Những người có nguy cơ cao gồm: có chủng tộc châu Á, tuổi từ 40-45 trở lên, gia đình có tiền sử bệnh ĐTĐ (mối quan hệ trực hệ thứ nhất: cha mẹ, anh chị em ruột, con cái), những người có bệnh tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, thừa cân, béo phì, ít vận động, phụ nữ đã bị đái tháo đường thai kỳ trước đó…

Thứ hai, các đối tượng trẻ hóa có nguy cơ ĐTĐ type 2 là trẻ thừa cân béo phì, hoặc là con cái của những gia đình có nguy cơ cao sẽ được làm các xét nghiệm tầm soát ngay chứ không đợi các triệu chứng của ĐTĐ xuất hiện mới thực hiện.

Những biện pháp này giúp tiếp cận bệnh sớm và can thiệp tích cực. Nếu chỉ bị tiền ĐTĐ chỉ cần thay đổi lối sống tốt thì có thể ngăn ngừa tiến triển thành ĐTĐ.

6. Tuân thủ điều trị, biến chứng thần kinh do đái tháo đường “tự động tránh xa”!

PGS Bích Đào có thể chia sẻ, nhắn gửi đến bạn đọc làm sao để có sức khỏe tốt ạ?

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào trả lời:

Chúng tôi là những bác sĩ chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân nói chung. Với chức năng chuyên môn của mình, tôi chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân ĐTĐ.

Bệnh nhân ĐTĐ hoàn toàn có thể sống khỏe mạnh, không có biến chứng hoặc làm chậm sự xuất hiện biến chứng bằng cách hiểu biết về bệnh, chủ động tham gia vào quá trình điều trị, từ áp dụng biện pháp không dùng thuốc cho đến việc tuân thủ điều trị thuốc như thế nào, quan trọng nhất là thăm khám thường xuyên, định kỳ.

Nếu tuân thủ đúng những vấn đề này, bệnh nhân sẽ hoàn toàn không bị biến chứng, hoặc rất lâu mới bị biến chứng, hoặc bị biến chứng ở mức độ nhẹ. Đây là hành trình lâu dài, liên tục và đòi hỏi bệnh nhân không mất niềm tin ở phía trước.

TRẢ LỜI THẮC MẮC CỦA BẠN ĐỌC

1. Có xét nghiệm nào giúp phát hiện sớm biến chứng thần kinh do đái tháo đường không?

Thưa PGS, có xét nghiệm nào giúp phát hiện sớm biến chứng thần kinh từ khi chưa xảy ra hay không? Bố em bị tiểu đường 3 năm nay, uống thuốc và tập luyện đều đặn theo chỉ định của BS, nhưng gia đình muốn đưa bố đi khám làm xét nghiệm để phòng ngừa biến chứng thần kinh từ xa. Xin được cám ơn PGS. (Hoàng Văn Nam)

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào trả lời: Chào bạn Nam,

Khi khám bệnh bình thường, biến chứng chưa xảy ra, chưa có những rối loạn thần kinh, bao giờ người bác sĩ cũng hỏi tất cả những triệu chứng của biến chứng thần kinh, hệ tim mạch, hệ tiêu hóa, hệ niệu dục, biến chứng về thần kinh cảm giác và các biến chứng khác.

Sau đó bác sĩ sẽ tiến hành khám để phát hiện những biến chứng thần kinh mà chưa khai thác được từ bệnh nhân. Chẳng hạn bác sĩ sẽ dùng các dụng cụ để xác định cảm giác nóng lạnh ở bệnh nhân, nhận biết vỏ xương dẫn truyền thần kinh vận động của bệnh nhân, những phương pháp phát hiện rối loạn thần kinh tự chủ…

Các kỹ thuật khác sẽ giành cho những trường hợp khó. Khám thông thường đã có thể phát hiện những biến chứng thần kinh cảm giác, vận động, hệ tim mạch…

2. Mắc đái tháo đường 15 năm, bị tê bì tay chân có phải do biến chứng thần kinh?

Thưa PGS, chồng em mắc ĐTĐ 15 năm nay, gần đây anh hay than chân tay tê bì, nhiều người nói là do thiếu canxi, không biết có đúng không? Đâu là dấu hiệu đầu tiên của biến chứng thần kinh ạ? Làm thế nào để phân biệt nhận diện biến chứng thần kinh ở người ĐTĐ ạ? (Đoàn Huyền Trân)

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào trả lời: Chào bạn Huyền Trân,

Chồng của bạn đã bị ĐTĐ 15 năm, không biết trong thời gian điều trị có thường xuyên khám thần kinh hay không. Cảm giác tê bì chân tay cũng là biểu hiện của biến chứng thần kinh. Vì vậy khi bệnh nhân khai với bác sĩ bị tê bì, bác sĩ sẽ tiến hành các cách khám để đánh giá các tổn thương thần kinh ở các loại hình thần kinh nào.

Tê bì có nhiều khả năng là biến chứng của thần kinh. Và cảm giác tê bì thường bắt đầu từ đầu xa nhất của chi và đi dần lên theo “kiểu đeo vớ”.

Do đó, nếu xuất hiện triệu chứng phải báo ngay với bác sĩ.

>>> Phần 1: Bệnh nhân đái tháo đường: Cảnh giác biến chứng thần kinh “ghé thăm”

Benhdotquy.net