Tai biến và đột quỵ có phải là một bệnh? Hiểu đúng để cấp cứu kịp thời

Tai biến và đột quỵ thực chất là một

Trong y học, thuật ngữ đầy đủ là tai biến mạch máu não hay đột quỵ não (stroke). Hai cách gọi này đều chỉ cùng một tình trạng cấp cứu xảy ra khi dòng máu nuôi một vùng não bị gián đoạn hoặc khi mạch máu não bị vỡ, khiến tế bào não thiếu oxy và chết nhanh chóng.

Hiện nay, các chuyên gia thường ưu tiên sử dụng thuật ngữ “đột quỵ” vì ngắn gọn, dễ hiểu và phù hợp với các hướng dẫn quốc tế. Trong khi đó, “tai biến mạch máu não” là cách gọi truyền thống vẫn còn phổ biến tại Việt Nam.

Như vậy, tai biến và đột quỵ không phải là hai bệnh khác nhau, mà chỉ là hai tên gọi của cùng một tình trạng bệnh lý.

Đột quỵ gồm những thể nào?

Đột quỵ được chia thành hai nhóm chính.

Đột quỵ thiếu máu não chiếm khoảng 80-85% số ca. Nguyên nhân là động mạch nuôi não bị tắc do cục máu đông hoặc mảng xơ vữa. Khi máu không thể đến nuôi não, vùng não tương ứng sẽ nhanh chóng bị tổn thương.

Đột quỵ xuất huyết não chiếm khoảng 15-20% trường hợp. Đây là tình trạng mạch máu trong não bị vỡ, gây chảy máu vào nhu mô não hoặc khoang dưới nhện. Tăng huyết áp kéo dài là nguyên nhân thường gặp, ngoài ra còn có thể liên quan đến dị dạng mạch máu hoặc phình động mạch não.

Dù thuộc thể nào, đột quỵ đều là cấp cứu y khoa cần được điều trị càng sớm càng tốt.

Vì sao nhiều người nhầm lẫn?

Sự nhầm lẫn chủ yếu xuất phát từ cách sử dụng ngôn ngữ trong cộng đồng.

Nhiều người dùng từ “tai biến” để chỉ những di chứng sau đột quỵ như liệt nửa người, méo miệng hoặc nói khó, còn “đột quỵ” để mô tả giai đoạn cấp tính. Thực tế, đây chỉ là các giai đoạn khác nhau của cùng một bệnh lý.

Ngoài ra, một số người còn gọi bất kỳ trường hợp đột ngột ngất xỉu, hôn mê hoặc té ngã là “tai biến”. Tuy nhiên, những biểu hiện này cũng có thể do hạ đường huyết, động kinh, ngất tim mạch hoặc nhiều nguyên nhân khác, không phải tất cả đều là đột quỵ.

Nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ

Việc nhận biết sớm các triệu chứng giúp người bệnh có cơ hội được điều trị trong “thời gian vàng”, từ đó giảm nguy cơ tử vong và tàn tật.

Những dấu hiệu thường gặp gồm:

– Méo miệng, cười không cân xứng.

– Yếu hoặc tê một bên tay, chân.

– Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời người khác.

– Mất thị lực đột ngột ở một hoặc hai mắt.

– Chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng.

– Đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột, đặc biệt ở đột quỵ xuất huyết.

Có thể ghi nhớ bằng nguyên tắc FAST:

– F (Face): Mặt méo.

– A (Arm): Yếu tay.

– S (Speech): Rối loạn lời nói.

– T (Time): Gọi cấp cứu ngay.

Mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não có thể bị mất đi. Vì vậy, tuyệt đối không nên chờ triệu chứng tự hết hoặc tự điều trị tại nhà.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ

Đột quỵ có thể xảy ra ở bất kỳ ai nhưng thường gặp hơn ở người có các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, bệnh tim mạch, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, béo phì, ít vận động hoặc tiền sử từng bị cơn thiếu máu não thoáng qua.

Đáng chú ý, những năm gần đây, tỷ lệ đột quỵ ở người trẻ có xu hướng gia tăng do lối sống thiếu lành mạnh, căng thẳng kéo dài, hút thuốc lá, thức khuya và các bệnh lý chuyển hóa.

Phòng ngừa đột quỵ như thế nào?

Phần lớn các trường hợp đột quỵ có thể được phòng ngừa bằng cách kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ.

Mỗi người nên kiểm tra huyết áp định kỳ, điều trị tốt bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn lipid máu; duy trì chế độ ăn nhiều rau xanh, trái cây, hạn chế muối và chất béo bão hòa; tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần; bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và duy trì cân nặng hợp lý.

Đối với người có bệnh tim mạch hoặc rung nhĩ, cần tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ để giảm nguy cơ hình thành cục máu đông gây đột quỵ.

Có thể khẳng định rằng, tai biến mạch máu não và đột quỵ là hai cách gọi của cùng một bệnh lý, không phải hai bệnh khác nhau. Đây là tình trạng cấp cứu đặc biệt nguy hiểm, trong đó thời gian quyết định khả năng sống còn và mức độ hồi phục của người bệnh. Hiểu đúng khái niệm, nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo và đưa người bệnh đến bệnh viện ngay khi xuất hiện triệu chứng là những yếu tố quan trọng giúp giảm tỷ lệ tử vong cũng như di chứng lâu dài.