Đường huyết tăng vọt – “Chìa khóa” mở cánh cửa đột quỵ

Chỉ số đường huyết là gì?

Đường huyết hay còn gọi là nồng độ glucose trong máu, là lượng đường có trong máu cung cấp nguồn nhiên liệu cực kỳ quan trọng cho các chu trình sinh hóa cần thiết của cơ thể. Đặc biệt glucose máu cần thiết cho hệ thần kinh và các tổ chức não bộ.

Chỉ số đường huyết còn có tên tiếng anh là Glycemic index viết tắt là GI, được định nghĩa là giá trị chỉ nồng độ glucose có trong máu được đo bằng đơn vị mmol hoặc mg/dl. Nồng độ glucose máu thay đổi liên tục và có liên quan mật thiết đến chế độ ăn uống và sinh hoạt hàng ngày. Chỉ số đường huyết hay còn hay được gọi với cái tên chỉ số đái tháo đường trong bệnh lý đái tháo đường.

Đường huyết có vai trò như thế nào đối với cơ thể?

Đường huyết là yếu tố quan trọng, có vai trò cung cấp năng lượng nuôi các tế bào. Đặc biệt, đường huyết còn quyết định chức năng của hệ thần kinh và não bộ. Chính vì thế, sự tăng – giảm của yếu tố này có thể gây ra một số ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.

Nguyên nhân nào dẫn đến đường huyết không ổn định?

Những nguyên nhân dẫn đến tăng đường huyết:

Chế độ ăn uống

Việc kiểm soát và chú ý tới những gì mình ăn là một trong những điều quan trọng nhất để kiểm soát lượng đường trong máu. Điều này được quyết định bởi carbohydrate (đường và tinh bột trong thức ăn).

Nếu ăn tinh bột đường trong giới hạn cho phép, nó sẽ không ảnh hưởng tới đường huyết. Tuy nhiên, khi tiêu thụ quá nhiều carbohydrate có trong cơm trắng, bánh mì, thực phẩm chiên rán… nó có thể khiến lượng đường trong máu tăng đột biến.

Ngủ quá ít

Thiếu ngủ không chỉ khiến bạn cảm thấy buồn ngủ mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát và làm tăng lượng đường trong máu.

Trong một nghiên cứu có liên quan, các nhà khoa học yêu cầu những người trưởng thành, khỏe mạnh chỉ ngủ 4 giờ mỗi đêm trong 6 ngày liên tiếp. Vào cuối cuộc nghiên cứu, họ thấy khả năng phân hủy glucose trong cơ thể của những người này đã giảm trung bình 40%.

Xem thêm: Cách xử trí khi bạn gặp một cơn hạ đường huyết

Tập thể dục quá nhiều hoặc quá ít

Những bài tập thể dục nhẹ nhàng chẳng hạn như đi bộ cũng có thể làm giảm lượng đường trong máu và cải thiện insulin.

Nếu không thường xuyên tập thể dục, lượng đường trong máu sẽ tăng lên nhanh chóng. Thế nhưng, tập luyện quá sức cũng có thể gây ra những tác động tương tự.

Căng thẳng thường xuyên

Căng thẳng là phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy ở con người khiến cơ thể hành động như thể đang bị tấn công. Khi phản ứng này xảy ra, nồng độ hormone trong cơ thể tăng cao, cơ thể đốt cháy các nguồn năng lượng dự trữ như glucose và chất béo để đối phó với các mối đe dọa.

Ở những người mắc bệnh tiểu đường, lượng đường trong máu tăng cao do insulin không thể phân hủy glucose.

Căng thẳng cũng có thể gián tiếp khiến lượng đường trong máu tăng cao. Khi bị căng thẳng, người bệnh thường ít chú ý tới việc ăn uống điều độ, tập thể dục hay dùng thuốc. Điều này phần nào khiến cho đường huyết không ổn định và có thể trầm trọng thêm.

Một số loại thuốc

Chúng ta đều biết rằng, insulin có thể làm giảm lượng đường trong máu. Tuy nhiên, nếu bỏ lỡ một liều hoặc sử dụng thuốc sai liều lượng, nó có thể khiến lượng đường trong máu tăng đột biến.

Các loại thuốc có thể làm tăng lượng đường trong máu bao gồm thuốc lợi tiểu, thuốc điều trị trầm cảm, thuốc hạ huyết áp.

Đối với người bình thường, đường huyết ở mức bao nhiêu là ổn định?

Việc thực hiện các xét nghiệm giúp định lượng glucose trong máu có vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán và xác định các bệnh lý liên quan đến rối loạn đường huyết đặc biệt là bệnh đái tháo đường. Chỉ số đường huyết an toàn đối với người bình thường được chẩn đoán dựa theo định lượng sau:

Đường huyết lúc đói: < 100 mg/dL (< 5,6 mmol/l) là chỉ số đường huyết của người bình thường. Đường huyết lúc đói là chỉ số đường huyết được đo lần đầu vào buổi sáng và bệnh nhân nhịn ăn ít nhất 8 giờ trước đó. Các nghiên cứu chỉ ra rằng lượng đường huyết lúc đói trong khoảng giữa từ 70 mg/dL (3.9 mmol/L) và 92 mg/dL (5.0 mmol/L) giúp hạn chế nguy cơ phát triển bệnh đái tháo đường.

Đường huyết sau ăn: < 140 mg/dl (7,8 mmol/l) được coi là chỉ số đường huyết của người bình thường. Đường huyết lúc đói là chỉ số đường huyết đo được trong vòng 1 – 2 giờ sau bữa ăn.

Đường huyết lúc đi ngủ: Định lượng đường huyết trước lúc đi ngủ của người bình thường sẽ dao động từ 110 – 150mg/dl (6,0 – 8,3 mmol/l).

Xét nghiệm: Xét nghiệm Hemoglobin A1c (HbA1c): Chỉ số HbA1c thường được dùng để chẩn đoán bệnh nhân đái tháo đường. Ở người bình thường chỉ số HbA1c dưới 48 mmol/mol được coi là bình thường

Tại sao tăng đường huyết có thể gây đột quỵ?

Tăng đường huyết làm quá trình xơ vữa mạch máu diễn ra nhanh hơn người bình thường, hình thành cục máu đông trong lòng động mạch cản trở lượng máu giàu oxy đến nuôi não, từ đó gây ra đột quỵ.

Xem thêm: ThS.BS Nguyễn Minh Nguyệt hướng dẫn cách đo đường huyết tại nhà

Làm thế nào để kiểm soát tốt đường huyết?

Việc kiểm soát đường huyết tối ưu không những ngăn ngừa được các biến chứng mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Vì vậy, cần tạo thói quen khoa họ để phòng ngừa tăng đường huyết.

Chế độ ăn uống hợp lý, khoa học

Chế độ ăn quyết định rất nhiều đến sự kiểm soát đường huyết. Một chế độ ăn thích hợp với những dưỡng chất không thừa, không thiếu cho cơ thể sẽ hạn chế được nguy cơ tăng đường huyết. Không nên bỏ bữa, ngay cả khi không muốn ăn.

Nên ăn uống đúng giờ, không nhịn quá mức, không ăn quá no dù bữa ăn có ngon miệng. Hạn chế các thức ăn có nhiều dầu mỡ hay những thực phẩm có nhiều muối, nên tăng cường các thức ăn ít năng lượng như rau xanh, củ quả, hạt nguyên cám, các loại đậu, trái cây.

Thường xuyên tập luyện thể dục thể thao

Chế độ luyện tập hợp lý giúp kiểm soát đường huyết và ngăn ngừa các biến chứng của bệnh. Tập thể dục giúp tiêu thụ đường trong máu, có tác dụng làm giảm đường huyết. Về lâu dài, giúp tăng cường sức khỏe cơ bắp, tăng sự trao đổi chất cũng như giảm sự đề kháng insulin. Ngoài ra, việc luyện tập còn cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

Nên hoạt động thể lực đều đặn, ít nhất là 30 phút/ ngày. Không nên nghỉ quá 2 ngày liên tiếp. Lựa chọn các bài tập phù hợp với sức khỏe như: chạy bộ, bơi lội, yoga, nhảy múa, khiêu vũ, đạp xe…

Nếu người thân của bạn không muốn tập thể dục, hãy khuyến khích  hoặc đồng hành cùng họ. Hãy cổ vũ họ hoạt động làm những gì họ có thể làm được, ngay cả khi chỉ là đi bộ hoặc một số hoạt động thể chất nhẹ nhàng như dưỡng sinh.

Tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ

Bạn nên dùng thuốc đều đặn, đúng giờ, đúng liều lượng, không được tự ý ngưng thuốc, tăng liều thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Nếu gặp phải những vấn đề gì, bạn nên gọi ngay cho bác sĩ của bạn để có lời khuyên phù hợp.

Giữ cân nặng hợp lý

Nếu bạn đang bị thừa cân, giảm cân là cách hỗ trợ điều trị và kiểm soát đường huyết hiệu quả. Giảm cân giúp làm giảm lượng đường và mỡ trong máu, cơ thể sẽ giảm khả năng đề kháng với insulin. Đồng thời, giảm cân còn giúp ổn định huyết áp, giảm áp lực lên các khớp hông và khớp gối…

Từ bỏ các thói quen xấu

Hút thuốc lá được xem là những yếu tố gây ảnh hưởng và tăng nguy cơ biến chứng tim mạch.

Uống rượu bia quá mức làm giảm hiệu quả hoạt động của insulin gây tăng đường huyết.

Hãy ngủ đủ giấc

Ngủ quá nhiều hoặc quá ít có thể làm tăng cảm giác ngon miệng, thèm ăn thực phẩm giàu Carbohydrate và làm thay đổi giờ giấc ăn uống. Điều này có thể dẫn đến tăng cân, tăng đường huyết, tăng các biến chứng của bệnh như các biến chứng tim mạch…Bạn nên ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm.

Theo dõi, kiểm tra đường huyết thường xuyên

Thực hiện kiểm tra đường huyết thường xuyên: đường huyết đói buổi sáng, đường huyết sau ăn 2 giờ giúp bạn theo dõi được những biến động của đường huyết và có những biện pháp kiểm soát kịp thời, từ đó mới duy trì đường huyết ổn định.

Việc kiểm tra giúp bạn nhận biết các loại thuốc mà bạn đang sử dụng có hiệu quả như thế nào? Đồng thời giúp bạn lựa chọn những loại thực phẩm và bài luyện tập thể dục phù hợp với bản thân.

Nếu có điều kiện, bạn nên có máy thử đường huyết tại nhà.

Khám sức khỏe định kỳ

Bác sĩ là người hiểu các vấn đề mà bệnh nhân mắc phải và giúp bạn hạn chế độ nguy hiểm của bệnh. Bạn nên đi khám để kiểm tra tình trạng bệnh, uống thuốc theo chỉ dẫn và chú ý phải thăm khám định kỳ để biết tình trạng hiện tại của mình. Bạn hãy mạnh dạn trao đổi với bác sĩ về tình trạng của mình để cùng nhau tìm ra phác đồ phù hợp cho từng đối tượng bệnh nhân.