Rối loạn vận động sau đột quỵ: Nguyên nhân và cách khắc phục?

1. Rối loạn vận động sau đột quỵ là gì?

ThS.BS Nguyễn Anh Trung trả lời: Rối loạn vận động là những khiếm khuyết về chức năng vận động do tổn thương sau đột quỵ. Những rối loạn này thường liên quan đến hoạt động hàng ngày như đi lại, sinh hoạt của tay và chân; hoặc những rối loạn vận động liên quan đến ngôn ngữ, ví dụ cách chúng ta nói chuyện hoặc hiểu người khác nói gì. Ngoài ra, người bệnh còn bị rối loạn về tiểu tiện, thậm chí không thể thực hiện được việc ăn và nuốt dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Đó là những rối loạn về vận động do di chứng của đột quỵ. >>> Xem thêm: Thực hành tinh thần giúp phục hồi vận động sau đột quỵ

2. Nguyên nhân dẫn đến rối loạn vận động sau đột quỵ?

ThS.BS Nguyễn Anh Trung trả lời: Đối với những bệnh nhân sau đột quỵ, đa số sẽ gặp phải tình trạng rối loạn về vận động do những tổn thương tại não. Não là trung tâm điều khiển cảm giác và chức năng vận động của cơ thể. Tùy theo vị trí tổn thương, nó sẽ quy định vùng tổn thương tiếp theo tương ứng. Ví dụ như bệnh nhân bị tổn thương vùng ngôn ngữ, họ trở nên nói khó; hoặc tổn thương ở vùng tay, thì tay sẽ khó vận động. Những tổn thương ở não cần được ưu tiên trong việc phục hồi. Khi phần não được phục hồi, các phần dưới mới có được hy vọng phục hồi tốt. Muốn điều trị các di chứng phục hồi vận động sau đột quỵ, cần ưu tiên điều trị nguyên nhân. Tức là phải ưu tiên phục hồi xuất huyết, tai biến thì các di chứng mới nhẹ và dễ phục hồi hơn.

ThS.BS Nguyễn Anh Trung – Phó Trưởng khoa Ngoại tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ

3. Rối loạn vận động sau đột quỵ có thể chữa khỏi hoàn toàn không?

ThS.BS Nguyễn Anh Trung trả lời: Khi có người thân bị đột quỵ, người nhà thường đặt câu hỏi cho bác sĩ rằng liệu các tổn thương sau đột quỵ có thể phục hồi hoàn toàn? Câu trả lời là Có, những tổn thương này hoàn toàn có thể phục hồi. Tuy nhiên, cần có thời gian và phương pháp tập luyện đúng cách. Bên cạnh đó, bác sĩ cần vạch ra phác đồ điều trị cụ thể cho người bệnh, ví dụ trong vòng 1 đến 3 tháng, bệnh nhân phải thực hiện được công việc gì. Nếu bệnh nhân bị đột quỵ não dẫn đến tổn thương yếu nửa người bên phải, thì trong vài ngày đầu họ sẽ bị liệt hoàn toàn. Tuy nhiên, khi được điều trị lưu thông máu não và tập vật lý trị liệu tốt sau 1 tuần họ có thể tự đi lại và sinh hoạt bình thường. Thời gian phục hồi tốt nhất là 6 tháng đầu. Các tổn thương như nói khó, nuốt yếu trong 6 tháng đầu là cơ hội vàng để bệnh nhân phục hồi. Những rối loạn vận động sau đột quỵ thường được ưu tiên để điều trị nguyên nhân trước, tức là điều trị nguyên nhân do đột quỵ. Khi đột quỵ đã ổn, việc tập vật lý trị liệu sẽ giúp bệnh nhân phục hồi rất nhanh. Đối với các bệnh nhân đã có di chứng, chúng ta chỉ cần cho tập vật lý trị liệu chức năng và có trung tâm cơ sở y tế chuyên tập cho bệnh nhân để người bệnh mau phục hồi. Nếu đã quá 6 tháng, bệnh nhân vẫn còn di chứng thì việc phục hồi sẽ diễn ra chậm hơn. Lúc này, bệnh nhân gặp phải các vấn đề về tâm sinh lý sau đột quỵ. Do đó, rất cần bệnh nhân kiên trì, hết sức bình tĩnh và có nghị lực để tập thì việc phục hồi sẽ nhanh hơn. Một số bệnh nhân ban đầu họ không nhúc nhích được tay chân nhưng sau khi tập từ 2 đến 3 tháng có thể đi bằng chính đôi chân của mình.

4. Điểm khác biệt giữa đột quỵ não và đột quỵ tim?

ThS.BS Nguyễn Anh Trung trả lời: Rối loạn vận động sau đột quỵ thường xuất hiện ở bệnh nhân đột quỵ não nhiều. Đối với bệnh nhân bị đột quỵ tim, việc phục hồi vận động sẽ khác so với đột quỵ não, vì đột quỵ tim có liên quan đến nuôi máu cơ tim, bệnh nhân có thể bị mệt mỏi. Đối với vùng chi phối cảm giác vận động của não, yêu cầu có sự hỗ trợ của máy móc. Như vậy, quy trình phục hồi vận động sẽ khác nhau. Khi nói về đột quỵ, chúng ta sẽ ưu tiên não nhiều hơn, vì nó gây ảnh hưởng đến chức năng vận động nhiều hơn.

5. Nhồi máu cơ tim và đột quỵ tim có phải là một?

ThS.BS Nguyễn Anh Trung trả lời: Đột quỵ xảy ra khi một cục huyết khối nằm trong mạch máu gây tắc mạch. Nếu tình trạng này xảy ra ở não, chúng ta gọi là đột quỵ não. Nếu xảy ra ở tim, đây là tình trạng đột quỵ tim. Nhồi máu cơ tim chính là đột quỵ tim.

6. Cách phục hồi chức năng vận động sau đột quỵ?

ThS.BS Nguyễn Anh Trung trả lời: Nếu bệnh nhân có những rối loạn sau đột quỵ, họ sẽ bị di chứng nặng nề và cần chấp nhận sống chung với nó. Khi bước vào giai đoạn bắt đầu phục hồi, bệnh nhân cần có sự hướng dẫn của bác sĩ về các bài tập vật lý trị liệu. Ví dụ như bài tập vận động về nói, vận động tay chân, hoặc bài tập cho lưỡi để bệnh nhân nhai nuốt sao cho đúng. Các bác sĩ vật lý trị liệu chuyên về tập luyện sẽ là người hướng dẫn tốt nhất cho người bệnh. Thường bệnh nhân sẽ phục hồi trong khoảng từ 3 đến 6 tháng, nên nếu trong 1 đến 2 tuần đầu tiên khi mới bắt đầu tập chưa được theo ý mình, bệnh nhân cần bình tĩnh. Bên cạnh đó, cần có máy móc hỗ trợ, ví dụ bệnh nhân bị yếu tay, cần có những dụng cụ tập luyện để kéo tay lên. Nếu tập chân, người bệnh sẽ có máy đi bộ để phục hồi sức chân. Bệnh nhân không thể tự thực hiện hoặc cũng không có người nhà ở bên cạnh để tập cho bệnh nhân một cách liên tục. Khi đó, người bệnh cần có các nhân viên y tế hướng dẫn cách tập luyện sao cho đúng. >>> Xem thêm: Làm gì để chứng rối loạn nuốt sau đột quỵ không còn là nỗi ám ảnh?

7. Bệnh nhân có thể tập luyện tại nhà được không?

ThS.BS Nguyễn Anh Trung trả lời: Bác sĩ hướng dẫn cho bệnh nhân nhằm giúp đỡ người bệnh trong giai đoạn đầu. Khi bệnh nhân phục hồi hoàn toàn hay một phần, phần còn lại là gia đình và bệnh nhân phải cố gắng. Đó là lý do vì sao bác sĩ khuyên người bệnh cần bình tĩnh. Nếu bệnh nhân quá lo lắng, khả năng phục hồi sẽ chậm hơn. Người nhà cần động viện người bệnh về tâm lý và sinh lý để giúp họ khỏe hơn. Thứ hai, người bệnh cần có sự hỗ trợ nhiều về tập luyện, chi phí… nên việc tập luyện tại nhà sẽ giúp ích trong việc phục hồi lâu dài. Một số bệnh nhân được hướng dẫn đúng, về nhà họ tự tập luyện nên phục hồi rất nhanh; thậm chí họ tự mua máy tập ở nhà để luyện tập. Tuy nhiên, trong thời gian đầu, bệnh nhân vẫn cần đến cơ sở y tế để được hướng dẫn chi tiết.

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net (Nguồn: Bệnh viện SIS Cần Thơ)