Liệu tập thể dục cường độ cao có gây xuất huyết não ở người trẻ?

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên – Khoa Thần kinh, Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM chia sẻ về vấn đề đột quỵ ở người trẻ.

Đột quỵ não là gì?

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên trả lời: Ngày xưa, khi người dân nghe khái niệm đột quỵ, họ nghĩ sẽ nghĩ ngay đến cái chết và tàn phế. Trên thực tế, với những tiến bộ về kỹ thuật điều trị hiện nay, chúng ta hoàn toàn có thể phát hiện kịp thời đột quỵ và người bệnh vẫn có khả năng phục hồi. Riêng tại Việt Nam, kỹ thuật điều trị của nước ta đã theo kịp với thế giới.

Do đó, nếu hiểu rõ về đột quỵ, chúng ta sẽ không bị bối rối trong các sơ cứu ban đầu. Người dân thường khó phân giữa đột quỵ não và đột quỵ tim (nhồi máu cơ tim). Đây là hai khái niệm này khá nhập nhằng. Không những thế, khi có một ai đó đột ngột tử vong, người dân thường cho rằng đó là đột quỵ, trong khi đó có rất nhiều nguyên nhân khác cũng có thể gây tử vong đột ngột.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, đột quỵ là hội chứng lâm sàng, trong đó người bệnh đột ngột tử vong hay xuất hiện các triệu chứng do tổn thương của não bộ do  nguyên nhân là do vấn đề trục trặc ở bệnh lý mạch máu não gây ra.

Biểu hiện bên ngoài của đột quỵ thường gặp nhất là người bệnh sẽ liệt nửa người, mất ngôn ngữ, thậm chí có người bị liệt tứ chi. Nhiệm vụ của bác sĩ khi tiếp nhận bệnh nhân đột ngột có hội chứng lâm sàng đó, họ cần phải biết được đó có phải là đột quỵ hay không. Bác sĩ phải loại trừ nguyên nhân chấn thương vì đó không phải là bệnh đột quỵ.

Đột quỵ là hội chứng lâm sàng chung, được chia nhóm chính, gồm: đột quỵ nhồi máu não (đột quỵ thiếu máu não) và đột quỵ xuất huyết não. Nguyên nhân gây đột quỵ nhồi máu não có thể do cục máu đông từ phía dưới đi lên gây tắc nghẽn mạch máu hoặc do mạch máu vốn bị hẹp, cục máu đông mới được hình thành gây tắc nghẽn. Khi mạch máu não đột ngột bị tắc, dưỡng chất do mạch máu mang đến cấp cho khu vực mạch máu đó đảm trách bị gián đoạn, khiến các tế bào não chết dần. Không những thế, các chức năng do tế bào não đó đảm trách sẽ bị suy giảm hoặc mất đi. Khi đó, người bệnh sẽ bị yếu liệt, nói ngọng, mất ngôn ngữ, thậm chí có thể bị liệt suốt đời hoặc tử vong. Nếu vùng não đó chi phối trung tâm hô hấp tuần hoàn, nhịp tim sẽ không đập và người bệnh không thở được nữa.

Đột quỵ xuất huyết khác xảy ra khi mạch máu bị vỡ. Thông thường, máu sẽ cung cấp chất dinh dưỡng cho các bộ phận được nuôi dưỡng. Tuy nhiên, đột quỵ xuất huyết não gây vỡ mạch máu và máu thoát ra đột ngột. Máu tụ sẽ gây chèn ép các bộ phận não và các mạch máu xung quanh, các tế bào máu sẽ chết dần do lượng máu đến không nuôi được hoặc do huyết khối lớn chèn ép làm tế bào não không hấp thu được dưỡng chất.

Đột quỵ liệu có phổ biến?

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên trả lời: Thống kê cho thấy, tỷ lệ mắc và tử vong do đột quỵ trong 20 năm gần đây đang tăng lên. Về mặt tích cực, đó là tiến bộ trong chụp hình ảnh. Trước đây, do không được chẩn đoán hình ảnh bằng các phương pháp chụp CT hoặc MRI nên bác sĩ không biết bệnh nhân bị đột quỵ loại gì. Hơn thế, ngày nay, người dân cũng bắt đầu nhận thức cao về các vấn đề sức khỏe hơn. Do đó, số liệu được thống kê rõ ràng để tránh trường hợp người dân ở nhà tự “chịu trận” hay tử vong do không rõ căn nguyên.

Thống kê vào năm 2019 cho thấy, thế giới có khoảng 100 triệu người mắc đột quỵ, trong đó có 6.6 triệu người tử vong. Đột quỵ thiếu máu não chiếm 85%, 15% trường hợp còn lại là đột quỵ xuất huyết não.

Tỷ lệ đột quỵ thiếu máu não chiếm 85% số ca đột quỵ.

>>> Xem thêm: Đột quỵ ở trẻ em, người lớn “không tin nổi”

Nguyên nhân nào gây đột quỵ ở người trẻ?

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên trả lời: Thống kê cho thấy, dân số trẻ bị đột quỵ ở độ tuổi từ 18-50 chiếm khoảng 15%. Đã có nhiều ý kiến của các chuyên gia bàn luận về độ tuổi nào sẽ được xét vào đột quỵ người trẻ.

Hầu hết các chuyên gia thống nhất độ tuổi được gọi là đột quỵ trẻ đó là khoảng 45 tuổi. Yếu tố nguy cơ được chia làm hai nhóm, gồm: yếu tố nguy cơ có thể thay đổi và yếu tố nguy cơ không thể thay đổi.

Các yếu tố không thể thay đổi liên quan đến tuổi, giới tính và di truyền. Các yếu tố có thể thay đổi liên quan đến lối sống, bệnh nền, cũng như bệnh lý đi kèm, lối sống ít vận động, thể trạng thừa cân, béo phì, thói quen uống rượu bia, hút thuốc lá. Bên cạnh đó, người bệnh có các bệnh nền, rối loạn thể chất chung như: rối loạn lipid máu, tăng huyết áp, đái tháo đường, hội chứng ngưng thở khi ngủ, một số bệnh lý liên quan đến tim mạch đặc biệt là rung nhĩ là các yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ.

Nhóm các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được, tức là điều trị sẽ làm giảm nguy cơ hoặc nhóm có thói quen không tốt nếu từ bỏ sẽ giảm yếu tố nguy cơ. Riêng nhóm yếu tố không thay đổi được là nhóm chúng ta không thể can thiệp được.

Tuy nhiên, các yếu tố nguy cơ đột quỵ ở nhóm người trẻ sẽ khác với người lớn tuổi. Nếu người lớn tuổi có yếu tố nguy cơ thường liên quan đến bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường, mỡ máu… thì người trẻ rơi vào nhóm nguy cơ hiếm gặp hơn. Theo thống kê, những nhóm nguyên nhân thường gặp ở người trẻ là bốc tách động mạch. Tình trạng này xảy ra khi động mạch đưa máu lên cổ bất ngờ bị rách, máu sẽ luồng vào thành động mạch và làm hẹp dòng chảy, khi đó cục máu đông có thể gây tắc nghẽn dẫn đến tình trạng đột quỵ. Bốc tách động mạch chiếm 25% ở người trẻ thiếu máu não.

Bên cạnh đó, yếu tố nguy cơ đột quỵ ở người trẻ còn liên quan đến tồn tại lỗ bầu dục, tức là một lỗ thông ở buồng tâm nhĩ của tim. Theo thống kê, có khoảng 25% dân số có lỗ thông đó sau khi sinh và nhiều người sống hòa bình với nó, cho đến khi đột quỵ xảy ra. Chỉ khi tầm soát chúng ta mới phát hiện ra lỗ thông đó.

Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ đột quỵ khác của người trẻ đó là nhóm nguyên nhân liên quan đến chế độ sinh hoạt, lối sống (hút thuốc lá), rối loạn lipid máu, dùng chất kích thích, nhóm liên quan đến tăng đông, rối loạn đông máu, bệnh lý đông máu, bệnh lý có tính gia đình bởi vì người bệnh không đi khám sức khỏe, cho đến khi nhập viện mới tìm ra được nguyên nhân.

Tập thể dục sai cách liệu có gây đột quỵ?

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên trả lời: Tập thể dục là yếu tố tích cực bảo vệ sức khỏe, không chỉ giúp bảo vệ mạch máu não mà còn giúp bạn phòng ngừa các bệnh lý khác.

Tập thể dục đúng cách là một chủ đề thú vị gây nhiều tranh cãi. Đa có nhiều chuyên gia tranh luận về vấn đề tập bài tập nào, tập cường độ ra sao, tần suất như thế nào là tốt nhất. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có khuyến cáo nào về bài tập lý tưởng để tối ưu hóa cho hệ thống mạch máu não và tim cũng như hệ thống sức khỏe khác của cơ thể. Song, khuyến cáo chung đối với mạch máu não là tập đều độ, thường xuyên với cường độ tăng dần từ nhẹ đến trung bình. Tốt nhất, chúng ta cần tập 5 ngày, mỗi ngày tập từ 30 đến 45 phút. Thông thường, lời khuyên tốt nhất là đi bộ nhanh.

Trên thực tế lâm sàng, điều đáng tiếc là đã nhiều bệnh nhân đến bệnh viện cấp cứu vì đột quỵ vì tập thể dục. Một số người quá bận rộn nhưng vẫn muốn tập thể dục hết sức có thể khi có thời gian để có sức khoẻ nên đã lựa chọn những bài tập với cường độ mạnh. Các bài tập này là thử thách đối với hệ thống mạch máu tim, não. Không những vậy, các bài tập với động tác khó gây hại cho mạch máu nuôi não, đặc biệt mạch ở vùng cổ. Mạch máu nằm ở dưới cổ rất dễ bị san chấn bởi chúng không được bảo vệ như những mạch máu được bảo vệ ở trong sọ.

Tập thể dục cường độ cao có gây xuất huyết não không?

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên trả lời: Đây là câu hỏi được nhiều người quan tâm và hiện nay vẫn cần phải nghiên cứu thêm. Tuy nhiên, khả năng tập thể dục với cường độ gây đột quỵ xuất huyết não là hoàn toàn có thể có. Bởi khi tập với cường độ cao, huyết áp của người bệnh cũng đẩy lên cao. Theo đó, với một số người gặp vấn đề về mạch máu thì có khả năng bị xuất huyết.

Do đó, các chuyên gia khuyên rằng chúng ta tập các bài tạp này theo mức độ tăng dần. Đồng thời, khi tập thể dục cường độ cao, bạn cần trang bị thêm dụng cụ theo dõi huyết áp trong khi tập. Ngoài ra, các bài tập cần phải có sự tư vấn của chuyên gia sức khỏe, họ sẽ giúp bạn lượng giá thể trạng và bệnh nền của bạn và đưa ra bài tập phù hợp, vừa có thể đốt calo, vừa giúp bạn giữ được chỉ số BMI tốt mà lại không gây hại cho mạch máu.

Tập thể dục cường độ cao có thể khiến người tập tăng huyết áp, nguy cơ vỡ mạch máu cao.

Tầm soát sức khoẻ: Chìa khoá bảo vệ sức khoẻ

BS.CK2 Phạm Thị Ngọc Quyên trả lời: Các bệnh nền như rối loạn lipid máu, tăng huyết áp, đái tháo đường, thừa cân hay bệnh lý về tim đều có thể phát hiện thông qua xét nghiệm hoặc các kỹ thuật thăm khám sức khỏe thông thường. Nếu quan tâm đến sức khỏe, chúng ta có thể kiểm tra sức khoẻ định 1 năm/lần một hoặc 6 tháng/lần. Nhiều người trẻ vì quá bận rộn nên không thể kiểm tra sức khoẻ định kỳ. Thậm chí, ngay cả công ty có chế độ thăm khám sức khỏe cho nhân viên nhưng một số bạn trẻ lại cảm thấy phiền toái.

Tầm soát sức khỏe có thể khiến bạn mất một ngày làm việc nhưng nếu phát hiện được yếu tố nguy cơ và điều trị kịp thời sẽ giảm đáng kể nguy cơ của đột quỵ, cũng như các bệnh lý về mạch máu khác.

Công việc lúc nào cũng bận rộn và việc tập thể dục, thể thao đôi lúc làm chúng ta chán. Tuy nhiên, khi đã tham gia tập, bạn sẽ thấy tập thể dục không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe mà nó còn tiết ra các chất tích cực trong não giúp thư giãn, tốt cho não bộ và ngăn chặn suy giảm nhận thức. Theo đó, một chế độ tập thể dục thể thao vừa phải, hợp sức khỏe, điều độ sẽ có lợi cho hệ thống cơ thể cũng như mạch máu.

Hút thuốc lá hằng ngày không những gây ung thư phổi, hại cho răng mà còn gây hại cho mẹ bầu và em bé. Không chỉ vậy, hút thuốc lá còn gây ra những ra những tổn hại thầm lặng như hỏng các mạch máu não và xơ vữa mạch máu. Trên thực tế, một số bệnh nhân độ chỉ ở tuổi từ 35-40 nhưng mạch máu đã bị xơ vữa rất nhiều gây đột quỵ.

Ngày nay, không ít bạn trẻ sử dụng chất kích thích – một trong các yếu tố gây đột quỵ. Các thuốc như alphetamine, cocaine sẽ làm mạch máu não co thắt, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, tức là tăng nguy cơ cả 2 dạng đột quỵ là đột quỵ thiếu máu não và đột quỵ xuất huyết não.

Lối sống lành mạnh giữ cho cân nặng của bạn trong điều kiện cho phép, tham gia hoạt động thể chất thường xuyên, tầm soát sức khỏe và ăn uống điều độ là những lời khuyên vô cùng đơn giản mà bạn có thể dễ dàng thực hiện.

Trọng Dy (ghi) – Anh Thi – benhdotquy.net

(Theo Đột quỵ ở người trẻ – Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM)