7000 chất độc “ẩn mình” trong thuốc lá – kẻ khiến bạn tổn thọ 20 năm

1. Thực trạng hút thuốc lá tại Việt Nam và trên thế giới

BS Tô Thanh Ửng trả lời: Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện có 1,1 tỷ người hút thuốc lá trên toàn cầu, con số này tương ứng với 1/3 dân số thế giới. Trong đó, có khoảng 200 triệu người hút thuốc lá là nữ giới, số còn lại là nam giới.

Hút thuốc là yếu tố gây tử vong hàng đầu. Thế giới đã ghi nhận 8 triệu người tử vong mỗi năm chỉ vì nguyên nhân hút thuốc lá. Đáng chú ý hơn cả, có 7 triệu người hút thuốc chủ động và trên 1 triệu người hút thuốc bị động. Hút thuốc làm giảm tuổi thọ cho người hút thuốc khoảng 20 năm bởi trong thuốc lá có khoảng 7000 chất độc, trong đó có 70 chất gây ung thư.

Bên cạnh đó, thuốc lá còn có chứa các chất gây nghiện và gây ngộ độc tế bào. Mỗi điếu thuốc lá có chứa chất phóng xạ tương ứng với mỗi lần mình chụp X-quang. Nếu một người hút một gói mỗi ngày (tức 20 điếu/ngày) thì họ đã đưa chất phóng xạ vào người tương đương với 20 lần chụp X-quang mỗi ngày.

Thuốc lá chứa khoảng 7000 chất độc, trong đó có 70 chất gây ung thư.

2. Các thành phần chính của thuốc lá gây hại cho sức khoẻ

BS Tô Thanh Ửng trả lời:Trong chất thuốc lá có ba thành phần chính: nicotine, carbon monoxide và nhựa thuốc lá.

Nicotine là một chất gây nghiện. Theo đó, nếu bạn hút điếu thuốc trong vòng 2 phút thì lượng nicotine sẽ hấp thu vào máu và đưa lên não. Người lần đầu hút thuốc lá sẽ bị hoa mắt và chóng mặt, tim đập nhanh. Với những người hút thuốc lá lâu, họ có thể xuất hiện triệu chứng là ho kéo dài. Như vậy, người hút thuốc lá lâu năm sẽ có lượng nicotine tăng trong máu gây ảnh hưởng đến não và dẫn đến trầm cảm, đột quỵ.

Chất carbon monoxide có nhiều trong vụ cháy. Khi carbon monoxide được đưa vào cơ thể, chúng ta cảm thấy ngột ngạt vì thiếu oxy. Về lâu dài, carbon monoxide sẽ làm ảnh hưởng đến mạch máu, tăng nguy cơ đột quỵ và bệnh tim mạch vành.

Nhựa thuốc lá là chất tổng hợp tự nhiên có sẵn. Sau khi đốt, điếu thuốc sẽ quến đặt lại nhựa vàng và động lại trên đường thở của người hút thuốc.

Ngoài 3 thành phần chính kể trên, thuốc lá còn chứa nhiều chất gây nghiện, gây độc cho tế bào và gây đột biến gen. Theo đó, người hút thuốc mãn tính sẽ xảy ra tình trạng ho kéo dài, ho mãn tính, tắc nghẽn đường thở dẫn đến khó thở hơn. Người hút thuốc lá lâu năm còn có thể mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính.

3. Các bệnh lý nguy hiểm mà người nghiện thuốc lá có thể đối diện

BS Tô Thanh Ửng trả lời: Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) là bệnh lý về đường thở. Theo đó, hút thuốc lá chiếm 90% nguyên nhân gây ra bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính.

Cụ thể, thuốc lá sẽ tác động lên niêm mạc đường thở gây tổn thương đường thở. Về lâu dài, đường thở chúng ta bị sẹo, xơ chai và hẹp đi gây ra co thắt đường thở. Tình trạng co thắt này sẽ gây ứ động khí độc trong phổi.

Các triệu chứng bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính bao gồm: ho đàm kéo dài, khó thở, lồng ngực căn phồng. Trên thực tế lâm sàng, với một số bệnh nhân bị phổi tắc nghẽn mãn tính, kết quả chụp CT cho thấy khói đen khí độc tích tụ nhiều trên đường thở của họ.

Đối với những bệnh nhân hút thuốc lá quá nhiều, đường thở có thể bị biến dạng. Trên bệnh nhân COPD, kết quả chụp CT Scan cho thấy phổi bệnh nhân giống như tổ ong, những phế nang của phổi bị vỡ ra không còn chức năng trao đổi khí hay lọc chất độc, thay vào đó nó đã trở thành nơi để chứa khí độc.

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính đang là một vấn nạn. Để điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, các bác sĩ thường cho bệnh nhân dùng thuốc giãn phế quản. Tuy nhiên, thuốc này chỉ có thể giúp bệnh nhân giảm tình trạng khó thở chứ không cải thiện chức năng của phổi. Song, nếu người bệnh cai thuốc lá, họ có thể cải thiện chức năng hô hấp và chất lượng cuộc sống.

Một bệnh lý nguy hiểm khác thường gặp ở người nghiện thuốc lá đó chính là bệnh ung thư phổi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tỷ lệ bệnh nhân mắc ung thư phổi tử vong đứng thứ ba trong nhóm bệnh lý ung thư trên thế giới. Một số người dù không hút thuốc nhưng bị ung thư phổi bởi họ hút thuốc lá thụ động.

Hút thuốc lá dù chủ động hay thụ động đều có thể gây ung thư phổi.

Bản chất của khói thuốc lá là chất độc đối với cơ thể. Khi chúng ta hít chất độc vào, cơ thể sẽ phát động yếu tố chống lại chất độc đó bằng cách tiết ra nhiều chất để đẩy cái chất độc ra khỏi cơ thể.

Tình trạng hút thuốc lá lặp đi lặp lại kéo dài khiến tế bào bị hỏng do khói thuốc lá làm hư niêm mạc đường thở. Từ đó, cơ thể sẽ sản sinh ra những tế bào niêm mạc mới nhưng chúng chưa có nhiệm vụ đẩy chất độc. Lúc này, ngày càng nhiều khối u lớn được sản sinh ra, tức là tế bào độc cho cơ thể. Đồng thời, khói thuốc lá chứa nhiều chất oxy hóa gây tổn hại cho đường thở.

Bệnh nhân hút thuốc lâu ngày có thể có những triệu chứng như: đau tức ngực, ho kéo dài, sụt cân hoặc ho ra máu. Đó là biểu hiện thường gặp của bệnh nhân ung thư phổi. Kỹ thuật mới được áp dụng trong tầm soát ung thư phổi là chụp cắt lớp vi tính lồng ngực. Khi áp dụng phương pháp này, chúng ta đã phát hiện ra trường hợp ung thư phổi sớm.

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Theo thực tế lâm sàng, 100% trường hợp bệnh nhân là nam giới bị đột quỵ hay nhồi máu cơ tim cấp nếu đều hút thuốc lá chủ động hoặc thụ động. Khi những bệnh nhân phải đối diện với di chứng sau đột quỵ, họ mới hiểu được những tác hại ghê gớm mà hút thuốc lá mang lại.

Đa số bệnh nhân đi vào bệnh viện cai thuốc rất tốt nhưng vấn đề đó xảy ra rồi, tức là đột quỵ để lại di chứng yếu liệt tay chân người bệnh đó cảm nhận được tác hại ghê gớm của thuốc lá. Nếu như quý vị nào đang cầm điếu thuốc trên tay thì cần coi chừng vì điếu thuốc đang giết chết mình bằng ngón tay. Đây là chương trình tôi rất tâm huyết.

4. Thuốc lá còn tàn phá hệ tim mạch như thế nào?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Thuốc lá tàn phá hệ tim mạch một cách khủng khiếp. Khi khói thuốc lá xâm nhập vào phổi, nó sẽ qua các màng trao đổi khí ở phế nang và cạnh tranh với hồng cầu sinh ra yếu tố viêm. Yếu tố viêm ở góc tự do sẽ làm tổn thương thành mạch máu, nó khiến mạch máu người hút thuốc bị xơ cứng đi và giảm khả năng chuyển oxy của hồng cầu.

Nếu hút thuốc lá nhiều, các mao mạch sẽ bị tổn thương. Dần dần, nó lan ra và bắt đầu hình thành cục máu đông gây tổn thương thành mạch, khiến mạch máu bị xơ cứng. Hậu quả cuối cùng là gây tắc nghẽn mạch máu.

Bất kỳ mạch máu nào trên cơ thể người nghiện thuốc lá cũng đều có thể bị tổn thương. Nếu mạch máu não bị tổn thương sẽ gây ra đột quỵ não. Nếu mạch máu ở cơ tim bị tổn thương sẽ dẫn đến tình trạng nhồi máu cơ tim cấp. Tắc nghẽn mạch máu ở chi sẽ gây hoại tử chi. Nếu mạch máu thận bị tắc nghẽn, người bệnh sẽ bị suy thận mãn.

5. Vì sao thuốc lá gây nghiện? Làm sao để cai thuốc lá?

BS Tô Thanh Ửng trả lời: Một số thanh thiếu niên hút thuốc lá vì thích thể hiện, một số người khác hút thuốc vì có biến cố về gia đình, công việc.

Mặc dù khi hút thuốc bạn sẽ thấy bình thường nhưng thực tế bạn đã đưa vào người chất gây nghiện nicotine. Một điếu thuốc lá chứa khoảng 1-3 mg nicotine. Khi hút thuốc, chất nicotine sẽ thấm qua hàng rào mao mạch phổi và đi qua hệ tuần hoàn, đi lên não là trước tiên. Nicotine sẽ được hấp thu tại gan trong hai giờ đầu. Sau hai giờ, nicotine được thải qua thận và qua nước tiểu.

Song, số lượng nicotine còn lại trong cơ thể bao nhiêu thì khó có thể biết được. Với những ai đang có biến cố về cuộc sống, khi hút thuốc, nicotine sẽ giúp họ cảm thấy thoải mái, bớt lo lắng và vui vẻ hơn. Như vậy, nếu càng hút thuốc nhiều, hàm lượng nicotine sẽ tăng cao.

Một số người khi đã biết được tác hại của thuốc lá thì muốn cai nhưng lại gặp khó khăn bởi họ đã phụ thuộc vào nicotine.

Hiện nay, thị trường có sản xuất nicotine loại dán hay loại nhai để hỗ trợ một phần quá trình điều trị. Muốn cai được thuốc lá, bạn phải có ý chí.

Đặc biệt, ngày nay nhiều người chọn hút thuốc lá điện tử. Tuy nhiên, thuốc lá điện tử không tốt đối với mọi đối tượng trẻ vì nicotine đưa vào não sẽ gây tổn thương não nhiều hơn. Về vấn đề tâm lý, nicotine sẽ khiến người hút thuốc bị trầm cảm, lú lẫn nhiều hơn.

TS.BS Trần Chí Cường bổ sung: Một tác hại khác ít gặp hơn ở việc hút thuốc lá đó là sảy thai. Nếu phụ nữ hút thuốc khi mang thai, nguy cơ sảy thai sẽ tăng đáng kể. Đó là cảnh báo đối với cộng đồng đặc biệt là những ông bố hoặc những người hay hút thuốc trong gia đình khi phụ nữ đang mang thai. Nicotine có thể khiến bào thai chậm phát triển và nặng nhất là vấn đề sảy thai.

Ngoài ra, một số người có thể bị mù mắt do thuốc lá, vấn đề này rất dễ giải thích vì hút thuốc gây tổn thương mạch máu võng mạc, trung tâm võng mạc có đường kính rất nhỏ nên dẫn đến tình trạng mù mắt.

Cách đây khoảng hai tuần, tôi đã điều trị một trường hợp như vậy. Bệnh nhân này trên 60 tuổi, hút thuốc nhiều năm và bị đột quỵ. Bệnh nhân đã cai thuốc lá một thời gian sau đó tái nghiện và bị mù mắt. Sau khi thăm khám, bệnh nhân được chẩn đoán là bị tắc động mạch trung tâm võng mạc. Đây là minh chứng tác hại của thuốc lá.

Có thể thấy, hút thuốc không những gây tắc động mạch phổi, ung thư phổi mà còn gây đột quỵ, nhồi máu cơ tim cấp. Đáng chú ý, hiện nay, vẫn còn rất nhiều trẻ em, thanh thiếu niên hút thuốc lá. Đây là vấn nạn vô cùng nghiêm trọng.

6. Thuốc lá gây hại như thế nào đối với trẻ em?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Tác hại của thuốc lá đối với trẻ em có thể gấp đôi so với người lớn. Nếu trẻ vẫn còn trong giai đoạn bú mẹ, việc hít phải khói thuốc lá sẽ khiến trẻ dễ bị viêm phổi. Đồng thời, trẻ còn có nguy cơ chậm phát triển, nhẹ cân và suy dinh dưỡng. Nói chung, sức đề kháng của trẻ sẽ rất kém,  dễ bị nhiễm trùng, đặc biệt dễ nhiễm trùng đường hô hấp.

Nếu tiếp xúc khói thuốc càng lâu, trẻ sẽ tăng nguy cơ bị ung thư. Nếu tình trạng này diễn ra lâu dài, trẻ sẽ bị chậm phát triển về trí não, ảnh hưởng đến việc học. Nhìn chung, trẻ tiếp xúc với thuốc lá càng sớm thì càng bị ảnh hưởng nhiều.

7. Bí kíp cai thuốc lá hiệu quả

BS Tô Thanh Ửng trả lời: Một số người cho biết họ đã bỏ thuốc lá 7-8 lần rồi nhưng vẫn không thành.

Có hai vấn đề khiến họ vẫn nghiện thuốc lá đó là: hút thuốc theo thói quen và hút thuốc do nghiện nicotine. Do đó, với mỗi trường hợp, cách cai cũng sẽ khác nhau.

Đối với những người hút thuốc do thói quen, họ phải lên kế hoạch và có ý chí. Khi họ muốn bỏ thuốc lá, người nhà có thể khuyên họ xem những thông tin về tác hại của thuốc lá để quyết tâm bỏ, đồng thời phải đảm bảo tâm lý ổn định. Khi đó, họ có thể cai thuốc lá để đạt được mục đích.

Đối với trường hợp người hút thuốc bị phụ thuộc vào nicotine, họ có thể sử dụng thêm sản phẩm khác (nicotine loại nhai và nicotine loại dán) để hỗ trợ quá trình cai thuốc của mình. Loại dán có hàm lượng nicotine khoảng 20-30 mg. Đối với những người hút thuốc lâu năm, có tần suất hút hơn 20 gói/năm, họ có thể sử dụng loại 30 mg trở lên. Sau hai tuần, họ sẽ giảm xuống còn 20 mg. Sau hai tuần tiếp, chúng ta giảm xuống 10 mg. Sau khi đào thải ra được hàm lượng nicotine, họ sẽ không còn phụ thuộc vào nicotine.

Hãy từ bỏ hút thuốc lá ngay từ hôm nay!

8. Sau khi cai thuốc lá, các bộ phận của cơ thể liệu có trở về trạng thái bình thường?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Cai thuốc là sự quyết tâm của người hút. Nắm rõ được tác hại của thuốc lá sẽ là động lực giúp chúng ta thành công. Chúng tôi cũng hay nhắc nhở các bệnh nhân từng bị đột quỵ cai thuốc, 100% bệnh nhân tuân thủ rất tuyệt đối.

Nếu hút thuốc quá lâu, bạn phải cai thuốc từ từ. Trước đây, nếu bạn hút một gói thuốc lá thì bây giờ hãy giảm xuống 10 điếu, sau đó giảm xuống còn 5 điếu và dần dần là còn vài điếu.

Một người trước đây mỗi ngày phải hút một gói thuốc, sau khi bỏ thuốc sẽ cảm thấy khó chịu, nhức đầu, hoa mắt và căng thẳng. Ngoài ra, những người cai thuốc lá trong giai đoạn đầu có thể có bị tăng huyết áp tăng thoáng qua.

Nếu họ vượt qua những cảm giác khó chịu này, cơ thể sẽ phục hồi dần dần. Đặc biệt, sau khi cai thuốc, người nghiện thuốc lá sẽ cải thiện rõ rệt chức năng thông khí. Đặc biệt, từ bỏ thuốc lá còn giúp cải thiện sức đề kháng và thể lực.

Trọng Dy (ghi) – Anh Thi – Benhdotquy.net

Trích trong chương trình “Các hại của thuốc lá đối với sức khỏe”, phát sóng trên VOH Radio