Trường hợp nào người bệnh tuyến giáp có nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim?

1. Một số bệnh nhân có triệu chứng tim mạch nhưng đi khám phát hiện bệnh tuyến giáp, vì sao?

Tuyến giáp sản xuất hormone cần thiết duy trì hoạt động của toàn bộ cơ thể nói chung và hệ tim mạch nói riêng. Hormone tuyến giáp quan trọng nhất là thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3) kiểm soát các hoạt động liên quan đến tim như: nhịp tim, mạch, tuần hoàn máu, sự co bóp của tim và khả năng tiêu thụ oxy. Bất kỳ sự thay đổi nào về mức độ hormone tuyến giáp cũng tác động đến tim. Hormone tuyến giáp quá ít sẽ dẫn đến tình trạng suy giáp làm tim đập chậm, gây ra những cơn đau thắt ngực. Hormon tuyến giáp quá nhiều do tuyến giáp hoạt động quá mức sẽ gây tình trạng hồi hộp làm cho tim đập nhanh hơn. Nhịp tim nhanh có thể dẫn đến rối loạn nhịp tim, suy tim và còn có những cơn đau tim đột ngột nguy hiểm đến tính mạng. >> Xem thêm: Suy tim: Nhận biết sớm, tránh rủi ro Sự thay đổi mức độ hormone tuyến giáp còn ảnh hưởng đến huyết áp. Người mắc cường giáp thường sẽ có huyết áp cao và người suy giáp thường có mức huyết áp thấp. Nhiều bệnh nhân có những triệu chứng của bệnh huyết áp và tim mạch, bị những cơn đau tim, đột quỵ hoặc các biến chứng tim mạch khác rồi sau đó mới được kiểm tra hormone tuyến giáp và biết rằng mình bị bệnh tuyến giáp làm ảnh hưởng đến hoạt động của tim.

Bệnh lý tuyến giáp có rất nhiều triệu chứng khiến việc phân biệt khó khăn. Có những bệnh nhân đi khám tim mạch nhưng lại phát hiện bệnh tuyến giáp. BS.CK1 Cao Thị Lan Hương hướng dẫn bạn đọc Benhdotquy.net phân biệt 2 bệnh này

2. Người bệnh có thể quan sát những dấu hiệu gì để nghĩ đến khả năng bị bệnh tuyến giáp?

Tuyến giáp sản xuất hormone cần thiết duy trì hoạt động của toàn bộ cơ thể nói chung chứ không chỉ riêng hệ tim mạch. Tác dụng của tuyến giáp gồm: + Điều tiết lượng canxi, photpho trong máu. + Cải thiện quá trình hoạt động tuyến sinh dục, tuyến sữa. + Kích thích, tăng nhịp tim và lưu lượng máu chảy qua tim. + Tăng cường hoạt động não bộ, và hệ thần kinh. + Cải thiện quá trình trao đổi chất. Do đó, khi hormone tuyến giáp thay đổi thì không chỉ hệ tim mạch bị ảnh hưởng sinh ra triệu chứng, mà cơ thể còn xuất hiện thêm các triệu chứng khác, như: Bị sưng cổ, bướu cổ  Một số bệnh lý tuyến giáp có biến đổi hormone giáp kèm tăng sản bất thường biểu mô tuyến giáp gây ra hiện tượng “sưng cổ, bướu cổ” như Basedow, nhân giáp độc, viêm giáp… Tăng hay giảm sinh nhiệt Người bệnh sẽ cảm thấy người lúc nào cũng nóng hơn bình thường kiểu tăng thân nhiệt (sợ nóng) gặp trong cường giáp và giảm thân nhiệt (sợ lạnh) ở bệnh nhân suy giáp. Run tay, yếu chân Bệnh cường giáp có thể dẫn đến run tay và yếu cơ tứ đầu đùi, thậm chí có thể gây liệt thoáng qua do hạ kali máu Tóc và da suy yếu Khi bị mắc bệnh về tuyến giáp, tóc sẽ giòn, xơ, dễ gãy, da khô, bong tróc do lượng hormone mất cân bằng, những dấu hiệu này đều xảy ra ở cường giáp và suy giáp. Kinh nguyệt không đều, có nguy cơ vô sinh Do nồng độ hormone thay đổi ảnh hưởng đến kinh nguyệt, dẫn đến sự thay đổi về chu kỳ kinh. Nếu các kỳ kinh đến sớm với tần suất cao có thể là dấu hiệu của suy giáp, kỳ kinh ngắn hơn, tần suất thấp có thể là dấu hiệu của cường giáp. Giảm ham muốn Nếu bệnh tuyến giáp phát triển lâu dài, lượng hormone thay đổi sẽ dẫn đến việc mất cân bằng estrogen, khiến người bệnh không còn ham muốn và vô sinh. Lượng cholesterol thay đổi Máu của người bị bệnh tuyến giáp thường có tỷ lệ cholesterol thay đổi thất thường. Nếu không điều trị hoặc sử dụng các loại thuốc liên quan nhưng nồng độ cholesterol vẫn cao có thể là dấu hiệu của bệnh tuyến giáp. Gặp vấn đề đối với đường ruột Hormon tuyến giáp ảnh hưởng đến hầu hết các bộ phận trong cơ thể bao gồm cả hệ tiêu hóa. Nếu bị suy giáp người bệnh sẽ dễ bị táo bón, đối với cường giáp người bệnh thường bị tiêu chảy và đau bụng. Mệt mỏi, lo âu, trầm cảm, mất ngủ Khi bị mắc bệnh về tuyến giáp, việc sản xuất quá ít hormone tuyến giáp có thể gây ảnh hưởng đến lượng Serotonin – một loại hormone có tác dụng giúp cơ thể cảm thấy thoải mái, vui vẻ. Do đó sẽ gây ra tình trạng mệt mỏi, chán nản, khiến bạn mất ngủ hoặc ngủ không sâu giấc. Thay đổi cân nặng Sự ảnh hưởng của tuyến giáp đến hệ tiêu hóa sẽ gây ra tình trạng giảm cân hoặc tăng cân bất thường. Khi bị cường giáp, các hormone sản sinh liên tục gây ra cảm giác thèm ăn, nhưng dù ăn bao nhiêu vẫn bị giảm cân. Suy giáp sẽ dẫn đến tình trạng chán ăn nhưng dù không ăn vẫn tăng cân. Lồi mắt Một số bệnh lý tuyến giáp đặc biệt như Basedow có thể gây ra mắt lồi.

3. Bệnh nhân cần làm xét nghiệm gì để phân biệt bệnh tuyến giáp và bệnh tim mạch?

Không phải ai có bệnh lý tuyến giáp kèm biến đổi hormone giáp cũng sẽ có đầy đủ các triệu chứng kể trên. Đôi khi người bệnh chỉ có biểu hiện của bệnh lý tim mạch là nhịp tim nhanh, huyết áp tăng, các triệu chứng còn lại rất mơ hồ, đặc biệt khi bệnh tuyến giáp ở giai đoạn sớm. Cách phân biệt bệnh tim mạch nguyên phát hay bệnh tim mạch thứ phát do bệnh lý tuyến giáp gây ra rất đơn giản, chính là xét nghiệm máu định lượng nồng độ hormone giáp, bao gồm FT4, FT3 và TSH. Siêu âm tuyến giáp có thể phát hiện ra phình giáp, nhân giáp, nhưng chưa chắc gì những nhân này gây rối loạn hormone giáp, cho nên xét nghiệm máu định lượng nồng độ hormone giáp là xét nghiệm quan trọng nhất để phân định bệnh tuyến giáp và bệnh tim mạch. Những bệnh nhân có bệnh lý tăng huyết áp, huyết áp thấp, rối loạn nhịp tim, suy tim đều được thăm khám tuyến giáp và xét nghiệm kiểm tra hormone giáp trong lần đầu thăm khám và định kỳ trong quá trình điều trị, vì theo thời gian, bệnh nhân tim mạch vẫn có thể phát bệnh tuyến giáp và một vài thuốc tim mạch có thể ảnh hưởng lên tuyến giáp (như cordaron).

4. Để phân biệt bệnh tuyến giáp và tim mạch, bệnh nhân có cần lên tuyến trên không?

Việc phân biệt hai bệnh này rất dễ dàng bằng xét nghiệm máu định lượng nồng độ hormone giáp. Xét nghiệm này có thể làm ở bất kỳ bệnh viện đa khoa nào. Hơn nữa việc tầm soát và điều trị bệnh lý tuyến giáp đã được đưa vào trong hướng dẫn theo dõi và điều trị bệnh lý tim mạch của bộ y tế, nên bệnh nhân hoàn toàn có thể yên tâm kiểm tra và điều trị bệnh ở tuyến tỉnh.

5. Người bệnh tuyến giáp đã được chẩn đoán chính xác rồi, về lâu dài bệnh này có ảnh hưởng gì đến tim mạch không?

Người bệnh tuyến giáp đã được chẩn đoán xác định thì sẽ được tiến hành điều trị để bình ổn hormone giáp. Khi hormone giáp bình ổn thì hoạt động của cơ thể sẽ về bình thường, tác động xấu lên tim mạch không còn nữa.

Cách phân biệt bệnh tim mạch nguyên phát hay bệnh tim mạch thứ phát do bệnh lý tuyến giáp gây ra rất đơn giản, chính là xét nghiệm máu định lượng nồng độ hormone giáp, bao gồm FT4, FT3 và TSH.

6. Bệnh nào của tuyến giáp đe dọa sức khỏe tim mạch nhiều nhất?

Trong các bệnh tuyến giáp thì bệnh cường giáp là ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch nhiều nhất. Trong số các triệu chứng (do rối loạn hoạt động của các cơ quan) mà người bệnh cường giáp có thể gặp thì triệu chứng tim mạch là nhạy nhất, nghĩa là đa phần bệnh nhân cường giáp sẽ có triệu chứng về tim mạch (thường nhất là nhịp nhanh tim) còn các triệu chứng khác có thể không có. Bệnh cường giáp có thể gây ra nhiều biến chứng tim mạch bao gồm: Rối loạn nhịp tim Bệnh cường giáp có liên quan đến rối loạn nhịp nhĩ, rối loạn chức năng của nút xoang và ổ đập bất thường. Chính tác dụng của các hormone tuyến giáp làm tăng hoạt tính của các ổ loạn nhịp, thoát khỏi sự ức chế của nút xoang. Bệnh nhân không được điều trị cường giáp có tỷ lệ bị ngoại tâm thu cao và có nguy cơ vào các cơn loạn nhịp nguy hiểm, dễ trụy tuần hoàn nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. Rung nhĩ Rung nhĩ là tình trạng tim không đều và thường có tần số nhanh. Tình trạng này có thể dẫn đến đột quỵ, là một trong các biến chứng bệnh cường giáp. Bệnh nhân có nguy cơ rung nhĩ do cường giáp thường là người già và những người mắc bệnh lý tim mạch tiềm ẩn. Các đối tượng này thường phải điều trị với thuốc loãng máu để dự phòng khả năng hình thành huyết khối trong tim. Suy tim sung huyết Suy tim sung huyết là một tình trạng có thể gây ra bởi cường giáp không được điều trị trong khoảng thời gian lâu dài. Bởi vì hormone tuyến giáp làm tăng thể tích tuần hoàn, sợi cơ tim phải tăng trương lực, tăng sức co bóp, lâu ngày sẽ dẫn đến suy tim. Bệnh basedow biến chứng suy tim sung huyết sẽ tăng lên ở những bệnh nhân có độ tuổi trên 60, những người mắc bệnh cường giáp chưa phát hiện và những người đã từng mắc bệnh tim mạch từ trước. Đôi khi suy tim còn có thể là biểu hiện đầu tiên của cường giáp ở những bệnh nhân cao tuổi, trong khi các triệu chứng cường giáp khác lại mơ hồ. Bệnh van tim Khả năng thoái hóa van sẽ tăng lên và tốc độ nhanh hơn ở những bệnh nhân mắc bệnh basedow. Chính vì thế, siêu âm tim cần được chỉ định định kỳ ở những bệnh nhân mắc bệnh basedow, nhằm tầm soát các biến chứng bệnh cường giáp nói chung hay các biến chứng tim mạch của bệnh cường giáp nói riêng, nhất là trong các trường hợp nghe thấy tiếng âm thổi trong tim. Tăng huyết áp Tăng huyết áp thứ phát là một trong các biến chứng tim mạch của bệnh cường giáp. Nói một cách khác, trên những bệnh nhân mới được chẩn đoán tăng huyết áp, nhất là khi tuổi còn trẻ, xét nghiệm chức năng tuyến giáp là cần thiết. Nguyên do là đôi khi tăng huyết áp là triệu chứng đơn độc của bệnh basedow. Đồng thời, nếu tăng huyết áp không được phát hiện, sự đối phó với tình trạng tăng áp suất trong lòng động mạch lâu ngày sẽ dẫn đến bệnh basedow biến chứng suy tim. Tăng áp động mạch phổi Động mạch phổi là mạch máu riêng biệt có chức năng đưa máu đến tim. Trong khi tác động của hormone tuyến giáp làm tăng cung lượng tim, giảm sức cản ngoại vi thì hệ quả trên áp lực động mạch phổi không có sự tương xứng, cuối cùng dẫn đến tăng áp động mạch phổi thực sự. Sự gia tăng áp lực động mạch phổi làm tăng tải trọng trên tâm thất phải, khiến tâm thất phải co bóp với lực mạnh hơn để đẩy máu vào mạch máu phổi, cuối cùng dẫn đến tăng sức cản phổi và tổn thương mao mạch phổi. Lúc này, suy giảm chức năng trao đổi khí tại nhu mô phổi ở những bệnh nhân có tình trạng tăng hormone tuyến giáp kèm theo cần nhận định là biến chứng bệnh cường giáp. Hội chứng suy vành Tim đập nhanh và mạnh kéo dài sẽ làm các tế bào cơ tim phì đại, nhất là thất trái, khi đó nhu cầu oxy của cơ tim sẽ tăng lên. Tuy nhiên do máu đi vào mạch vành (là các mạch máu nuôi dưỡng cơ tim) trong thời kỳ tâm trương nên khi nhịp tim nhanh do cường giáp sẽ làm rút ngắn thời gian tâm trương, máu vào mạch vành bị giảm đi, hậu quả là bệnh nhân bị thiếu máu cơ tim. Biểu hiện của thiếu máu cơ tim là đau ngực sau xương ức từ các mức độ nhẹ đến đau dữ dội, đau cả khi nghỉ ngơi cũng như khi gắng sức. Điều đặc biệt là các cơn đau ngực ở bệnh nhân cường giáp rất hiếm khi chuyển thành nhồi máu cơ tim và khi điều trị khỏi cường giáp thì cũng hết các cơn đau ngực. >> Xem thêm: Đối tượng, nguyên nhân và cách điều trị nhồi máu cơ tim, đột quỵ hậu COVID-19

7. Người bệnh tuyến giáp có nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim không?

Hai biến chứng tim mạch do bệnh tuyến giáp có nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim cao chính là loạn nhịp tim (đặc biệt rung nhĩ). Tăng hormon giáp làm nhịp tim nhanh thường xuyên kể cả lúc nghỉ, có thể lên tới 110-120 lần/phút. Nhịp tim nhanh được coi là dấu hiệu trung thành nhất của bệnh cường giáp nhưng trong phần lớn các trường hợp, nhịp tim vẫn đều (gọi là nhịp nhanh xoang). Có khoảng 10-15% bệnh nhân cường giáp có biến chứng loạn nhịp, thường gặp nhất là rung nhĩ (tâm nhĩ không đập theo nhịp bình thường nữa mà đập rất nhanh và không đều, từ 300-600 lần/phút). Khi đó các bệnh nhân thường có biểu hiện hồi hộp, đánh trống ngực nhiều, một số bị đau ngực, thậm chí có bệnh nhân bị ngất. Nghe tim thấy tâm thất đập không đều nhưng ở tần số rất nhanh, có thể lên tới 170-180 lần/phút. Khi bị loạn nhịp, tim bóp lúc mạnh lúc yếu, hậu quả là máu trong buồng tim không được tống hết ra ngoài sẽ dần tạo thành cục máu đông. Cục máu đông này rất dễ bị trôi lên não gây ra tai biến mạch não. Theo nhiều nghiên cứu, các bệnh nhân bị rung nhĩ kéo dài có nguy cơ bị tai biến mạch não cao gấp 5-7 lần so với người bình thường và cứ 6 bệnh nhân bị tai biến mạch não thì có 1 bệnh nhân có nguyên nhân là do loạn nhịp tim. Bên cạnh đó, bệnh nhân cường giáp còn có tỷ lệ bị ngoại tâm thu cao và có nguy cơ vào các cơn loạn nhịp nguy hiểm, dễ trụy tuần hoàn nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời.

8. Người bệnh tuyến giáp cần làm gì để phòng ngừa biến chứng tim mạch?

Để phòng ngừa biến chứng tim mạch thì bệnh nhân tuyến giáp cần chú ý: điều trị hiệu quả cao nhất chính là điều trị ổn định hormone giáp. Ví dụ như các bệnh nhân cường giáp có biến chứng rung nhĩ thì trong vòng 4 tháng sau khi hết cường giáp, có tới 2/3 số bệnh nhân này tự trở về nhịp đều bình thường. Khi hết cường giáp, nhịp tim giảm xuống, tim co bóp ít và nhẹ hơn sẽ góp phần làm giảm huyết áp, giảm đau ngực do thiếu máu cơ tim và giảm cả suy tim. Vì thế cần điều trị đạt bình giáp sớm và duy trì bình giáp bền vững bằng 1 trong 3 phương pháp là dùng thuốc kháng giáp trạng tổng hợp, mổ cắt tuyến giáp hoặc điều trị iode phóng xạ (I131). Tuy nhiên mức độ làm giảm các biến chứng nhiều hay ít tùy thuộc vào thời gian bệnh nhân bị cường giáp và các biến chứng tim mạch này nặng hay nhẹ. Các bệnh nhân được điều trị cường giáp bằng thuốc cần nhớ là sau khi đã đạt bình giáp, họ vẫn cần điều trị duy trì trong thời gian dài, có thể tới 18 tháng mới khỏi được bệnh. Ngoài điều trị cường giáp thì tùy theo loại biến chứng mà có phương pháp điều trị hỗ trợ khác nhau. Các thuốc thường dùng và có tác dụng tốt là thuốc chẹn beta giao cảm (như propranolol, metoprolol, atenolol..) làm giảm huyết áp, giảm nhịp tim (trong rung nhĩ) và gián tiếp làm giảm đau ngực. Thuốc điều trị suy tim là digoxin và lợi tiểu… Ngoài ra có thể sử dụng các thuốc điều trị tăng huyết áp, suy tim, suy vành như thông thường. Vai trò của các thuốc điều trị chuyên biệt này là rất lớn trong giai đoạn đầu khi bệnh nhân còn cường giáp nặng, các phương pháp điều trị cường giáp chưa có tác dụng. Điều lưu ý quan trọng là các biến chứng tim mạch của bệnh cường giáp thường đáp ứng tốt với điều trị, tuy nhiên nếu để cường giáp kéo dài hoặc cường giáp tái phát thì biến chứng sẽ nặng lên nhiều, ít hoặc không đáp ứng với điều trị, khi đó nguy cơ bị suy tim nặng hoặc tử vong sẽ tăng cao. Tuy nhiên trong thực tế có khá nhiều người sau một thời gian điều trị thấy người khỏe, các triệu chứng tim mạch đỡ nhiều hoặc khi được kết luận là đã đạt bình giáp thì bắt đầu điều trị không đều hoặc bỏ hẳn điều trị, cho đến khi bệnh tái phát hoặc nặng lên mới điều trị lại thì đã muộn. Vì thế các bệnh nhân cần được điều trị và theo dõi thường xuyên bởi các bác sĩ nội tiết và có thể cả bác sĩ tim mạch để đảm bảo được điều trị triệt để.

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương – Benhdotquy.net