Thuốc trợ tim đường uống Digoxin, lưu ý gì khi sử dụng?

1. Thuốc trợ tim là gì và có bao nhiêu nhóm thuốc?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Thuốc trợ tim là những thuốc có tác dụng làm tăng lực co bóp của cơ tim, dùng trong các trường hợp suy tim. Các thuốc được chia làm 2 nhóm: Thuốc loại glycosid được chỉ định trong suy tim mạn, bao gồm digitalis, digoxin và digitoxin. Hiện chỉ còn digoxin và digitoxin được dùng ở lâm sàng. Thuốc không phải glycosid dùng trong suy tim cấp, đợt cấp tính của suy tim mạn và sốc tim, biểu hiện bằng cơn khó thở nặng, phù ngoại biên hoặc phù phổi. Việc điều trị trước tiên là phải làm giảm gánh nặng cho tim bằng thuốc giãn mạch, thuốc lợi niệu; sau đó là dùng thuốc làm tăng sức co bóp của cơ tim. Các thuốc loại này đều là thuốc tiêm và bệnh nhân thường phải nằm viện. Vì vậy, trong chuyên đề này, chúng ta sẽ chỉ bàn đến thuốc trợ tim đường uống quen thuộc với bệnh nhân suy tim mạn, là digoxin. >>> Xem thêm: 12 loại thuốc điều trị bệnh tim thông thường bạn cần biết

2. Thuốc trợ tim có công dụng ra sao đối với bệnh nhân mắc bệnh tim mạch?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Công dụng chính trên tim của thuốc trợ tim digoxin là tăng co bóp cơ tim, tim co bóp nhanh và mạnh hơn ở thì tâm thu, và thì tâm trương thì kéo dài ra nghĩa là tim giãn ra được lâu hơn, nhịp tim chậm lại. Nhờ đó, tim được nghỉ nhiều hơn, máu từ nhĩ vào thất ở thời kỳ tâm trương được nhiều hơn, cung lượng tim tăng và nhu cầu oxy giảm. Do đó bệnh nhân đỡ khó thở và nhịp hô hấp trở lại bình thường. Digitalis còn làm giảm dẫn truyền nội tại và tăng tính trơ của cơ tim nên nếu tim bị loạn nhịp, thuốc có thể làm đều nhịp trở lại, nhịp tim được kiểm soát cả về tần số lẫn nhịp điệu. Ngoài ra, trên bệnh nhân suy tim, thuốc trợ tim làm tăng thải nước và muối nên làm giảm phù do suy tim. Thuốc còn giúp giúp giãn mạch phổi, mạch toàn thân.

Digoxin là glycosid trợ tim, thu được từ lá Digitalis lanata.

3. Những đối tượng nào thường được chỉ định sử dụng thuốc trợ tim?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Mặc dù tác dụng của thuốc trợ tim nghe rất tuyệt diệu, nhưng thuốc lại có rất nhiều tác dụng phụ, nhiều tương tác thuốc, cửa sổ điều trị rất hẹp (dưới ngưỡng điều trị thì không hiệu quả mà quá ngưỡng điều trị thì ngộ độc). Bên cạnh đó, thuốc chỉ giảm triệu chứng chứ không có khả năng đảo ngược những thay đổi bệnh lý của suy tim xung huyết, không thể ngăn chặn sự tiến triển của chúng và không kéo dài thời gian sống còn cũng như thay đổi tiên lượng tử vong của người bệnh. Do đó, không phải tất cả bệnh nhân suy tim nào cũng cần dùng, phải dùng hay nên dùng thuốc trợ tim digoxin. Những trường hợp thường được chỉ định sử dụng thuốc trợ tim là bệnh nhân suy tim sung huyết nặng vẫn còn triệu chứng dù đã điều trị chuẩn các thuốc được chứng minh kéo dài đời sống, suy tim sung huyết kết hợp rung nhĩ đáp ứng thất nhanh hoặc suy tim sung huyết kết hợp nhịp nhanh kịch phát trên thất (trừ hội chứng Wolff – Parkinson – White).

4. Liều lượng và cách sử dụng thuốc trợ tim sao cho đúng?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Việc xác định liều lượng thuốc digoxin dựa trên rất nhiều yếu tố, bao gồm tình trạng tim mạch, chức năng thận, tuổi tác, trọng lượng cơ thể, bệnh kèm theo và các thuốc đang dùng. Do đó, đây là loại thuốc kê đơn cần sử dụng theo chỉ định của bác sĩ. Liều dùng thông thường ở người lớn như sau: Trong hầu hết các trường hợp nhẹ đến trung bình, liều duy trì của digoxin (0,125–0,25 mg/ ngày) được đưa ra ngay từ đầu. Đáp ứng đầy đủ mất 5–7 ngày để phát triển, nhưng quy trình này an toàn hơn. Trong trường hợp không thấy đáp ứng đầy đủ sau 1 tuần, bác sĩ sẽ tăng liều lên 0,375 và sau đó đến 0,5 mg sau một tuần nữa. Bác sĩ cũng sẽ thỉnh thoảng xét nghiệm máu để định lượng nồng độ digoxin trong máu của bạn xem có nằm trong ngưỡng điều trị hay không, và cũng có thể có 1 khoảng trống 1-2 ngày ngưng thuốc trong tuần để duy trì nồng độ thuốc trong ngưỡng an toàn.

5. Nguyên tắc khi sử dụng thuốc trợ tim để đảm bảo an toàn và hiệu quả thuốc?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Người bệnh chỉ được phép sử dụng thuốc khi có sự cho phép của bác sĩ chuyên khoa. Việc tự ý điều trị khi chưa có hướng dẫn cụ thể sẽ để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe của bệnh nhân. Sử dụng digoxin bằng cách uống trực tiếp, cùng hoặc không cùng với thức ăn, thường là một lần mỗi ngày hoặc theo chỉ dẫn của bác sĩ. Cơ thể của bạn có thể không hấp thụ thuốc này nếu bạn tiêu thụ những thực phẩm giàu chất xơ hoặc nếu bạn dùng một số loại thuốc. Do đó, hãy dùng thuốc này ít nhất 2 giờ trước hoặc sau khi ăn các nhóm thực phẩm có nhiều chất xơ. Nếu bạn cũng đang dùng cholestyramine, colestipol hoặc psyllium, hãy đợi ít nhất 2 giờ sau khi dùng digoxin trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào trong số này. Nếu bạn đang dùng thuốc kháng axit, kaolin-pectin, sữa magie, metoclopramide, sulfasalazine hoặc axit aminosalicylic, hãy dùng chúng cách xa thời gian dùng digoxin càng tốt. Tham khảo ý kiến của bác sĩ nếu bạn không chắc chắn khi nào nên dùng loại thuốc nào. Sử dụng thuốc digoxin thường xuyên để thấy rõ tác dụng hiệu quả của thuốc. Để tránh tình trạng quên liều dùng, hãy sử dụng thuốc vào cùng một thời điểm giống nhau mỗi ngày. Không ngừng thuốc mà không hỏi ý kiến ​​bác sĩ của bạn. Một số tình trạng có thể trở nên tồi tệ hơn khi bạn dừng sử dụng thuốc đột ngột. Hãy cho bác sĩ biết nếu tình trạng của bạn không cải thiện hoặc nếu diễn tiến xấu đi.

Theo BS.CK1 Cao Thị Lan Hương, người bệnh chỉ được phép sử dụng thuốc trợ tim khi có sự cho phép của bác sĩ chuyên khoa. 

6. Khi uống thuốc trợ tim có cần phải kiêng ăn uống, tập thể dục,… không?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Bệnh nhân có sử dụng thuốc trợ tim digoxin không cần phải kiêng ăn uống, vẫn duy trì chế độ ăn uống được khuyến cáo dành cho bệnh nhân suy tim. Tuy nhiên, sự cân bằng của một số khoáng chất tự nhiên trong máu (canxi, magie, kali) có thể ảnh hưởng đến cơ chế hoạt động của thuốc digoxin trong cơ thể, do đó, người bệnh cần tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi quyết định bổ sung dinh dưỡng hay theo một chế độ ăn kiêng đặc biệt. Đối với chế độ sinh hoạt và tập thể dục hàng ngày vẫn vậy, bệnh nhân suy tim có sử dụng thuốc trợ tim không có yêu cầu giảm hoạt động nhiều hơn so với bệnh nhân suy tim không sử dụng thuốc trợ tim.

7. Thuốc trợ tim có gây ra tác dụng phụ? Uống kéo dài nguy hiểm không?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Sử dụng digoxin có thể gặp một trong các dụng phụ sau: – Chán ăn, buồn nôn, nôn. – Nhịp tim chậm xoang, blốc nhĩ – thất, blốc xoang nhĩ, ngoại tâm thu nhĩ hoặc nút, loạn nhịp thất, nhịp đôi, nhịp ba, nhịp nhanh nhĩ với blốc nhĩ – thất. – Ngủ lơ mơ, nhức đầu, mệt mỏi, ngủ lịm, chóng mặt, mất phương hướng. – Tăng kali huyết với ngộ độc cấp. – Không dung nạp thức ăn, đau bụng, tiêu chảy. – Đau dây thần kinh. – Nhìn mờ, vòng sáng, nhìn vàng hoặc xanh lá cây, nhìn đôi, sợ ánh sáng, ánh sáng lóe lên. Thuốc trợ tim digoxin mặc dù có tác dụng điều trị hiệu quả, tuy nhiên độc tính cũng cao, mức độ an toàn thấp. Thuốc có thể gây độc do tăng nồng độ trong huyết tương (uống quá liều hoặc tương tác thuốc) hoặc do tăng tính nhạy cảm với Digoxin (thay đổi xấu trong tình trạng tim và tuần hoàn, mất cân bằng điện giải). Người uống thuốc trợ tim kéo dài có nguy cơ ngộ độc tăng cao hơn. Do đó, người bệnh sử dụng kéo dài thuốc trợ tim cần chú ý các dấu hiệu sớm nhiễm độc Digoxin và tần số tim thường phải duy trì trên 60 lần/ phút. Các dấu hiệu sớm nhiễm độc Digoxin là rối loạn tiêu hóa rất dễ nhầm lẫn với các bệnh lý, nguyên nhân khác, mà việc không nhận biết sớm và sử dụng thuốc không đúng sẽ làm tình trạng ngộ độc trở nên trầm trọng, vì thế, người bệnh cần cảnh giác. Ở mỗi lần thăm khám, bác sĩ sẽ hỏi người bệnh về các dấu hiệu này, làm xét nghiệm định lượng nồng độ digoxin trong máu cùng các xét nghiệm khác về điện giải đồ, chức năng thận, chức năng tuyến giáp, đo điện tim… để đảm bảo thuốc vẫn trong ngưỡng điều trị. Đôi khi bác sĩ cũng đề nghị có thể có 1 khoảng trống 1-2 ngày ngưng thuốc trong tuần để duy trì nồng độ thuốc trong ngưỡng an toàn.

8. Quên uống 1 liều hoặc uống quá liều có nguy hiểm? 

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Như đã trình bày ở trên, thuốc trợ tim cần uống đúng và đủ liều thì hiệu quả điều trị mới đạt được, uống quá liều sẽ tăng nguy cơ ngộ độc thuốc. Nếu bạn bỏ lỡ một liều, hãy dùng thuốc ngay khi bạn nhớ ra trong vòng 12 giờ. Nếu đã hơn 12 giờ sau liều dự kiến, hãy bỏ qua liều đã quên. Nếu bạn bỏ lỡ nhiều hơn 2 liều liên tiếp, hãy hỏi ý kiến của bác sĩ để biết lịch dùng thuốc mới. Nếu bạn có dấu hiệu ngộ độc Digoxin do uống quá liều, ngừng Digoxin và đến bv kiểm tra sức khỏe càng sớm càng tốt. Nếu bạn uống quá liều chỉ định Digoxin của bs kê toa nhưng không rõ có dấu hiệu ngộ độc Digoxin hay không, cũng hãy đến bv kiểm tra vấn đề này để biết lịch dùng thuốc mới.

9. Thuốc trợ tim có tương tác với các thuốc khác không, đặc biệt là các thuốc không kê đơn?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Nhiều loại thuốc thường được sử dụng tương tác với các hợp chất digitalis. Sự tương tác giữa các loại thuốc có thể gây ảnh hưởng đến hoạt động của digoxin cũng như làm tăng nguy cơ xảy ra tác dụng phụ. Một số thuốc có tương tác với thuốc trợ tim thường gặp đó là: Thuốc chống nấm azole (như itraconazole), kháng sinh macrolide (như clarithomycin, erythromycin), thuốc chẹn kênh canxi và thuốc chống viêm không steroid, amiodarone (thuốc chống loạn nhịp tim loại III) và thuốc chẹn beta, muối calci tiêm tĩnh mạch, atorvastatin… Trong đó, các loại thuốc chống viêm không steroid và các sản phẩm trị ho và cảm lạnh, thuốc hỗ trợ ăn kiêng dễ dàng mua ở tiệm thuốc Tây không cần kê toa là tiềm ẩn nguy cơ nhất, vừa làm nặng hơn tình trạng suy tim vừa tăng khả năng ngộ độc digoxin.

Bên cạnh uống thuốc trợ tim, người bệnh cần tuân thủ chế độ ăn uống lành mạnh

10. Người bệnh cần làm gì giữ gìn sức khỏe tim mạch?

BS.CK1 Cao Thị Lan Hương: Những đối tượng có chỉ định sử dụng thuốc trợ tim là những đối tượng đặc biệt, đó là bệnh nhân suy tim sung huyết kèm rung nhĩ hay nhịp nhanh trên thất. Do đó, người bệnh cần duy trì chế độ ăn uống và lối sống được khuyến cáo dành cho bệnh nhân suy tim để giữ gìn sức khỏe tim mạch nói riêng và cơ thể nói chung: Chế độ ăn được khuyến cáo cho bệnh nhân suy tim là: – Ăn đủ dinh dưỡng và vitamin – Ngưng thuốc lá và các thực phẩm chứa cồn: rượu, bia. – Hạn chế trà, cafe và các loại nước có chứa chất kích thích khác. – Hạn chế muối, nhất là suy tim nặng, thường giới hạn < 2g muối mỗi ngày. Do đó bệnh nhân suy tim cần tránh thực phẩm đã chế biến, thực phẩm đóng hộp hoặc thức ăn nhanh. Tập thói quen đọc hàm lượng Natri (Sodium) ghi trong thành phần trong thực phẩm đóng sẵn. – Lượng nước uống tính theo nhu cầu của bệnh nhân và mức độ suy tim. Tránh truyền dịch nếu không có chỉ định của nhân viên y tế. Nếu BN phù nhiều thì cần phải hạn chế lượng nước đưa vào cơ thể và ăn nhạt hoàn toàn. – Chế biến món ăn dưới dạng mềm, nhừ. Không nên ăn các loại thức ăn lên men như: cải bắp, rau cải, đậu đỗ, dưa muối. – Bữa ăn phải xa giờ ngủ ban đêm, sau khi ăn cần phải nghỉ ngơi 30-40 phút. – Đối với BN suy tim có sử dụng thuốc chống đông: Nên hạn chế ăn các loại rau quả có lá màu xanh sậm màu như: cải bó xôi, bông cải xanh, đậu Hà Lan, đậu xanh, củ cải, mùi tây và rau diếp… Về chế độ sinh hoạt và tập luyện thể lực, để đạt được hiệu quả tối ưu trong làm việc, luyện tập, người bệnh cần chú ý: – Đặt ra mục tiêu làm việc/tập luyện vừa phải, không quá sức. Khi mới bắt đầu cần tập nhẹ, làm nhẹ, tăng dần cường độ. – Tránh những hoạt động nặng như chạy bộ, nâng vác nặng, tránh những động tác làm căng, duỗi, co cơ liên tục. – Tránh làm việc/tập luyện ngoài trời khi thời tiết quá nóng, quá lạnh, ẩm ướt: độ ẩm cao làm mau mệt, nhiệt độ quá nóng hay quá lạnh ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn, gây khó thở, đau ngực. – Nếu cảm thấy mệt mỏi ngay sau khi làm việc/tập luyện, thì cần giảm bớt cường độ vào ngày hôm sau. – Nếu cảm thấy có những triệu chứng như đau ngực, khó thở, hoa mắt, chóng mặt, nôn ói… hoặc bất kỳ triệu chứng bất thường nào thì cần ngưng tập. Nếu triệu chứng không giảm cần đến bác sĩ kiểm tra.

Benhdotquy.net