Thiếu máu não thoáng qua: Lời cảnh báo đột quỵ từ tương lai

1. Định nghĩa cơn thiếu máu não thoáng qua

Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) hiện được định nghĩa là đợt cấp rối loạn chức năng thần kinh do thiếu máu não cục bộ tạm thời. Các triệu chứng của TIA thường không quá 1 giờ, đôi khi có thể kéo dài hơn và không có bằng chứng của nhồi máu não.

Cơn thiếu máu não thoáng qua thường kéo dài một vài phút. Hầu hết các dấu hiệu và triệu chứng biến mất trong vòng một giờ.

2. Nguyên nhân gây ra thiếu máu não thoáng qua

Trước đây, thiếu máu não thường được đề cập đến chủ yếu ở đối tượng từ 60 tuổi trở lên. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, vô số yếu tố bất lợi cho sức khỏe của cuộc sống hiện đại khiến cho tỷ lệ mắc bệnh ngày càng trẻ hóa. Trên thực tế lâm sàng, nhiều trường hợp bị thiếu máu não chỉ ở tuổi 35, thậm chí có những ca còn trẻ hơn.

Có 2 cơ chế chính dẫn đến cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua, bao gồm:

2.1. Tắc nghẽn nhánh động mạch não

Theo các  chuyên gia cho biết, nguyên nhân hàng đầu gây tắc nghẽn nhánh động mạch não là do vữa xơ động mạch.

2.2. Giảm lưu lượng tưới máu toàn thể hay cục bộ

– Do hạ huyết áp thế đứng.

– Các nguyên nhân gây chít hẹp hệ động mạch cảnh hoặc động mạch sống – nền.

– Loạn nhịp tim.

– Tăng độ nhớt của máu.

– “Hội chứng cướp máu dưới đòn”…

Cơn thiếu máu não thoáng qua thường xảy ra do các cục máu đông làm tắc nghẽn động mạch, khiến việc cung cấp máu cho não bị gián đoạn.

»»» Xem thêm: Các bệnh dễ nhầm lẫn đột quỵ mà bạn cần đề phòng

3. Đối tượng có nguy cơ gặp cơn thiếu máu não thoáng qua

Có nhiều yếu tố tác động đến cơn thiếu máu não thoáng qua như:

– Chủng tộc.

– Tuổi.

– Do di truyền.

Những người có nguy cơ bị cơn thiếu máu não thoáng qua là:

– Người có cha mẹ bị bệnh tim mạch.

– Người trên 55 tuổi ở nam gặp nhiều hơn nữ.

– Người bị béo phì.

– Người mắc các bệnh tăng huyết áp, bệnh van tim, suy tim, đái tháo đường, cholesterol trong máu cao,…

– Người có tiền sử đột quỵ hoặc TIA.

– Người có tiền sử rung nhĩ kịch phát.

– Người có thói quen hút thuốc lá, sử dụng ma túy…

4. Bao lâu sau cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua sẽ bị đột quỵ?

Sau cơn TIA đầu tiên có đến 10-20% bệnh nhân sẽ xuất hiện đột quỵ sau 90 ngày, 50% bệnh nhân sẽ bị đột quỵ trong vòng 48 giờ đầu sau TIA.

Cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua thường kéo dài trong thời gian ngắn nhưng sau đó chúng sẽ biến mất. Điều này khiến nhiều người chủ quan bỏ qua các dấu hiệu mà cơ thể đã cảnh báo cần đến gặp bác sĩ trước khi xảy ra biến cố nguy hiểm.

Thống kê cho thấy, sau cơn TIA đầu tiên có:

– 10-20% bệnh nhân sẽ xuất hiện đột quỵ sau 90 ngày.

– 50% bệnh nhân sẽ bị đột quỵ trong vòng 48 giờ đầu sau TIA.

– 1/3 bệnh nhân không được điều trị sẽ xuất hiện đột quỵ trong vòng 5 năm.

Các chuyên gia cho biết, chúng ta nên xem TIA là “cơn đau thắt ngực không ổn định của não”. Đồng thời, các bác sĩ cũng cảnh báo không nên xem thường TIA và đề nghị chuyển thành “tiền đột quỵ” hoặc “đột quỵ nhẹ” để mọi người nhận thức rõ về tình trạng này, chủ động phòng ngừa trước khi diễn tiến nặng hơn.

5. Dấu hiệu nhận biết thiếu máu não thoáng qua

Trên thực tế, triệu chứng của TIA cũng tương tự như triệu chứng của đột quỵ. Tuy nhiên, hầu hết các triệu chứng của TIA sẽ biến mất trong vòng từ 10-20 phút, hiếm khi kéo dài quá 1 giờ.

Các bác sĩ cảnh báo, nếu triệu chứng kéo dài quá 1 giờ thì xem như bệnh nhân bị đột quỵ (tai biến mạch máu não), khi đó não đã bị tổn thương vĩnh viễn.

5.1. Các dấu hiệu điển hình

Những triệu chứng điển hình của một cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua bao gồm:

– Cảm giác nặng ở cánh tay, chân, làm rớt đồ vật đang cầm trên tay.

– Thay đổi dáng đi.

– Mất đồng bộ phối hợp trong vận động.

– Thay đổi về cảm giác, tê rần, kiến bò.

– Rối loạn giọng nói, nói khó, lộn xộn, sai lệch, không nói được.

– Mất thăng bằng, chóng mặt.

5.2. Các dấu hiệu không điển hình

Triệu chứng không điển hình của TIA là:

– Cơn choáng.

– Ngất xỉu.

– Bần thần.

– Nhức đầu nhẹ.

– Quên thoáng qua.

– Nôn hoặc buồn nôn.

– Co giật.

– Liệt mặt, méo miệng.

– Đau ở mắt.

»»» Xem thêm:  7 dấu hiệu không điển hình của đột quỵ mà bạn nên chú ý

6. Làm gì khi xảy ra cơn thiếu máu não thoáng qua?

6.1. Trường hợp bệnh nhân chỉ choáng nhẹ, mất thăng bằng

– Để bệnh nhân trên giường ở một mặt phẳng thông thoáng.

– Tháo bớt quần áo, nếu có áo khoác, cà vạt, thắt lưng thì tháo ra hoặc nới lỏng.

– Để đầu thấp để máu lưu thông lên não được dễ dàng.

– Bệnh nhân không nên hoạt động mạnh hay có cảm xúc mạnh để phòng ngừa tai biến mạch máu não thực sự. Sau đó cần đến cơ sở y tế gần nhất để khám, làm các xét nghiệm để loại trừ.

Sau cơn thiếu máu não thoáng qua, hãy đến các cơ sở y tế để kiểm tra sức khỏe, tìm hướng điều trị phù hợp.

6.2. Trường hợp bệnh nhân lơ mơ, ngất xỉu và có dấu hiệu nôn ói

Hãy đặt bệnh nhân ở tư thế hồi phục với các bước như sau:

– Cho nạn nhân nằm ngửa một tay đặt vuông góc với chân. Chân đối diện co lên vắt tay cùng bên với chân sang vai bên kia rồi lật nạn nhân sang một bên, lấy tay gối lên đầu bệnh nhân tay kia để vuông góc với thân giúp bệnh nhân thông thoáng đường thở.

– Đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế chuyên khoa để được điều trị. Lưu ý, ở bệnh nhân hôn mê không nên để bệnh nhân nằm ngửa vì sẽ làm lưỡi bị tụt xuống, làm lấp tắc đường thở từ đó dẫn đến suy hô hấp.

7. Làm các xét nghiệm gì khi bị cơn thiếu máu não thoáng qua?

TIA có các triệu chứng lâm sàng “thoáng qua” nhưng là yếu tố chỉ điểm nguy cơ cao gây đột quỵ não thực thụ. Do vậy, bệnh nhân cần được xử trí điều trị sớm và khảo sát các yếu tố nguy cơ để có kế hoạch điều trị dự phòng tốt.

Toàn bộ các bệnh nhân có TIA cần được làm xét nghiệm khảo sát các yếu tố nguy cơ, bao gồm:

– Chụp cắt lớp vi tính não (CT-Scan).

– Chụp cộng hưởng từ não (MRI).

– Công thức tế bào máu, lipid máu

– Điện tim

– Siêu âm tim

– Siêu âm hệ động mạch cảnh và hệ động mạch đốt sống – thân nền.

Các xét nghiệm này nên hoàn tất trong vòng 24-48 giờ đầu sau cơn thiếu máu não thoáng qua. Các kết quả xét nghiệm là cơ sở để xây dựng kế hoạch điều trị dự phòng.

8. Điều trị cơn thiếu máu não thoáng qua 

Sau khi các bác sĩ đã xác định được nguyên nhân của TIA, tùy thuộc vào từng nguyên nhân mà sẽ sử dụng một số loại thuốc khác nhau để giảm khả năng bị đột quỵ.

Theo đó, các thuốc được lựa chọn phụ thuộc vào vị trí, nguyên nhân, mức độ nghiêm trọng và loại TIA. Hai loại thuốc hay dùng là thuốc chống kết tập tiểu cầu như:

– Aspirin

– Clopidogrel

– Thuốc chống đông máu bao gồm: heparin và warfarin

– Nếu có rung nhĩ, bác sĩ có thể kê toa một loại thuốc chống đông.

Bên cạnh đó, người bệnh cũng có thể sẽ phải phẫu thuật can thiệp động mạch cảnh tắc hẹp như nong mạch, đặt stent…

Ngoài ra bệnh nhân cũng phải điều trị các nguy cơ khác như:

– Tăng huyết áp

– Đái tháo đường

– Tăng mỡ máu

– Cai thuốc lá, thuốc lào, ngưng uống nhiều rượu

– Có chế độ ăn uống sinh hoạt, tập luyện phù hợp.

Theo khuyến cáo của Hiệp hội tim mạch Hoa Kỳ, cần giữ mức huyết áp tâm thu < 140 và huyết áp tâm trương < 90. Riêng ở bệnh nhân bị đái tháo đường, mức huyết áp khuyến cáo là <130/85 mmHg và giữ mức đường huyết dưới 7 mmol/lít.

Bên cạnh đó các hoạt động thể dục được khuyến cáo từ 30 đến 60 phút/1 lần vận động, 3 đến 4 lần/tuần nếu như không có các bệnh lý tim mạch nặng như suy tim, nhồi máu cơ tim hoặc các chống chỉ định khác. Đồng thời cần có chế độ ăn hạn chế các thức ăn nhiều mỡ động vật, nhiều đường và tăng cường ăn rau xanh và hoa quả tươi.

»»» Click xem thêm những bài viết khác về Dấu hiệu đột quỵ.

9. Phòng ngừa cơn thiếu máu não thoáng qua, đột quỵ thế nào?

Bất kỳ ai cũng có thể gặp phải TIA, nguy cơ càng cao khi chúng ta lớn tuổi cũng như bị các bệnh liên quan như trên.

Theo đó, để hạn chế xảy ra TIA, chúng ta cần phải kiểm soát và thay đổi những nguy cơ, hành vi có thể thay đổi được như:

– Có chế độ ăn uống hợp lý

– Tăng cường vận động, tập thể dục

– Bỏ thuốc lá, rượu, bia.

– Những người bị bệnh đái tháo đường, cao huyết áp phải kiểm soát được bệnh lý của mình…

TIA là một cảnh báo, nghĩa là người bệnh có khả năng bị đột quỵ trong tương lai vì vậy cần điều trị sớm có thể giúp phòng ngừa đột quỵ.

– Đối với những người đã xảy ra cơn TIA, bệnh nhân cần phải được tầm soát sức khỏe ít nhất một lần bằng những xét nghiệm cơ bản.

– Đối với những người không có yếu tố nguy cơ thì thường xuyên kiểm tra sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần để phát hiện và điều trị dứt điểm các dấu hiệu nguy cơ nếu có.

Anh Thi – Benhdotquy.net