Sa sút trí tuệ, mất trí nhớ sau đột quỵ: Nguyên nhân và cách chăm sóc?

Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 200.000 người bị đột quỵ, tỉ lệ tử vong 20%. khoảng 50% trong số đó tử vong. Giống như các bệnh mạn tính khác, con số này vẫn đang có chiều hướng gia tăng. Đột quỵ là căn nguyên gây tử vong đứng hàng thứ hai và nguyên nhân gây tàn phế đứng hàng thứ ba trên toàn thế giới. Nhiều người dù sống sót sau cơn đột quỵ nhưng phải chịu các di chứng nặng nề, tàn phế vĩnh viễn, mất khả năng lao động. Đặc biệt, rất nhiều trường hợp sa sút trí tuệ sau những cơn đột quỵ não, thậm chí mất trí nhớ.

1. Sa sút trí tuệ, mất trí nhớ sau đột quỵ là gì?

Sau đột quỵ nhiều người bệnh bị sa sút trí tuệ mạch máu, thường gặp ở thể nhồi máu não (đôi khi cũng có thể là sau xuất huyết não). Đây là tình trạng giảm nhận thức không hồi phục ngay lập tức sau khi người bệnh trải qua cơn đột quỵ và/hoặc muộn bắt đầu trong vòng 6 tháng sau đột quỵ.

Trên thế giới đã ghi nhận tỷ lệ sa sút trí tuệ sau đột quỵ chiếm khoảng 30-60%, tại Việt Nam tỷ lệ này cũng tương tự. Điều này có tức là, có khoảng 30-60% bệnh nhân sau khi trải qua cơn tai biến mạch máu não (đột quỵ) sẽ tiến triển sa sút trí tuệ. Con số này không hề nhỏ, do đó vấn đề sa sút trí tuệ sau đột quỵ đặc biệt ở người lớn tuổi rất cần được quan tâm.

2. Sa sút trí tuệ, mất trí nhớ sau đột quỵ do đâu?

Mỗi vùng trong não bộ sẽ đảm nhiệm chức năng khác nhau. Nếu một phần não bị tổn thương, nó sẽ gây ảnh hưởng đến hoạt động cuộc sống hằng ngày. Như vậy, nếu bộ phận não có liên quan đến trí nhớ bị tổn thương sẽ dẫn đến tình trạng suy giảm trí nhớ ở bệnh nhân.

Tuy nhiên, các vấn đề trí nhớ không phải lúc nào cũng do chính trí nhớ của bạn. Hầu hết, vấn đề trí nhớ thường do các vấn đề khả năng, chú ý. Bởi nếu người bệnh không tập trung, chú ý vào một vấn đề nào đó, người bệnh sẽ không nhớ nó sau này.

Vì vậy, nếu người bệnh gặp vấn đề về trí nhớ, đồng thời bạn từng mắc đột quỵ trước đó, trước tiên bạn kiểm tra lại xem mình có vấn đề tập trung, chú ý trước đó hay không trước khi cho rằng trí nhớ của mình có vấn đề.

3. Các triệu chứng đặc trưng của sa sút trí tuệ, mất trí nhớ sau đột quỵ?

Triệu chứng của sa sút trí tuệ hay mất trí nhớ do mạch máu có thể khác nhau, tùy thuộc vào phần của bộ não của bị ảnh hưởng.

Những người bị sa sút trí tuệ mạch máu có thể trải nghiệm: Lẫn lộn; vấn đề với bộ nhớ; dáng đi không vững; tần số tiết niệu tăng, cấp bách hoặc không kiểm soát; khó ngủ đêm; trầm cảm; suy giảm khả năng tổ chức – suy nghĩ hay hành động; khó lập kế hoạch trước; vấn đề trình bày – chi tiết tuần tự; mất trí nhớ; tập trung chú ý kém.

Ngoài ra, triệu chứng sa sút trí tuệ hay mất trí nhớ mạch máu thường bắt đầu đột ngột và có thể xấu đi từng bước, sau một loạt các cơn đột quỵ hoặc thiếu máu não tạm thời. Nhưng một số hình thức của sa sút trí tuệ mạch máu phát triển dần dần và có thể dễ dàng bị nhầm lẫn với bệnh Alzheimer.

Thêm vào sự nhầm lẫn, bệnh Alzheimer và sa sút trí tuệ mạch máu thường xảy ra với nhau. Trong thực tế, một số nhà khoa học tin rằng cả hai rối loạn xảy ra với nhau phổ biến hơn đơn độc.

Xem thêm: Sa sút trí tuệ đâu chỉ là vấn đề của người cao tuổi

4. Sa sút trí tuệ, mất trí nhớ sau đột quỵ thường gặp ở nhóm người nào?

Không phải ai sau khi trải qua cơn đột quỵ cũng bị sa sút trí tuệ hay mất trí nhớ. Những trường hợp bệnh nhân bị đột quỵ mà dễ mắc sa sút trí tuệ hoặc mất trí nhớ sau đó thường gặp ở hai dạng:

Đột quỵ nhiều lần, nhiều ổ

Người mắc nhồi máu não đa ổ dễ bị sa sút trí tuệ hơn vì đây là yếu tố nguy cơ chính gây sa sút trí tuệ sau đột quỵ. Nhồi máu não đa ổ được hiểu đơn giản là bị nhồi máu não từ 2 vị trí trở lên, khi các cục máu đông làm tắc nghẽn nhiều đoạn mạch nhỏ trong não.

Tỷ lệ nhồi máu não đa ổ không hề hiếm gặp trong số những bệnh nhân bị đột quỵ nhồi máu não, con số này có thể chiếm tới 60% các ca đột quỵ nhồi máu não. Trong đó, vị trí tổn thương thường gặp nhất là động mạch não giữa, tiếp theo là động mạch não trước, động mạch não sau và còn lại là ở các vị trí khác.

Tổn thương vùng đồi thị

Đồi thị là trung tâm điều khiển cảm giác và hành vi quan trọng trong não. Có chức năng xử lý thị giác, xử lý ngôn ngữ, vận động, nhận thức cơn đau. Khi lưu lượng máu đến vùng đồi thị bị bị gián đoạn, khiến các tế bào thần kinh trong đồi thị bị hỏng, dẫn tới các triệu chứng đột quỵ như: mất cảm giác, khó xử lý thị lực, mất khả năng cử động một phần trên cơ thể.

Người bị đột quỵ do tổn thương vùng đồi thị sau khi sống sót sẽ có nguy cơ bị sa sút trí tuệ hơn những người khác.

5. Sa sút trí tuệ, mất trí nhớ sau đột quỵ có mấy loại?

Trí nhớ được phân thành 2 loại là trí nhớ ngắn hạn và trí nhớ dài hạn.

Trí nhớ ngắn hạn là kho lưu trữ thông tin mới, nó cho phép bạn lưu trữ thông tin tức thì. Ví dụ như khi bạn nhận số điện thoại ai đó bạn sẽ nhớ trong vài giây và bấm số. Trí nhớ ngắn hạn này còn gọi là trí nhớ công việc.

Trí nhớ dài hạn sẽ lưu giữ thông tin bạn cần ghi nhớ lại sau này. Ví dụ như các sự kiện hay cảm giác trong quá khứ là trí nhớ dài hạn.

Việc điều trị suy giảm trí nhớ hay mất trí nhớ sau đột quỵ không phụ thuộc vào nguyên tắc phân biệt trí nhớ ngắn hạn và dài hạn. Mục đích là giúp bệnh nhân sống chung với vấn đề đó hơn là điều trị bệnh.

Có một vài bệnh suy giảm trí nhớ chẳng hạn như Alzheimer, chúng ta có thể điều trị bằng thuốc. Tuy nhiên, Alzheimer là bệnh suy giảm trí nhớ nguyên phát, thuốc chỉ giúp làm chậm lại triệu chứng còn muốn điều trị thì chúng ta phải tập bằng các bài tập phục hồi chức năng trí nhớ.

Như vậy, chúng ta chỉ có thể sống chung với tình trạng suy giảm trí nhớ chứ không thể nào giúp trí nhớ phục hồi hoàn toàn như trước được.

6. Điều trị sa sút trí tuệ, mất trí nhớ sau đột quỵ ở đâu?

Chúng ta có thể tạm phân loại mức độ nặng của suy giảm trí nhớ theo mức độ ảnh hưởng đến chế độ sinh hoạt của người bệnh. Nếu bệnh nhân bị suy giảm trí nhớ gây ảnh hưởng đến một phần nào đó đến các hoạt động hằng ngày nhưng họ vẫn sinh hoạt được thì họ chỉ cần theo dõi tại nhà.

Nếu việc mất trí nhớ khiến người bệnh bị mất khả năng độc lập, phải phụ thuộc vào người khác theo một điều kiện nào đó, chúng ta phải kết hợp điều trị tại nhà và đến bệnh viện để khám để có sự tham vấn của các chuyên gia về sa sút trí tuệ. Từ đó, chúng ta sẽ có bài tập về phục hồi nhận thức để cho việc suy giảm trí nhớ không ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống sinh hoạt của người bệnh.

Tham khảo thêm: 8 cách giúp cải thiện chứng mất trí nhớ sau đột quỵ

7. Chăm sóc người bệnh suy giảm trí nhớ, mất trí nhớ sau đột quỵ cần lưu ý gì?

Một chế độ dinh dưỡng lành mạnh cho não bao gồm: trái cây, rau củ và các loại cá giàu omega 3 có thể hỗ trợ việc điều trị người sa sút trí tuệ, suy giảm trí nhớ sau đột quỵ.

Theo một số nghiên cứu, những người có chế độ ăn kiêng gần giống như kết hợp với chế độ ăn Địa Trung Hải là chế độ dinh dưỡng tốt cho não bộ. Về cơ bản, chế độ dinh dưỡng này gồm: nhiều rau xanh và các loại hạt, đậu, quả mọng và các loại ngũ cốc nguyên hạt. Nên hạn chế sử dụng các chất béo bão hòa, đạm động vật. Người chăm sóc có thể tìm hiểu khẩu phần ăn giống người Địa Trung Hải, bởi nó khá tốt cho não bộ và giúp cho việc cải thiện trí nhớ.

Bên cạnh đó, cần hạn chế cho người bệnh ăn đồ ngọt, đồ chiên, bơ, phô mai và thịt đỏ. Đây là loại thức ăn cần được lưu ý, đặc biệt là người bị suy giảm trí nhớ đột quỵ.

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS Trịnh Ngọc Bình – Phó ban AloBacsi Cộng đồng