Rối loạn tiền đình có phải là nguyên nhân gây đột quỵ?

1. Chóng mặt, rối loạn tiền đình và thiếu máu não có giống nhau?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Chóng mặt có 4 loại chính: thứ nhất là do rối loạn tiền đình, chúng ta thường gặp trong tư thế kịch phát lành tính với cảm giác xoay tròn tăng khi thay đổi tư thế. Ví dụ như chuyển từ tư thế nằm sang ngồi, từ ngồi sang đứng. Thứ hai là chóng mặt xây xẩm, ví dụ như hôm trước chúng ta mất ngủ, sang ngày hôm sau, tế bào thần kinh bị mệt mỏi và nó gây ra tình trạng xây xẩm mặt mày. Trường hợp thứ ba là tiền ngất, có thể liên quan đến các bệnh lý của tim, ví dụ như muốn xỉu. Thứ 4 là người bệnh đi loạng choạng giống như người say rượu. Tình trạng chóng mặt này do tổn thương tiểu não hay do chóng mặt trung ương. Đây là dạng chóng mặt mọi người gặp nhiều nhất. Tuy nhiên, nếu đề cập đến tình trạng chóng mặt một cách rõ ràng, chúng ta sẽ thấy nhà cửa xoay tròn, chao đảo một cách ngẫu nhiên và triệu chứng này sẽ diễn ra trong vài giây khi thay đổi tư thế. Tiền đình là cơ quan giúp giữ thăng bằng cho cơ thể và nằm ở ống tai ngoài. Hội chứng tiền đình là một trong những nguyên nhân gây chóng mặt. Thiếu máu não là thuật ngữ chung. Thiếu máu não hay thiểu năng tuần hoàn não là từ mà chúng ta hay gặp. Nếu đề cập trong bệnh cảnh đột quỵ não, một trong hai dạng đột quỵ não gặp nhiều nhất là nhồi máu não. Trong trường hợp người bệnh bị thiếu máu não nhưng vẫn đi lại bình thường, tỉnh táo và không nói ngộng, liệt mặt. Đây không phải là thiếu máu não hay nhồi máu não. Còn trường hợp người bệnh có thể bị thoái hóa đốt sống cổ, vấn đề liên quan đến tuổi tác gây ra các tình trạng đau đầu, chóng mặt. Khi đi khám bác sĩ sẽ đánh giá có tình trạng xơ vữa – yếu tố gây giảm lưu lượng dòng máu lên não. Tuy nhiên, tình trạng này chỉ mang ý nghĩa tương đối. Nó không gây ảnh hưởng hay làm cho bệnh nhân có khiếm khuyết về mặt thần kinh như đột quỵ thiếu máu não hay nhồi máu não.

Theo ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, chóng mặt liên quan đột quỵ thường kèm các triệu chứng xệ mặt, nói đớ, liệt yếu tay chân diễn ra đột ngột và dữ dội.

2. Làm sao phân biệt chóng mặt do rối loạn tiền đình và đột quỵ?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Rối loạn tiền đình gây ra triệu chứng chóng mặt. Chúng ta cần phân biệt chóng mặt trung ương và chóng mặt ngoại biên. Chóng mặt trung ương là tổn thương ở não bộ, ví dụ như tiểu não, thân não. Chóng mặt này gây ra đi loạng choạng, bệnh nhân không thể làm theo ý muốn của mình. Nguyên nhân có thể đột quỵ nhồi máu não hay đột quỵ xuất huyết não, nhưng cũng có thể do nguyên nhân khác gây tổn thương cơ quan não bộ. Đột quỵ được nhận biết qua triệu chứng yếu liệt nửa người, đột ngột nói khó, méo miệng. Những triệu chứng diễn ra một cách đột ngột và dữ dội. Chóng mặt có thể là đột quỵ nếu gây ảnh hưởng đến tiểu não, do nguyên nhân mạch máu não, xuất huyết não hay nhồi máu não gây ra. Tuy nhiên, không phải chóng mặt nào cũng là đột quỵ, vì có một số tình trạng chóng mặt lành tính, ví dụ như chóng mặt trong tư thế kịch phát lành tính, chóng mặt ngoại biên hoặc cảm giác chóng mặt muốn ngất xỉu hay xây xẩm mặt mày.

3. Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính là gì?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính là một dạng chóng mặt ngoại biên thường gặp. Nguyên nhân do sỏi tai hình thành, nó tồn tại ở ống bán nguyên. Hệ thống tiền đình của chúng ta có ống bán nguyên, giúp cơ thể thăng bằng ở không gian 3 chiều. Vì một lý do nào đó, sỏi rơi vào ống bán nguyên và gây ra tình trạng mất thăng bằng. Lúc đó sẽ dẫn đến chóng mặt. Đặc điểm chóng mặt trong tư thế kịch phát lành tính: rất dữ dội, bệnh nhân cảm thấy nhà cửa xoay tròn và tình trạng chóng mặt này diễn ra rất nhanh trong vài giây đến một phút. Nó sẽ tăng lên khi chúng ta xoay đầu hay chuyển đổi tư thế. Đột quỵ là do tổn thương mạch máu não, có thể do nhồi máu não, cục huyết khối thuyên tắc gây tắc mạch não. Tình trạng xuất huyết não cũng khiến cho mạch máu não bị vỡ và dòng máu đi ra ngoài gây ra tình trạng khối máu tụ và các khiếm khuyết thần kinh. Như vậy, chóng mặt tư thế kịch phát lành tính không phải là đột quỵ theo đúng bản chất của nó.

4. Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính và rối loạn tiền đình có dẫn đến đột quỵ?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính là một tình trạng bất thường của hệ ống bán nguyên. Khi chúng ta điều trị khỏi bằng thuốc, tái định vị sỏi tai bệnh nhân sẽ hết. Chóng mặt tư thế kịch phát gần như không thể nào gây ra tình trạng đột quỵ. Tiền đình là cơ quan nằm ở ốc tai, nó nằm ở dây thần kinh số 8. Trong trường hợp hội chứng tiền đình ngoại biên, nguyên nhân của nó là ngoại biên không phải là mạch máu não. Những hội chứng tiền đình ngoại biên không thể gây ra tình trạng đột quỵ não được. Chỉ có trường hợp chóng mặt như tiền đình trung ương, tình trạng này khiến bệnh nhân bị loạng choạng, bệnh nhân không thể cầm đồ vật hay điều khiển tay chân theo ý muốn của mình, nó gọi là đột quỵ. Những trường hợp chóng mặt ngoại biên không thể gây ra tình trạng đột quỵ, trừ trường hợp chóng mặt trung ương, nhưng chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Một trong những nguyên nhân gây chóng mặt trung ương là đột quỵ, tức là đột quỵ chỉ nằm trong phần rất nhỏ của các nguyên nhân gây chóng mặt.

5. Rối loạn tiền đình và đột quỵ sẽ để lại những di chứng nào?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Khi không tìm được nguyên nhân, chúng ta sẽ không chữa trị tốt. Chúng ta không thể làm việc trong một tư thế lơ lửng, trạng thái chóng mặt. Nó sẽ gây ảnh hưởng đến việc lái xe, đi lại, hiệu suất công việc và các vấn đề về sức khỏe, tâm lý. Đầu tiên, chúng ta cần xác định nguyên nhân gây ra hội chứng tiền đình. Chúng ta cần chữa trị cho bằng được, đặc biệt là các nguyên nhân ngoại biên. Khi chữa trị được, một người sẽ không có các di chứng gây ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Còn tùy theo vấn đề đột quỵ, nó sẽ gây ảnh hưởng đến vấn đề nhai nuốt, nói, hay liên quan đến tâm lý và giấc ngủ. Cần nhận biết dấu hiệu đột quỵ sớm để đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế cứu chữa đột quỵ gần nhất. Khi di chứng xảy ra, hàng loạt vấn đề xảy ra như bệnh nhân không thể tự chăm sóc bản thân. Vấn đề nuốt và nói có thể làm tăng tình trạng hít sặc, từ đó tăng tỷ lệ tử vong của bệnh nhân. Dù gì đi chăng nữa, mọi người cần lưu ý vấn đề phục hồi chức năng sau đột quỵ. Nó giúp người bệnh trở về cuộc sống bình thường. Tóm lại, đột quỵ sẽ để lại di chứng lâu dài, nhưng chóng mặt được phát hiện và điều trị đúng cách sẽ giúp người bệnh trở về với cuộc sống thông thường.

6. Cách chẩn đoán rối loạn tiền đình?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Có rất nhiều phương pháp để chẩn đoán rối loạn tiền đình hay hội chứng tiền đình. Đầu tiên là thăm khám lâm sàng nhận diện triệu chứng. Khi người bệnh bị các triệu chứng báo hiệu mình bị rối loạn tiền đình, cần đến cơ sở y tế gần nhất. Các bác sĩ cần có khảo sát phù hợp, ví dụ như chóng mặt thường gặp nhất là chóng mặt tư thế kịch phát lành tính. Đây là một trong những loại chóng mặt chúng ta có thể khảo sát, một số cận lâm sàng sẽ được triển khai tại cơ sở y tế, ví dụ như đo chuyển động giãn cầu. Trong chóng mặt tư thế kịch phát lành tính, nếu kết quả xét nghiệm dương tính thì bệnh nhân sẽ được thực hiện biện pháp tái định vị sỏi tai, ví dụ nghiệm pháp Epley. Chóng mặt do viêm tai mũi họng, ví dụ như viêm thần kinh mê nhĩ, viêm thần kinh tiền đình hay viêm ống tai trong. Tình trạng này có thể gây ra tình trạng chóng mặt, rối loạn tiền đình, chúng ta cần phải thăm khám ở khoa Tai mũi họng, nội soi và điều trị, thính lực. Trong trường hợp bị chóng mặt trung ương hay tiền đình trung ương, chúng ta cần có khảo sát về hình ảnh học hoặc CT, MRI sọ não. Các phương pháp chẩn đoán chóng mặt tùy thuộc vào triệu chứng mà người bệnh mắc phải. Những tình trạng chóng mặt thông thường chỉ cần được thăm khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm chuyên biệt, trừ một nhóm nhỏ có nguyên nhân trung ương như chóng mặt do tiểu não, thân não. Lúc đó, chúng ta mới cần đến các phương pháp xét nghiệm lâm sàng cao cấp hơn ví dụ nhu CT scan sọ não, MRI sọ não.

7. Việc điều trị rối loạn tiền đình sẽ ra sao?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Đối với điều trị tiền đình, chúng ta phải xác định được nguyên nhân. Tùy theo các giai đoạn, bác sĩ sẽ sử dụng thuốc. Ví dụ như trong giai đoạn đầu, bác sĩ sẽ dùng thuốc ức chế tiền đình. Sang giai đoạn sau, họ sẽ điều chỉnh liều bằng thuốc kích thích tiền đình. Trong trường hợp xây xẩm, bác sĩ sẽ xem huyết áp của bệnh nhân thấp hay cao, thuốc có gây thay đổi huyết áp hay không. Ngoài thuốc, chúng ta có những nghiệm pháp phục hồi chức năng tiền đình. Nếu người bệnh được chẩn đoán chóng mặt tư thế kịch phát lành tính, thì việc tập luyện bằng nghiệp pháp Epley còn hiệu quả hơn cả việc dùng thuốc. Song song đó, chúng ta cần gặp các chuyên gia thần kinh, các bác sĩ sẽ có chiến lược tập phục hồi chức năng tiền đình để giúp người bệnh lấy lại thăng bằng và trở về cuộc sống bình thường.

8. Điều trị bệnh nhân đột quỵ có tiền sử rối loạn tiền đình có khó khăn?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Đối với bệnh nhân đột quỵ có tiền sử rối loạn tiền đình đã được xác định và điều trị khỏi, nó ít gây khó khăn cho việc chẩn đoán điều trị đột quỵ. Đột quỵ cấp là những khiếm khuyết của bệnh nhân xuất hiện một cách đột ngột, ví dụ như bệnh nhân bị yếu liệt nửa người, mất nói hay nói khó, nuốt khó. Khi bệnh nhân đến với bác sĩ, bác sĩ sẽ tìm ra được nguyên nhân gây đột quỵ là gì và tiền sử rối loạn tiền đình có gây ảnh hưởng gì không? Tuy nhiên, bệnh nhân bị chóng mặt nhưng trải nghiệm lần này khác so với lần trước. Ví dụ như lần trước chúng ta bị tiền đình, nhưng bác sĩ chẩn đoán người bệnh bị chóng mặt kịch phát lành tính. Và lần này người bệnh cũng bị chóng mặt, nhưng không giống đặc điểm chóng mặt lần trước, người bị chao đảo như say rượu. Điều gây khó khăn là bệnh nhân không phân biệt chóng mặt lần này khác chóng mặt lần trước. Tình trạng này có thể dẫn đến việc đến bệnh viện trễ hơn. Khi đến bệnh viện trễ, việc chẩn đoán điều trị sẽ gặp nhiều khó khăn. Khi bệnh nhân đột qụy đến bệnh viện càng sớm càng tốt, chiến lược điều trị sẽ rõ ràng mạch lạc hơn và bệnh nhân sẽ nhanh chóng trở về cuộc sống bình thường.

9. Tập vật lý trị liệu giúp ích gì cho bệnh nhân rối loạn tiền đình?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Tập vật lý trị liệu đóng vai trò quan trọng cho bệnh nhân rối loạn tiền đình. Các bài tập rất đơn giản, người bệnh có thể tập bài Epley. Khi đến bệnh viện, người bệnh sẽ được các bác sĩ, kỹ thuật viên, điều dưỡng viên tập nghiệp pháp Epley. Tuy nhiên, cũng có nghiệp pháp Epley tại nhà. Ngoài ra, chúng ta còn có các bài tập chuyên sâu khác trong tập phục hồi chức năng tiền đình. Việc này có bổ trợ cho việc bệnh nhân dùng thuốc hay không hoặc các phương pháp khác rút gọn thời gian điều trị. Từ đó, bệnh nhân sẽ hết chóng mặt. Do vậy, việc phục hồi chức năng rất quan trọng: chúng ta phối hợp các phương pháp thuốc với các phương pháp điều trị khác.

10. Cách phòng ngừa rối loạn tiền đình tái phát?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Đầu tiên, chúng ta cần có lối sống lành mạnh, cân bằng trong cuộc sống từ gia đình, bạn bè, các mối quan hệ. Bản thân chóng mặt có 4 loại. Khi giảm được stress là giảm được chóng mặt xây xẩm. Khi một người bị chóng mặt kịch phát lành tính, cần đến bệnh viện ngay. Bác sĩ sẽ điều trị tái định vị sỏi tai. Đây là biện pháp phòng ngừa hữu hiệu khi chúng ta điều trị được căn nguyên của tình trạng này. Trong trường hợp bệnh nhân bị chóng mặt muốn xỉu, người bệnh không chỉ gặp chuyên gia về thần kinh mà còn tham vấn từ các bác sĩ về tim mạch để xem bản thân có gặp vấn đề về tim mạch hay không. Bệnh nhân bị tổn thương tiểu não hay thân não, chúng ta cần đến bệnh viện ngay. Để phòng ngừa tình trạng này, nó cũng giống như phòng ngừa đột quỵ. Một người cần tập thể dục từ 3 đến 4 buổi, có chế độ dinh dưỡng cân bằng giữa đạm, chất xơ, mỡ, rau xanh, vitamin và khoáng chất. Người ăn cần hạn chế đưa vào cơ thể rượu bia, thực phẩm có hàm lượng cholesterol cao để tránh bị gây ra vữa xơ mạch. Chúng ta cần đi khám sức khỏe định kỳ mỗi 6 tháng mỗi năm để xem tình trạng tim mạch, đường máu, gan thận và tim hoạt động tốt hay không. Qua những phát hiện đó, bác sĩ sẽ có những điều chỉnh, tư vấn, can thiệp, hướng dẫn thay đổi lối sống. Nếu không, người bệnh phải dùng thuốc. Khi đã có những phòng ngừa như vậy, chúng ta có thể ngăn ngừa biến cố đột quỵ. Nhìn chung, chúng ta cần phải có lối sống rất lành mạnh. Khi nhận diện ra được các triệu chứng gây chóng mặt, chúng ta cần mau chóng đưa bệnh nhân đến bệnh viện ngay. Bác sĩ sẽ xác định tình trạng chóng mặt đó thuộc loại gì. Bệnh nhân cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ, tập vật lý trị liệu phục hồi chức năng nếu thuộc nhóm tư thế kịch phát lành tính và tầm soát sức khỏe nếu bệnh nhân thuộc nhóm người chóng mặt muốn ngất. Đối với trường hợp đi đứng loạng choạng, chúng ta cần kiểm tra tiểu não hay thân não có bị tổn thương hay không. Đây là cách thức hết sức cơ bản để mọi người nhận diện, đối diện và phòng ngừa từng loại chóng mặt.

Trong Dy (ghi), benhdotquy.net