Phục hồi chức năng sau đột quỵ, cơ hội vàng không nên bỏ lỡ!

1. Bệnh nhân đột quỵ có thể gặp biến chứng gì?

BS Tô Trường Duy trả lời: Đột quỵ là bệnh lý do mạch máu não gây ra. Các mạch máu có thể bị tổn thương do cục huyết khối gây tắc nghẽn hoặc bị vỡ.

Não của chúng ta có nhiều vùng, mỗi vùng sẽ chịu một trách nhiệm khác nhau như:

– Cử động tay chân,

– Biểu hiện cảm xúc qua mặt,

– Đi đứng thăng bằng…

Bất cứ vùng nào bị tổn thương do đột quỵ, bệnh nhân đều có thể gặp các biến chứng ảnh hưởng đến cuộc sống sau này, chẳng hạn như: yếu liệt một bên tay chân, méo mặt, rối loạn nuốt…

2. Bệnh nhân đột quỵ nên tập phục hồi chức năng tại thời điểm nào?

BS Tô Trường Duy trả lời: Sau khi tình trạng lâm sàng ổn định (chẳng hạn như điện giải và huyết áp ổn định), bệnh nhân sẽ được khám và cho tập phục hồi chức năng rất sớm.

Thông thường, bệnh nhân sẽ bắt đầu tập phục hồi chức năng vào ngày thứ hai. Bởi sau đột quỵ, vùng não của bệnh nhân sẽ chết đi, đồng thời các vùng não xung quanh sẽ có xu hướng bù trừ và bổ sung để thay cho vùng não đã chết.

Chẳng hạn, một công ty có 10 nhân viên, nếu 1 người trong số đo nghỉ do bị bệnh thì 9 người còn lại sẽ tăng cường và gánh vác công việc đó. Các vũng não của chúng ta cũng vậy, đây được gọi là sự mềm dẻo thần kinh.

Trong hai tuần đầu sau khi bệnh nhân bị đột quỵ, hiện tượng này xảy ra rất mạnh mẽ. Do đó, bệnh nhân tập phục hồi chức năng sớm để tăng tính mềm dẻo thần kinh.

3. Bệnh nhân cần làm gì để tăng tính mền dẻo thần kinh?

BS Tô Trường Duy trả lời: Thực tế, bệnh nhân bị mất chức năng nào thì sẽ tập để lấy lại chức năng đó.

Ví dụ, nếu bệnh nhân bị mất đi chức năng sử dụng bàn tay bên phải, chúng tôi sẽ có bài tập giúp cho bệnh nhân lấy lại chức năng bàn tay bên phải. Một số bệnh nhân bị mất đi khả năng đi lại, chúng tôi sẽ tập cho bệnh nhân đi lại một cách an toàn. Hay trường hợp bệnh nhân bị mất đi hoạt động giữa hai tay hai chân, chúng tôi sẽ đưa ra bài tập để bệnh nhân phối hợp hai tay hai chân.

Do mỗi bệnh nhân sẽ có khiếm khuyết khác nhau nên bài tập cũng sẽ khác nhau.

4. Liệu có phải trường hợp nào bệnh nhân cũng phải tập phục hồi chức năng?

BS Tô Trường Duy trả lời: Mỗi bệnh nhân sẽ có mức độ tổn thương khác nhau. May mắn thay, nếu bệnh nhân được điều trị sớm thì các tổn thương sẽ rất ít. Ngược lại, một số bệnh nhân bị đột quỵ nặng, vùng não bị chết đi nhiều hoặc bệnh nhân không được điều trị sớm thì có thể sẽ gặp nhiều biến chứng nguy hiểm sau này.

Ví dụ, nếu 1 trong 10 nhân viên của một công ty nghỉ do ốm thì 9 người còn lại có thể nhanh chóng học được công việc bù trừ và hoàn thành công việc người nghỉ. Tuy nhiên, nếu có đến 3 hay 4 người nghỉ thì những người còn lại trong công ty sẽ rất vất vả để học được công việc người nghỉ, cũng như phải tăng cường bù trừ cho người nghỉ ốm.

Tương tự, vấn đề phục hồi chức năng sau đột quỵ cũng như vậy. Trong một số trường hợp, bệnh nhân sau đột quỵ có thể phục hồi rất ngoạn mục. Tuy nhiên, nếu bệnh nhân không được hướng dẫn tập bài bản ngay từ đầu thì kết quả phục hồi cũng ảnh hưởng.

Đột quỵ là biến cố lớn trong cuộc đời, một người đang khỏe mạnh và tay chân đang hoạt động tốt nhưng đột quỵ khiến tay chân của họ không còn được như xưa. Đây là cú sốc rất lớn và họ nên được hướng dẫn và tập phục hồi đúng ngay từ đầu để họ sớm thích ứng với cuộc sống mới an toàn và khoa học nhất.

5. Bệnh nhân nên đến trung tâm hay tự tập phục hồi chức năng tại nhà?

BS Tô Trường Duy trả lời: Thông thường, bệnh nhân bị đột quỵ sẽ được điều trị tại cơ sở hoặc các khoa thần kinh của bệnh viện. Quá trình tập phục hồi sẽ diễn ra song song trong suốt quá trình điều trị.

Khi bệnh nhân vừa nhập viện và họ đến với một khoa thần kinh nào đó, ngay trong quá trình nằm viện, bệnh nhân sẽ được can thiệp phục hồi chức năng sớm. Sau đó, bệnh nhân sẽ được xuất viện để tập phục hồi chức năng ngoại trú tại các đơn vị phục hồi chức năng, tức là bệnh nhân đến tập và về ngay trong ngày.

Khi thể trạng bệnh nhân đã ổn định và thích ứng với cuộc sống, bệnh nhân có thể tự tập phục hồi chức năng tại nhà. Do đó việc phục hồi chức năng sẽ đi xuyên suốt từ khi bệnh nhân nhập viện cho đến khi phục hồi.

Kết quả của việc phục hồi chức năng sau đột quỵ sẽ diễn ra nhanh hay chậm sẽ tùy thuộc vào sức khỏe của người bệnh.

6. Giai đoạn nào bệnh nhân có thể tự tập phục hồi chức năng?

BS Tô Trường Duy trả lời: Việc phục hồi chức năng sẽ giúp người bệnh hạn chế phụ thuộc vào sự chăm sóc của người thân. Tuy nhiên, mỗi bệnh nhân đột quỵ  là một cá thể khác nhau.

Một số bệnh nhân bị bệnh nhẹ nên có thể sớm lấy lại sự sinh hoạt không cần sự hỗ trợ của người thân. Tuy nhiên, một số bệnh nhân bị tổn thương vùng não nặng và không được điều trị bài bản nên dẫn đến mất đi chức năng. Ví dụ như bệnh nhân cần phải có người thân dìu đi, đẩy bằng xe lăn, một số người có thể tự di chuyển và đi đứng.

Do đó, mỗi bệnh nhân sẽ có mức độ phụ thuộc vào sự chăm sóc của người nhà một cách khác nhau. Theo đó, việc phục hồi chức năng sẽ giúp bệnh nhân bớt phụ thuộc vào sự chăm sóc của người nhà một cách tối đa.

7. Người bệnh cần lưu ý gì trong quá trình tập phục hồi chức năng?

BS Tô Trường Duy trả lời: Trong quá trình tập trị liệu, bệnh nhân cần hợp tác và nổ lực. Tập phục hồi chức năng là quá trình rất lâu dài. Đôi khi bệnh nhân dễ nản vì việc này quá tốn thời gian. Vì vậy, điều quan trọng là bệnh nhân cần hợp tác với bác sĩ, cũng như nổ lực hết mình.

Khi bệnh nhân đến khoa phục hồi chức năng, bệnh nhân tập trung vào các động tác mà kỹ thuật viên hướng dẫn. Việc này thường xảy ra đối với bệnh nhân bị đột quỵ nặng, người bị yếu hẳn một bên người và họ thường có tâm lý tôi không thể nào tập được động tác này và họ phó mặc cho kỹ thuật viên.

Sau mỗi buổi tập, bác sĩ và kỹ thuật viên sẽ hướng dẫn cho người bệnh một số kỹ thuật đơn giản để khi về nhà bệnh nhân có thể làm như hướng dẫn bệnh nhân mặc áo, cầm muỗng ăn cơm.

Khi tập, bệnh nhân cần tập trung vào phần chi bị liệt. Bởi trong cơ thể chúng ta, nếu phần nào hoạt động nhiều thì sẽ có xu hướng phát triển hơn. Vì vậy, nếu bệnh nhân càng bỏ sót phần bị yếu liệt thì khả năng sử dụng phần đó sẽ càng giảm sút.

8. Bệnh nhân bị di chứng đột quỵ nhiều năm có cần tập phục hồi chức năng?

BS Tô Trường Duy trả lời: Điều này sẽ phụ thuộc vào nhu cầu của bệnh nhân. Nếu bệnh nhân bị đột quỵ lâu năm và cảm thấy ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày thì có thể tìm đến bác sĩ. Các bác sĩ sẽ tìm cách giải quyết cho bệnh nhân để sinh hoạt một cách tốt nhất .

Ví dụ, bệnh nhân sau đột quỵ có thể gặp hiện tượng bàn chân rủ, lúc di chuyển chân thường quét xuống đất khiến họ cảm thấy khó chịu. Lúc này, bác sĩ giúp họ sử dụng nẹp để nâng bàn chân lên, giúp giảm cảm giác khó chịu cho bệnh nhân.

Hoặc bệnh nhân bị đột quỵ lâu năm bị liệt hẳn bên tay phải muốn phục hồi, các bác sĩ có thể hướng dẫn cách sinh hoạt bù trừ như viết chữ bằng tay trái.

9. Chẳng may bỏ lỡ cơ hội vàng, “còn nước thì còn tát”! 

BS Tô Trường Duy trả lời: Khả năng phục hồi của người bệnh đột quỵ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ tổn thương não, họ có được điều trị tốt ngay từ đầu hay không.

Một số bệnh nhân có dấu hiệu đột quỵ như yếu liệt một bên người nhưng lại nghĩ mình bị trúng gió nên không đến điều trị. Lúc này, bệnh nhân đã bỏ lỡ thời gian vàng trong lần đầu khi điều trị đột quỵ và  đã bỏ qua cơ hội vàng để phục hồi.

Do đó, nếu bạn hay người nhà có dấu hiệu sớm của đột quỵ như yếu liệt một bên người, méo miệng, thay đổi giọng nói, giọng nói khó nghe thì cần đến ngay các cơ sở có trung tâm điều trị đột quỵ để được các bác sĩ điều trị sớm và kịp thời. Sau đó, bệnh nhân sẽ tập phục hồi chức năng sớm để tận dụng thời gian vàng và phục hồi sau đột quỵ.

Nếu chẳng may bỏ lỡ thời gian vàng, “còn nước thì còn tát”. Người bệnh cần đến với cơ quan y tế và cơ sở phục hồi chức năng và các bác sĩ sẽ cố giúp đỡ bệnh nhân bằng mọi cách để lấy lại chức năng, thích ứng với cuộc sống một cách an toàn và khoa học.

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net