Phình mạch máu não: ai có nguy cơ, phòng tránh được không?

1. Vì sao phình mạch máu não nguy hiểm hơn so với vị trí khác?

BS Nguyễn Minh Đức: Phình mạch máu não là mạch máu não bị căng giãn. Bất kỳ mạch máu nào trong cơ thể cũng có túi phình nhưng phình mạch máu não được nhắc nhiều là vì về mặt tần suất. Có 2 vị trí thường hình thành túi phình là mạch máu não và động mạch chủ. Có khả năng nó liên quan đến tốc độ dòng chảy nên túi phình dễ hình thành. Chúng ta có thể hiểu nôm na như quả bong bóng, khi bơm khí thì thành sẽ giãn ra. Ở mức độ nhẹ vừa phải, thành bong bóng có thể chịu được. Khi đến một mức, thành bong bóng không còn chịu được nữa và quả bóng nổ. Phình mạch máu não cũng tương tự như vậy dẫn đến xuất huyết trong não. Tại não, khi túi phình hình thành sẽ để lại những vấn đề hệ trọng vì não là trung khi kiểm soát chức năng sống còn của cơ thể như chức năng hô hấp, chức năng thân nhiệt và ngôn ngữ. Phình mạch máu não mà gây ra hệ lụy nào đó thì tổn thương rất nặng nề, vì vậy chúng ta cần chú ý đến vấn đề phình mạch máu não.

BS Nguyễn Minh Đức – Bệnh viện Nguyễn Tri Phương

2. Phân biệt đột quỵ và nhồi máu cơ tim?

BS Nguyễn Minh Đức: Đột quỵ là tình trạng tổn thương não bộ do não thiếu máu nuôi hoặc chảy máu. Nói chung là bệnh ảnh hưởng đến não. Khi nói đến đột quỵ, chúng ta ám chỉ là não. Nhồi máu cơ tim là cơ tim thiếu máu nuôi, khi thiếu máu cơ tim không thể bơm đi khắp cơ thể. Tất cả cơ quan khác bị thiếu máu nuôi và bệnh nhân sẽ tử vong. Đột quỵ và nhồi máu cơ tim đều có thể khiến bệnh nhân tử vong nhanh và sớm.

3. Đối tượng có nguy cơ phình mạch máu não và can thiệp phẫu thuật?

BS Nguyễn Minh Đức: Hai nhóm đối tượng nguy cơ cao là nhóm người có người thân trong gia đình mắc bệnh phình mạch máu não, nhóm đối tượng này cần được tầm soát từ độ tuổi thanh thiếu niên hoặc có khi cha mẹ không bị mà 2 người thân khác bị túi phình thì cần tầm soát. Một số người có bệnh lý đặc biệt như bệnh thận đa nang cũng cần tầm soát. Tuy nhiên, đối tượng cần tầm soát là người trung niên, người bị tiểu đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc có bệnh lý về tim mạch: rối loạn nhịp. Chúng ta cần tầm soát túi phình mạch máu não từ tuổi trung niên tức là từ 45 tuổi trở lên.

4. Hiện nay có các phương pháp can thiệp túi phình mạch máu não nào?

BS Nguyễn Minh Đức: Chúng ta có 2 phương pháp điều trị là phẫu thuật và can thiệp. Để tiếp cận, bác sĩ phải mở nắp sọ và lấy não để đến túi phình. Họ dùng clip để kẹp túi phình để khiến cho túi phình bít tắc. Phương pháp thứ hai là hiện đại hơn một chút, bác sĩ sẽ dùng sợi dây và đi trong lòng mạch máu. Vị trí bắt đầu là vùng bẹn, từ động mạch đùi sau đó đưa lên vùng bụng và đi lên động mạch cảnh. Từ đó, bác sĩ lái sợi dây lên túi phình và thả các vòng xoắn kim loại để lấp đầy túi phình.

5. Phương pháp can thiệp nội mạch có điểm gì tốt hơn so với phẫu thuật truyền thống?

BS Nguyễn Minh Đức: Hiện tại, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương triển khai việc can thiệp nội mạch từ năm 2013. Phương pháp can thiệp nội mạch thần kinh là phương pháp can thiệp xâm lấn tối thiểu. Chúng ta không cần mở sọ, gây tổn thương nhu mô não mà chỉ đi trong lòng mạch máu. Phương pháp này ít để lại di chứng và các chứng cứ về khoa học vẫn công nhận về điều đó. Can thiệp nội mạch ngày càng chiếm ưu thế hơn so với phẫu thuật cổ điển. Xem thêm: Bạn biết gì các phương pháp điều trị phình mạch máu não?

6. Nếu can thiệp bệnh trễ, di chứng của người bệnh là gì thưa bác sĩ?

BS Nguyễn Minh Đức: Túi phình là căn bệnh khó phát hiện, hầu như không có dấu hiệu báo động. Khi để vỡ, nó sẽ để lại di chứng rất nặng nề. Khoảng 30% bệnh nhân khi bị vỡ túi phình là sẽ tử vong, trong 2/3 nhóm sống sót bị di chứng lên đến 50%. Bệnh nhân có thể bị ảnh hưởng đến ngôn ngữ, yếu liệt, suy giảm trí nhớ. Người bệnh không những không lao động được mà còn trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội. Vì vậy, nếu tầm soát và điều trị một cách chủ động, điều này sẽ mang lại lợi ích nhiều hơn.

7. Làm sao để một người tự nhận biết bản thân có thể bị phình mạch máu não để đi tầm soát?

BS Nguyễn Minh Đức: Bệnh nhân có thể bị triệu chứng đau đầu. Khi túi phình lớn lên, túi phình đó sẽ gây chèn ép, sụp mi và gây ảnh hưởng đến thị lực. Nhóm đối tượng đó không nhiều, vì vậy dấu hiệu cảnh báo đi tầm soát túi phình là vô cùng khó. Do đó, chúng ta cần chủ động đi tầm soát túi phình. Người có độ tuổi trung niên (45 tuổi trở lên) cần đi tầm soát hết các yếu tố nguy cơ như người đó có bị tiểu đường, rối loạn mỡ máu, có bệnh lý về tim mạch hay không. Có thể bác sĩ sẽ đưa ra chỉ định người bệnh cần chụp MRI sọ não.

8. Nếu tầm soát não thường xuyên, có gây ảnh hưởng đến sức khỏe hay không?

BS Nguyễn Minh Đức: Tùy theo đối tượng có nguy cơ nhiều hay ít mà bác sĩ sẽ khuyên có cần tầm soát hay không. Chúng tôi vẫn khuyến cáo mọi người tầm soát 1 đến 2 năm một lần. Chụp MRI không để lại ảnh hưởng gì xấu đến sức khỏe. Một số người cảm thấy lo lắng khi chụp MRI, điều đó liên quan đến tâm lý của người bệnh và cũng không nhiều.

9. Cách phòng ngừa vỡ túi phình mạch máu não ra sao?

BS Nguyễn Minh Đức: Chúng ta cần chủ động tầm soát bệnh. Căn bệnh này có thể điều trị hoàn toàn nhưng về nguyên tắc, túi phình có thể tái thông và tái hình thành ở vị trí khác. Vì vậy, việc tầm soát, phát hiện và điều trị bệnh sớm rất quan trọng. Khi phát hiện túi phình, đừng quá hoang mang và lo lắng. Không phải túi phình nào cũng cần phải điều trị. Quyết định điều trị túi phình chưa vỡ sẽ dựa vào 3 yếu tố: – Thứ nhất, kích thước của túi phình, tùy vào vị trí. Khi túi phình trên 7 mm, chúng tôi mới điều trị. Một số nơi có túi phình 5 mm chúng tôi đã điều trị. – Thứ hai, hình dáng túi phình như thế nào cũng là yếu tố quan trọng. Túi phình có tròn đều hay không, đó là túi phình có nguy cơ vỡ thấp. Chúng ta cần điều trị sớm hơn không để nó to hơn. – Thứ ba là tốc độ phát triển của túi phình, túi phình phát triển quá nhanh thì cần theo dõi và tầm soát một cách chủ động.

10. Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt lành mạnh có giúp giảm nguy cơ phình mạch máu não hay không?

BS Nguyễn Minh Đức: Bệnh phình mạch máu não xuất phát từ yếu tố nguy cơ gia đình. Đó là yếu tố không thay đổi được. Tuy nhiên, các yếu tố có thể thay đổi được là làm cho thành mạch tốt hơn. Chất lượng thành mạch của chúng ta tốt hơn sẽ giúp mạch máu sạch sẽ, mỡ máu không bám vào thì tỷ lệ hình thành túi phình thấp hơn. Chúng ta không nên để bản thân bị mỡ máu cao. Nếu bị mỡ máu cao thì cần phải kiểm soát tốt, uống thuốc thường xuyên. Nếu người bệnh bị huyết áp cao và tiểu đường thì cần uống thuốc đầy đủ, kiểm soát bệnh tốt. Mỗi người cần cố gắng kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ béo phì. Nếu làm được những việc đó tốt, túi phình sẽ hạn chế phát triển và đó không chỉ là lợi điểm ở trong bệnh lý túi phình mà còn ở các bệnh lý khác.

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net

Nguồn: BV Nguyễn Tri Phương