Những sai lầm thường gặp trong đột quỵ mà ai cũng hay mắc phải

1. Đột quỵ chỉ xảy ra ở người cao tuổi, đúng hay sai?

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Quan niệm đột quỵ thường xảy ra ở người cao tuổi không hoàn toàn đúng. Đột quỵ xảy ra ở người lớn tuổi, vì nó thường liên quan đến các yếu tố nguy cơ. Người cao tuổi thường mang các yếu tố nguy cơ nhiều hơn người trẻ tuổi như cao huyết áp, tiểu đường, bệnh lý tim mạch. Tần suất các yếu tố nguy cơ đó thường xảy ra ở người lớn tuổi nhiều hơn. Như vậy, nguy cơ đột quỵ ở người lớn tuổi sẽ cao hơn các lứa tuổi khác. Tuy nhiên, điều này hoàn toàn không đúng. Theo ghi nhận tại Bệnh lý mạch máu não, Bệnh viện nhân dân 115 gặp khoảng 10.000 trường hợp đột quỵ đến chữa hằng năm. Con số tăng theo cấp số cộng cho mỗi năm. Chúng tôi cũng ghi nhận trường hợp đột quỵ xảy ra nhiều ở người trẻ tuổi. Trước đây, tình trạng này hiếm gặp, nhưng gần đây số bệnh nhân đột quỵ dưới 45 tuổi chiếm 15%. Hậu quả đối với người trẻ tuổi còn lớn hơn so với người lớn tuổi. Khi người trẻ tuổi còn trẻ và đóng góp sức lao động cho xã hội bị đột quỵ, trên 70% số bệnh nhân không thể quay lại công việc như trước đây. Điều đó làm cho gia đình và xã hội cảm thấy đó là mất mát lớn hơn so với bệnh nhân lớn tuổi.

2. Đột quỵ chỉ là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) và sẽ tự khỏi?

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Điều đó chỉ đúng một phần. Trong đột quỵ có một loại đột quỵ nhẹ là thiếu máu não thoáng qua (TIA), xảy ra trong 20% số trường hợp. Đa phần bệnh nhân gặp tình trạng này cách thời điểm nhập viện là một hay hai tuần, với triệu chứng tay chân yếu một bên, miệng bị méo và nói đớ. Bệnh nhân có thể vắt chanh hay làm theo dân gian, họ có thể tự khỏi. Khá nhiều bệnh nhân nghĩ đây là cơn trúng gió. Hầu hết, các bệnh nhân này sẽ không đến khám bác sĩ chuyên khoa. Trước đây, người ta đánh giá rất thấp các cơn thiếu máu não vì nghĩ rằng nó sẽ tự mất đi và không cần điều trị. Điều này hoàn toàn không đúng, vì người ta lo sợ nó là dấu hiệu báo trước của cơn đột quỵ thực sự, nặng xảy ra trong vài ngày, một tuần và cao nhất là hai tuần đầu khiến 15% bệnh nhân bị đột quỵ, gây ra các hậu quả không thể phục hồi trong hai tuần kế tiếp. Những cơn thiếu máu não thoáng qua cũng là tình trạng cấp cứu, các bệnh nhân khi đến bệnh viện sẽ được làm xét nghiệm để tìm ra được nguyên nhân. Ví dụ như thuốc để phòng ngừa cơn thiếu máu não trong vài ngày hoặc hai tuần sau đó.

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng – Chủ tịch Hội Đột quỵ TP.HCM, Phó Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam. Hiện là Trưởng khoa Bệnh lý mạch máu não, Bệnh viện nhân dân 115.

3. Có nên chích kim đầu ngón tay để cứu bệnh nhân đột quỵ?

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Trong đột quỵ, 15 đến 20% bệnh nhân bị thiếu máu não. 20% nữa là bệnh nhân bị đột quỵ nhẹ. Ngay từ đầu, chúng ta không cần làm gì bệnh nhân có thể tự phục hồi. Như vậy, nó sẽ dẫn đến sự lầm lẫn khi ta làm theo những gì trên mạng hướng dẫn. Chúng ta thấy người nhà phục hồi, tưởng các phương pháp đó hiệu quả. Khi người nhà mình hiệu quả như vậy, mình truyền miệng trong cộng đồng và người Việt chúng ta dễ tin những điều truyền miệng. Điều này được truyền từ người này sang người khác, nó dẫn đến sự sai lệch. Đây là biện pháp không có chứng cứ khoa học. Tôi khuyên khi người nhà bị liệt đột ngột, nói khó, méo miệng, chúng ta cần đưa đến bệnh viện có khả năng điều trị. Đột quỵ có thể chữa được nếu bệnh nhân đến từ một đến hai giờ đầu sau khi bệnh khởi phát. Khi bệnh nhân đến bệnh viện sớm, tế bào não chết đi sẽ càng ít và khả năng phục hồi của họ càng cao. Nếu người nhà nghĩ rằng bệnh nhân trúng gió, sau khi cho bệnh nhân uống thuốc giới thiệu trên mạng. Sau một hai giờ chờ đợi, thấy kết quả không hiệu quả. Họ đưa bệnh nhân đến bệnh viện, lúc đó mọi việc đã muộn và khả năng phục hồi rất khó. Trong 10.000 bệnh nhân đột quỵ, 97% bệnh nhân đến bệnh viện quá thời gian vàng. Chỉ có 3% bệnh nhân đến đúng giờ và hưởng thành tựu trong điều trị đột quỵ cấp.

4. Uống một loại thuốc đặc biệt sẽ giúp phòng ngừa đột quỵ?

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Bệnh nhân bị đột quỵ thường mang nhiều bệnh và yếu tố nguy cơ. Nhiều bệnh nhân vừa bị cao huyết áp, tiểu đường, xơ vữa động mạch trong não. Để phòng ngừa, chúng ta cần uống nhiều thuốc. Đó là thuốc giảm cholesterol máu, xơ vữa mạch máu, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc kháng đông nếu bệnh nhân có yếu tố nguy cơ tim mạch. Quan trọng hơn hết, chúng ta cần kiểm soát huyết áp và đường huyết trong chỉ số mong muốn. Để đạt được điều này, bác sĩ cần rất nhiều thuốc. Thời gian dùng thuốc phải sử dụng dài hạn và bệnh nhân phải sử dụng suốt đời. Cho đến hiện nay, bệnh cao huyết áp và tiểu đường là căn bệnh chỉ có thể được kiểm soát và chúng ta không thể nào chữa khỏi hoàn toàn. Chúng ta cần có nhiều thuốc phòng ngừa và bệnh nhân phải sử dụng lâu dài vì không có thuốc nào trên thị trường uống một viên là bệnh nhân phòng ngừa. Đây là điều phản khoa học và chúng ta không nên sử dụng các loại thuốc như vậy.

5. Giãn não thất có phải đột quỵ?

Thưa bác sĩ, trong một đêm ngủ tôi bị hôn mê. Sáng hôm sau, tôi vào bệnh viện Chợ Rẫy cấp cứu, bác sĩ chẩn đoán là giãn não thất và giải phẫu ống dẫn lưu màng bụng. Đây có phải là đột quỵ hay không và ống dẫn lưu trong người của tôi có phải mang suốt đời? PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Bệnh lý giãn não thất không phải là đột quỵ. Tuy nhiên, nó thường là hậu quả của bệnh nhân đã bị đột quỵ. Trên các thông tin chị cung cấp, tôi không hiểu lý do gì chị bị giãn não thất. Khi não thất bị giãn, điều đó chứng tỏ sự dẫn lưu, di chuyển của não tủy bị tắc nghẽn. Tình trạng tắc nghẽn xảy ra sau một thứ phát gì đó. Ví dụ như bệnh nhân sau khi bị cơn tai biến mạch máu não quan trọng, bị máu xuất huyết chảy vào não thất gây tắc nghẽn sự lưu thông của não thất dẫn đến tình trạng tổn thương não thất. Khi não ở bệnh nhân lớn tuổi bị thoái hóa nhiều, nó sẽ gây ra giãn não thất. Nếu trường hợp của chị chưa bị đột quỵ, trường hợp này có thể xảy ra. Điều trị não thất gặp rất nhiều khó khăn. Sử dụng thuốc hầu như không có hiệu quả rõ rệt. Khi tình trạng não thất kéo dài liên tục, nó sẽ gây ảnh hưởng đến trí nhớ và chức năng vận động, khiến bệnh nhân bị yếu tứ chi khó đi lại, di chuyển. Khi bệnh gây ảnh hưởng đến tri giác và trí thức của bệnh nhân, bác sĩ sẽ có chỉ định dẫn lưu. Trong trường hợp của chị, bác sĩ sẽ giữ lâu dài. Khi bệnh nhân có nguyên nhân, giải quyết được nguyên nhân và não tủy lưu thông lại được, bác sĩ mới xem xét đến loại thuốc. Đối với trường hợp của chị, tôi nghĩ mình sẽ giữ ống thông về lâu về dài. Về vấn đề theo dõi, chị nên theo dõi cùng một bác sĩ Ngoại thần kinh, vì bác sĩ sẽ giúp phòng ngừa biến chứng, liên quan đến đặt ống dẫn lưu như vậy.

6. Tức ngực, đau đầu về đêm, dấu hiệu đột quỵ?

Về đêm, tôi bị tức ngang ngực tầm 2-3 phút. Khi tôi ngồi dậy, cơn đau hết và dịu xuống. Đến khi nó dứt hoàn toàn, tôi bị nhức từ gáy lên óc. Xin hỏi bác sĩ, chứng bệnh này là gì? PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Tôi có thể khẳng định, bác không bị đột quỵ. 90% trường hợp đột quỵ xảy ra khi bệnh nhân bị yếu tay chân cùng một bên. Trường hợp đau ngực của bác như vậy, các yếu tố nguy cơ tim mạch rất cao. Theo tôi, bác nên gặp bác sĩ tim mạch để tầm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch kèm theo để giúp bác tránh các yếu tố tim mạch, vì cơn đau thắt ngực có thể là triệu chứng gợi ý bệnh lý do thiếu máu mạch vành.

Kiểm soát tốt yếu tố nguy cơ và tuân thủ điều trị của bác sĩ sẽ giúp điều trị đột quỵ và phòng ngừa tái phát hiệu quả.

7. Rối loạn lipid máu có dẫn đến đột quỵ?

Em năm nay 43 tuổi, ở Đà Nẵng, đang uống thuốc hạ mỡ máu. Nếu dừng thuốc, mỡ máu tăng lên 5.5 hoặc 5.8. Rối loạn này có dẫn đến đột quỵ không thưa BS? PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Rối loạn lipid máu có nhiều thành phần, thành phần LDL được quan tâm nhiều nhất. LDL là thành phần cholesterol thấp, họ thấy rằng LDL càng cao nguy cơ đột quỵ tăng dần. Đối với bệnh nhân 43 tuổi như anh, ta sẽ có hai phương pháp. Thứ nhất, cần tập thể dục hoặc tiết chế ăn uống vì đây là phương pháp giúp chúng ta kiểm soát mỡ máu không cần dùng thuốc. Nếu tập thể dục và tiết chế ăn uống không có tác dụng, chúng ta mới phải sử dụng thuốc. Thuốc chỉ có tác động tạm thời, khi anh sử dụng thuốc mỡ máu trở về con số mong muốn. Tuy nhiên, nếu chúng ta tiếp tục duy trì không đủ thuốc thì cholesterol cũng sẽ tăng trở lại. Với lứa tuổi của anh, phương pháp không dùng thuốc sẽ tốt hơn nhiều.

8. Yếu tay chân và nói khó sau đột quỵ, chữa thế nào?

Ba của tôi đã được cứu chữa sau đột quỵ. Tuy nhiên, đi lại bị yếu và nói bị ngắt quãng. Có cách cứu chữa nào giúp ba tôi phục hồi hay không, thưa BS? PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Sau khi bệnh nhân bị đột quỵ, trên 70% sẽ để lại di chứng như đi lại khó khăn, giọng nói bị thay đổi và chức năng ngôn ngữ cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Sau khi đột quỵ, quá trình phục hồi các chức năng sẽ xảy ra một cách bình thường và tự nhiên. Dù có thuốc hay không có thuốc, quá trình phục hồi này đều xảy ra ở tất cả bệnh nhân. Phục hồi chức năng vận động cũng như là ngôn ngữ nằm trong vòng sáu tháng đầu. Khi chúng ta muốn người nhà phục hồi chức năng vận động và ngôn ngữ tốt nhất, chúng ta cần có sự giúp đỡ của chuyên viên vật lý trị liệu. Hiện nay, bệnh nhân sau khi đột quỵ việc tập vật lý trị liệu càng sớm việc phục hồi càng tốt. Rất nhiều người nhà và bác sĩ trong ngành thường khuyên bệnh nhân nằm yên tại giường. Đây là quan điểm sai lầm trừ những trường hợp tổn thương nghiêm trọng cần tránh tăng áp lực nội sọ gây tổn thương não. Có một số khuyến cáo khuyên bệnh nhân nên tập vật lý trị liệu càng sớm càng tốt. Đối với ngôn ngữ, chúng ta cũng có chuyên gia về ngôn ngữ học giúp phục hồi khả năng nói và đọc. Khi chúng ta làm được việc như thế, khả năng phục hồi của bệnh nhân sẽ tốt hơn.

9. Cách phòng đột quỵ tái phát?

Mình ở Sóc Trăng. Ông của mình 58 tuổi, khi đang nói chuyện bình thường với hàng xóm, ông bị ngã ra phía sau và hôn mê sâu. Khi đưa đến bệnh viện, bác sĩ chẩn đoán là do đột quỵ tái phát. Vậy cách phòng ngừa tái phát đột quỵ được thực hiện ra sao, thưa BS? PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng trả lời: Ban đầu, triệu chứng đó có thể gợi ý tổn thương não tái phát, thuyên tắc động mạch thân mềm khiến não bệnh nhân bị hôn mê rất nhanh. Cách điều trị tốt nhất là phòng ngừa. Chúng ta cần kiểm soát các yếu tố nguy cơ là giải pháp tốt nhất. Nhiều bệnh nhân đang uống thuốc huyết áp, tiểu đường nhưng vẫn bị đột quỵ, thì cần phải xem việc điều trị có giúp đạt được kết quả như mong muốn hay không. Rất nhiều bệnh nhân bị cao huyết áp sử dụng thuốc mỗi ngày, nhưng huyết áp của họ là 150. Điều đó chứng tỏ rằng bệnh nhân có uống thuốc nhưng huyết áp không đạt được điều mong muốn. Tương tự như vậy, bệnh nhân uống thuốc tiểu đường nhưng việc điều trị không đạt được như mong muốn. Khi mục tiêu yếu tố nguy cơ của chúng ta không kiểm soát được, sớm muộn người đó cũng bị đột quỵ. Như vậy, chìa khóa để giúp người bệnh tránh được nguy cơ đột quỵ là kiểm soát yếu tố nguy cơ chặt chẽ, cách làm trên giúp đảm bảo được các yếu tố nguy cơ mà chúng ta mong muốn.

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net

(Theo Sai Lầm Thường Gặp Trong Đột Quỵ – 11/9/2016 – Radio VOH)