Những nguyên tắc cần biết khi điều trị tăng huyết áp

>>> Xem lại Phần 1: Tăng huyết áp: Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ

8. Các nguyên tắc trong điều trị bệnh lý huyết áp

ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Nguyên tắc đầu tiên trong điều trị tăng huyết áp là lâu dài và suốt đời. Thứ 2, bệnh nhân cần có chế độ dinh dưỡng hợp lý, thuốc men đều đặn và tập luyện thường xuyên. Thứ 3, việc điều trị tăng huyết áp phải cần liên tục, không nên dừng thuốc một cách đột ngột để tránh bị tăng huyết áp một cách bất ngờ và gây nhiều biến chứng nguy hiểm như nhồi máu não, nhồi máu cơ tim. Thứ 4, thay đổi lối sống để kiểm soát tốt tình trạng tăng huyết áp. Điều trị huyết áp bao gồm kiểm soát yếu tố nguy cơ tim mạch tổng thể và bảo vệ mạch máu. Thứ 5 là sử dụng ít thuốc nhưng thuốc đủ hiệu quả và ít gây ra tác dụng phụ. Nguyên tắc cuối cùng là hiệu quả kinh tế vì huyết áp là bệnh mãn tính và cần được điều trị lâu dài nên khi sử dụng thuốc, cần uống một cách vừa phải nhưng đem lại hiệu quả tốt nhất. Bên cạnh đó, sẽ có 3 vấn đề cần lưu ý khi điều trị tăng huyết áp: Thứ nhất, nằm ở bản thân người bệnh và thứ hai là đến khám ở bệnh viện. Khi biết bản thân bị tăng huyết áp, chúng ta cần thay đổi lối sống, bao gồm hạn chế muối, mục tiêu là dưới 5 đến 6 gram mỗi ngày. Một muỗng cà phê chứa đến 4 gram muối, vì vậy trong 1 ngày chúng ta không nên ăn quá 1 muỗng cà phê muối. Chúng ta chỉ nên uống rượu một cách vừa phải, đối với nam thì nên uống từ 20 đến 30 gram rượu, nữ từ 10 đến 20 gram một ngày. Một người đàn ông có thể uống một lon bia 330 ml mỗi ngày hoặc ly rượu vang 40 ml là vừa phải. Ngoài ra, cần bổ sung các loại rau và sản phẩm ít béo, vì sự điều trị tăng huyết áp là sự kết hợp chặt chẽ giữa thay đổi lối sống và sử dụng thuốc. Bên cạnh việc ăn uống, chúng ta nên tập thể dục để giảm chỉ số khối cơ thể dưới 25 kg/m2. Đối với nam, cần đưa vòng bụng dưới 90 cm và nữ dưới 80 cm. Tập thể dục điều độ mỗi ngày 30 phút, tốt nhất là từ 5 đến 7 ngày một tuần, cần cai thuốc lá. Chúng ta có thể sử dụng chữ FIT để ghi nhớ. Trong đó, chữ F là tần số tập từ 5 đến 7 ngày một tuần, chữ I là mức độ trung bình từ 30 đến 60 phút. T là thể thao có thể giúp điều chỉnh huyết áp như đi bộ, đạp xe và bơi lội.Chế độ ăn DASH là chế độ giúp cải thiện chỉ số huyết áp bên cạnh việc giảm lượng muối. Chúng ta sẽ ăn nhiều rau củ, trái cây, ít chất béo hoặc không có chất béo; bổ sung thịt nạc và cá, đậu. Nên sử dụng các loại ngũ cốc nguyên hạt và ăn nhiều chất xơ hơn. Nếu đã thực hiện tốt các cách trên nhưng huyết áp không ổn định, chúng ta cần gặp bác sĩ để có thuốc điều trị huyết áp. Theo khuyến cáo, huyết áp cần được duy trì từ 120 đến 130 mmHg. Nếu hơn 65 tuổi, huyết áp chỉ cần nằm từ 130 đến 140. Nếu người bệnh có kèm theo bệnh lý nền như đái tháo đường, bệnh mạch vành nên đưa huyết áp dưới 130. Đới với người mắc bệnh thận mạn, huyết áp nên được duy trì từ 130 đến 140. Ở bệnh nhân đột quỵ, chúng ta cần đưa huyết áp từ 120 đến 130 mmHg. Có rất nhiều thuốc hạ huyết áp như thuốc men chuyển có đuôi il như Lisinopril, Perindopril hoặc các nhóm thuốc ức chế thụ thể có nhóm đuôi như là Lorsatan, Telmisartan và thuốc chẹn Beta có đuôi ol như Bisoprolol, Metoprolol; hoặc các nhóm thuốc chẹn Canxi có nhóm đuôi là pine như Niphelipine hay các thuốc lợi tiểu. Có rất nhiều nhóm thuốc để bác sĩ lựa chọn phù hợp dựa theo bệnh lý đi kém hoặc các yếu tố nguy cơ. Khi đã dùng thuốc, người bệnh cần uống thuốc đúng giờ và đều đặn, đủ liều. Tuyệt đối không bỏ thuốc khi thấy huyết áp đã ổn và cần tái khám theo lịch để bác sĩ điều chỉnh thuốc một cách phù hợp. Khi có thắc mắc, cần thảo luận với bác sĩ về các vấn đề giúp tuân thủ điều trị như các tác dụng phụ, điều không thuận lợi khi dùng thuốc. Việc điều trị tăng huyết áp không chỉ đơn thuần ở người bệnh mà còn có sự hỗ trợ của người thân và sử dụng hộp chia đều thuốc để không bỏ quên liều.

9. Mệt mỏi khi uống thuốc tăng huyết áp, phải làm sao?

Tôi bị tăng huyết áp và bác sĩ có kê đơn thuốc nhưng tôi thấy mệt nhiều và có cảm giác lâng lâng. Tôi có nên tiếp tục dùng thuốc và tái khám hay không? ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Câu hỏi của bạn chưa đầy đủ thông tin. Khi bạn bị tăng huyết áp, nếu có được con số huyết áp đầu tiên trước khi bắt đầu điều trị, bạn sẽ dễ cho mình giải đáp hơn. Tuy nhiên, để trả lời tổng quát khi bác sĩ cho dùng thuốc huyết áp thì chúng ta nên theo dõi huyết áp sau khi bắt đầu dùng thuốc tại nhà. Nếu huyết áp quá thấp do dùng thuốc so với huyết áp đầu tiên, có nghĩa là huyết áp bị thay đổi quá nhanh và đột ngột có thể khiến bạn bị lâng lâng và khó chịu. Tôi chưa rõ thuốc bạn đang sử dụng là thuốc gì, đó cũng có thể là tác dụng phụ của thuốc nhưng cần phải nói rõ cụ thể mới tư vấn rõ. Nếu huyết áp giảm quá thấp so với ngưỡng bình thường, bạn nên gặp bác sĩ điều trị để được điều chỉnh liều thuốc, nhằm có được sức khỏe ổn định hơn. Bạn không nên ngừng dùng thuốc đột ngột nhé! >>> Xem thêm: Những sai lầm và lưu ý trong điều trị tăng huyết áp

10. Cách duy trì nhịp tim ổn định khi bị tăng huyết áp?

Người bệnh tăng huyết áp cần duy trì nhịp tim 80 lần/phút. Cần làm gì để duy trì nhịp tim và chúng ta nên làm gì và không nên làm gì trong cuộc sống, thưa bác sĩ? ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Mục tiêu nhịp tim 80 lần một phút đối với chúng ta là mục tiêu tốt nhất. Để theo dõi nhịp tim có thực sự ổn hay không, chúng ta cần đo. Trong máy đo huyết áp, con số cuối cùng chính là chỉ số nhịp tim. Nếu đo thường xuyên ở nhà khi đang nghỉ ngơi nhưng nhịp tim trên 80, cần xem lại chế độ sinh hoạt của mình, bản thân có tập thể dục đầy đủ hay không. Uống rượu bia, cà phê, trà xanh, trà sữa sẽ khiến nhịp tim tăng nhanh. Nếu không sử dụng những chất đó nhưng nhịp tim vẫn nhanh, có thể hệ thần kinh giao cảm đã hoạt động quá mức, chúng ta cần xem lại bản thân có bị stress trong cuộc sống hay không. Nếu mọi thứ khó kiểm soát, chúng ta nên tìm đến bác sĩ để họ thực hiện các xét nghiệm đánh giá tim mạch và sử dụng thuốc phù hợp.

11. Stress kéo dài có dẫn đến tăng huyết áp không?

Em gặp rất một số vấn đề như chuyện nhà cửa và con cái, khi đo huyết áp nó lên đến 140, sau đó đo lại là 125, nhưng sau đó huyết áp của em là 138. Xin hỏi bác sĩ stress cộng với căng thẳng sẽ gây tăng huyết áp nhất thời hay nó sẽ kéo dài liên tục. Liệu điều này có dẫn đến tình trạng tăng huyết áp hay không? ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Khi bị căng thẳng, huyết áp sẽ tăng. Tuy nhiên, nếu kiểm soát huyết áp tốt nó chỉ là nhất thời. Nếu chúng ta giải quyết được huyết áp khi bị stress, huyết áp có thể trở về bình thường. Tuy nhiên, để tình trạng stress đó kéo dài dai dẳng, sức chịu đựng của cơ thể sẽ đi đến giới hạn và nó khó có thể kiểm soát được mạch máu ổn định. Tình trạng này có thể trở thành tăng huyết áp thực sự. Lúc đó, chúng ta sẽ bị tăng huyết áp mãn tính.

12. Hút thuốc điện tử có làm tăng huyết áp?

Tôi không uống rượu bia, hút thuốc lá và ít thức khuya nhưng tôi lại dùng thuốc lá điện tử. Hút thuốc điện tử có làm tăng huyết áp không thưa BS? ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Thuốc lá điện tử không hoàn toàn tốt cho sức khỏe vì thuốc lá điện tử vẫn chứa nicotine cùng với một số chất khác gây nguy cơ ung thư. Khi hàm lượng nicotine vào cơ thể, nó sẽ làm tăng lưu lượng tim và dẫn đến tăng huyết áp. Đặc biệt chúng ta có thể bị tăng các bệnh lý xơ vữa động mạch và ung thư. Vì vậy, theo quan điểm của tôi, bạn không nên sử dụng thuốc lá điện tử.

13. Tại sao uống thuốc không giúp hạ huyết áp?

Tôi bị tăng huyết áp rất cao, huyết áp của tôi là 170/98. Nhịp tim của tôi là 95, tôi uống thuốc không hạ. Vì sao tôi uống thuốc không hạ huyết áp, tôi cần làm gì trong tình huống này? ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Với mức huyết áp của mình là tương đối cao. Tuy nhiên, bản thân bạn đã có những thay đổi lối sống giúp huyết áp ổn chưa? Bên cạnh việc dùng thuốc không hiệu quả, chúng ta còn có những yếu tố như thay đổi lối sống. Yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh được như bạn đã uống thuốc đúng liều và theo chỉ dẫn của bác sĩ chưa? Bạn có tuân thủ chế độ ăn có hạn chế muối cũng như cai rượu bia thuốc lá chưa? Nếu bản thân người bệnh làm tốt nhưng huyết áp chưa ổn định thì cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ là liều thuốc đủ chưa, việc dùng thuốc có cần điều chỉnh không? Chúng ta cần trao đổi trực tiếp giữa bản thân và bác sĩ để có được chỉ số huyết áp an toàn nhất. Nếu chưa ổn, cần nhờ bác sĩ tìm ra được nguyên nhân khác gây huyết áp tăng một cách bất ổn. Có thể do thuốc khác hoặc chúng ta sử dụng sản phẩm gây tăng huyết áp, bạn nên gặp bác sĩ để được tư vấn nhé!

14. Tần số tim như thế nào cần đi khám bác sĩ?

Khi theo dõi, tần số tim thay đổi như thế nào chúng ta cần đi khám bác sĩ. Khi đi khám, có cần quay lại tái khám bác sĩ hay nên đến bệnh viện tim mạch? ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Nhịp tim là yếu tố quan trọng giúp chúng ta ổn định sức khỏe và huyết áp được kiểm soát tốt hơn. Muốn theo dõi nhịp tim tại nhà, chúng ta có thể dùng máy đo huyết áp, khi đo ở con số cuối cùng nó có thể là nhịp tim của bản thân. Trước khi đo, cần nghỉ ngơi 30 phút và không ăn uống hay hoạt động mạnh, không dùng cà phê, nước ngọt, nước tăng lực, trà xanh, trà sữa. Các thức uống đó có thể gây ảnh hưởng đến nhịp tim của chúng ta. Khi đã nghỉ ngơi hoàn toàn nhưng nhịp tim trên 80 lần một phút thì cần quay lại bác sĩ để họ đánh giá nguyên nhân nào khiến nhịp tim tăng nhanh hay không. Chúng ta nên gặp bác sĩ điều trị tăng huyết áp hay bác sĩ tim mạch sẽ tùy thuộc vào bệnh viện đến khám. Bệnh viện Đa khoa có khoa Tim mạch riêng biệt sẽ tốt hơn để theo dõi nhịp tim và huyết áp của mình.

15. Bị tăng huyết áp, bao lâu đi khám tim mạch 1 lần?

Với một người bị tăng huyết áp, bao lâu nên đi khám sức khỏe tim mạch 1 lần. Mỗi lần khám, người bệnh sẽ có được thông tin gì về tim mạch của mình? ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Khi bị tăng huyết áp, lần đầu tiên đến khám chúng ta sẽ được bác sĩ cho làm xét nghiệm về sức khỏe tổng quát để kiểm tra thể trạng. Sau khi kiểm tra sức khỏe mà không gặp vấn đề gì thì về xét nghiệm máu, chúng ta nên thực hiện lại để đánh giá chức năng gan, thận, đường huyết, mỡ máu, bệnh lý đi kèm từ 3 đến 6 tháng. Trong lần khám đầu tiên, chúng ta có thể được thực hiện như đo điện tim, siêu âm tim, siêu âm bụng tổng quát, chụp X-quang phổi để xem tăng huyết áp có gây ảnh hưởng đến tim chúng ta chưa. Những xét nghiệm này có thể được lặp lại từ 6 tháng đến 1 năm.

15. Tăng huyết áp khẩn cấp và cách xử trí?

Huyết áp tăng như thế nào được xem là khẩn cấp và người bệnh khi bị tăng huyết áp cần được xử lý ra sao? Xin bác sĩ chia sẻ cách hạ huyết áp. ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Trong định nghĩa, khi chỉ số huyết áp tâm thu lớn hơn hay bằng 180 và huyết áp tâm trương lớn hơn hay bằng 120 thì đây là tăng huyết áp khẩn cấp. Nếu người bệnh đó không có triệu chứng nhức đầu, nôn ói hay đau ngực, khó thở, đột ngột nhìn mờ, đau nhiều ở bụng, chúng ta có thể tạm thời loại trừ tình trạng tăng huyết áp cấp cứu, tức là chỉ có mức độ huyết áp cao nhưng không tổn thương cơ quan đích thì cần bình tĩnh hạ huyết áp tại nhà trong vòng 24 đến 48 giờ. Nếu có các triệu chứng mà tôi đã kể trên thì đó là tăng huyết áp cấp cứu, cần đưa bệnh nhân ngay đến bệnh viện để bác sĩ điều trị khẩn cấp. Khi ở nhà với huyết áp cao nhưng chưa có triệu chứng đáng kể, hãy để người nhà nằm nghỉ tại nhà và theo dõi huyết áp của họ. Nếu không có thuốc hạ huyết áp khẩn cấp ngậm dưới lưỡi thì có thể sử dụng thuốc mình đang sử dụng ở nhà hoặc nằm thư giãn, uống nước, ngâm chân trong nước nóng để giảm đi sự lo lắng và huyết áp sẽ dần ổn định. Không nên đo huyết áp một cách liên tục vì mỗi lần đo như vậy, huyết áp chưa ổn sẽ khiến chúng ta càng căng thẳng hơn và huyết áp khó xuống. Mỗi người nên nghỉ ngơi và sau đó mới đo lại huyết áp, nếu huyết áp xuống thì bạn cứ bình tĩnh vì huyết áp sẽ dần ổn định.

16. Người bệnh tăng huyết áp có phải kiêng muối tuyệt đối?

Người bệnh tăng huyết áp không nên ăn thêm muối, vậy tôi có cần ăn các gia vị khác không hay cần kiêng tuyệt đối các món khoái khẩu như dưa cà, dưa muối và cá khô? ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Kiêng muối không có nghĩa là đơn thuần là muối mà còn là tinh thể Natri trong khẩu phần ăn. Để giảm hàm lượng Natri đó, không chỉ giảm muối mà còn bột nêm, bột ngọt. Nếu nêm nhiều bột nêm và bột ngọt, lượng Natri sẽ tăng. Riêng về mắm, nước tương, chúng cũng có lượng muối bên trong, ví dụ như một muỗng nước tương sẽ gần tương đương với 1 đến 2 gram muối. Ăn nước tương và nước mắm sẽ làm tăng hàm lượng huyết áp. Đối với các món khoái khẩu, lượng muối sẽ càng cao hơn. Việc cấm sử dụng sẽ hơi quá đáng, nếu thèm thì bạn có thể ăn một chút và không nên ăn thường xuyên.

17. Huyết áp tăng khi mất ngủ, nên làm gì?

Mỗi lần khi mất ngủ, huyết áp tôi dao động thất thường. Xin bác sĩ hướng dẫn cho tôi cách khắc phục tình trạng trên? ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Để giảm stress, chúng ta nên thư giãn và nghỉ ngơi nhiều hơn, chơi thể thao, luyện yoga, bạn nhé.

18. Có nên dừng thuốc huyết áp khi đã uống kéo dài?

Uống thuốc kéo dài khiến tôi chán nản và mệt mỏi. Nếu thay đổi lối sống và huyết áp duy trì đều đặn, tôi có nên đi khám để chấm dứt tình trạng dùng thuốc hay không? Xin bác sĩ tư vấn thêm. ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Nhiều cô bác và anh chị đến khám bảo rằng dạo này huyết áp đã ổn và có thể dừng thuốc được không. Thực ra, chúng ta đang ổn nhưng vẫn cần dùng thuốc. Tất nhiên, những biện pháp không dùng thuốc chúng ta đang thực hiện tốt thì chắc chắn nên được duy trì như tập thể dục thể thao. Nếu huyết áp ổn định nhưng vẫn đang dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, cần tiếp tục duy trì và xem rằng bản thân vẫn còn đủ minh mẫn để dùng thuốc là sự may mắn. Một số người không còn đủ tỉnh táo để lấy thuốc cho mình. Trong trường hợp thực hiện các biện pháp nhưng huyết áp ổn định, ví dụ như huyết áp ở người 65 tuổi là 135 và không có triệu chứng, chúng ta có thể xem xét dừng thuốc. Tuy nhiên, cần có máy đo huyết áp theo dõi từ 1 đến 2 lần. Nếu huyết áp ổn định, chúng ta có thể thảo luận với bác sĩ để dừng thuốc trong một thời gian.

19. Cách khắc phục tình trạng huyết áp tăng khi đến phòng khám?

Một số người đo huyết áp tại nhà, họ thấy bình thường. Khi đến bác sĩ đo huyết áp, chỉ số lại tăng vọt. Xin bác sĩ giải thích tình trạng này, chúng ta có giải pháp nào để giải quyết không? ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Số người đến bệnh viện bị tăng vọt huyết áp, nhưng khi về nhà huyết áp của họ bình thường là hội chứng áo choàng trắng. Chính chỗ đông người đã khiến một người sợ đi khám bệnh, họ không biết mình có bệnh gì nặng hay không. Sự lo lắng đó khiến huyết áp đột ngột tăng. Để chẩn đoán được người đó có tăng huyết áp hay không, chúng ta cần sử dụng máy đo huyết áp 24 giờ. Người bệnh sẽ có máy đo huyết áp tại chỗ, máy được gắn cố định trên cánh tay người bệnh và đem về nhà trong 24 giờ. Trong thời gian này, chúng ta vẫn sinh hoạt và làm việc bình thường. Sau 24 giờ đến bệnh viện, bác sĩ sẽ ghi nhận máy. Nếu huyết áp nằm trong 1 giới hạn cho phép không có thay đổi đáng kể, đó là tăng huyết áp áo choàng trắng và bệnh nhân không cần phải điều trị bằng thuốc.

20. Cách phòng ngừa bệnh tăng huyết áp hiệu quả?

ThS.BS Lê Ngọc Lan Thanh trả lời: Chúng ta nên nhớ tăng huyết áp là kẻ giết người thầm lặng và cần phải biết cách phòng tránh. Để điều trị huyết áp, cần bảo vệ bản thân trước các yếu tố nguy cơ. Khi đã tăng huyết áp, đó là bệnh mạn tính và điều trị lâu dài bằng thế kiềng 3 chân. Cần ăn uống hợp lý, thuốc men đều đặn, tập thể dục thể thao thường xuyên.

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net (Nguồn: Video AloBacsi)