Những lưu ý về chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân đột quỵ sau khi về nhà

1. Bệnh nhân đột quỵ gặp khó khăn gì trong ăn uống?

ThS.BS Lê Thị Ngọc Vân trả lời: Chúng ta đã biết tình trạng đột quỵ là tổn thương mạch máu não gây ra. Tùy theo mức độ ảnh hưởng của bệnh, sẽ có phương pháp điều trị khác nhau. Chế độ dinh dưỡng cũng sẽ khác nhau tùy theo mức độ của bệnh. >>> Xem thêm: Chế độ dinh dưỡng phù hợp sau cơn đột quỵ

2. Bệnh nhân đột quỵ nặng nằm phòng ICU ăn uống như thế nào?

ThS.BS Lê Thị Ngọc Vân trả lời: Có nhiều mức độ ảnh hưởng của đột quỵ đến bệnh nhân. Nếu họ nằm trong phòng chăm sóc tích cực (ICU), thông thường sẽ rất nặng nên không thể tự ăn uống, mà phải cần hỗ trợ từ bệnh viện. Cụ thể, phương pháp nuôi dưỡng bệnh nhân đột quỵ nặng là đặt ống thông dày vào mũi, dạ dày. Trong giai đoạn bệnh nhân nằm trong phòng chăm sóc đặc biệt, khoa dinh dưỡng của bệnh viện sẽ phụ trách vấn đề chăm lo thức ăn để điều dưỡng các khoa trong phòng chăm sóc đặc biệt. Trong giai đoạn đó, người nhà của bệnh nhân có thể yên tâm vì bệnh nhân được chăm lo đầy đủ.

ThS.BS Lê Thị Ngọc Vân – Nguyên Trưởng khoa Dinh dưỡng, bệnh viện Nhân dân 115

3. Chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân đột quỵ nằm phòng bình thường

ThS.BS Lê Thị Ngọc Vân trả lời: Trong giai đoạn chăm sóc đặc biệt tại bệnh viện, gia đình bệnh nhân có thể an tâm vì có bác sĩ, y tá hỗ trợ. Tuy nhiên, khi bệnh nhân đã ổn định và chuyển ra phòng điều trị nhẹ hơn, một số người đáp ứng với điều trị tốt có thể bắt đầu ăn uống lại bằng đường miệng. Nhưng một số bệnh nhân vẫn phải ăn qua ống thông dạ dày, do bị tổn thương về vấn đề nuốt khiến người bệnh không thể nuốt được. Sau khi xuất viện, họ vẫn phải ăn qua ống thông dạ dày. Một số người phải được nuôi dưỡng ống thông suốt đời. Trong giai đoạn này, người nhà đóng vai trò rất quan trọng. Nếu được bác sĩ, y tá hoặc chuyên gia dinh dưỡng, bệnh viện có đủ đội ngũ nhân viên y tế thì rất tốt. Gia đình sẽ được tư vấn một cách đầy đủ để cho bệnh nhân ăn đúng cách. Thông thường, khi bệnh nhân ăn bằng ống thông tiến triển tốt thì có thể rút ống tập ăn. Tuy nhiên, giai đoạn chuyển từ ăn ống thông sang bằng miệng sẽ khá khó, và có nguy cơ gặp phải tình trạng nuốt sặc. Do đó, khi chế biến thực phẩm cho bệnh nhân đột quỵ cần phải sệt, mềm, mịn, không nên lỏng quá, vì bệnh nhân uống sữa lỏng cũng có nguy cơ sặc. Bên cạnh đó, người nhà vẫn cần theo dõi tiến triển của bệnh nhân và phản xạ nuốt của họ để báo cho bác sĩ biết tình hình. Tóm lại, đột quỵ thường xảy ra ở người cao huyết áp, nếu có kèm suy thận, thức ăn của bệnh nhân sẽ khác với người suy thận bình thường. Hoặc người bệnh có bệnh nền cao huyết áp nhưng không tiểu đường, thức ăn cũng khác với thức ăn ở người cao huyết áp có tiểu đường. Người bị acid uric cao, có mỡ máu cao, thức ăn chế biến phải đặc thù cho các trường hợp cụ thể.

4. Chế độ dinh dưỡng khi bệnh nhân đột quỵ về nhà

ThS.BS Lê Thị Ngọc Vân trả lời: Khi bệnh nhân đã về nhà, có nhiều tình huống khác nhau. Mỗi tình huống sẽ có chế độ dinh dưỡng khác nhau. Khi bệnh nhân đã xuất viện nhưng ăn qua ống thông dạ dày sẽ được bác sĩ, chuyên viên điều dưỡng của bệnh viện tư vấn. Nếu chưa được tư vấn, do trong bệnh viện có nhiều bệnh nhân dẫn đến sơ xót, thì người nhà cần gặp bác sĩ hoặc gặp chuyên gia dinh dưỡng trong bệnh viện để tư vấn cách làm thực phẩm thông qua ống thông. Lưu ý, chỉ có bác sĩ và điều dưỡng chăm sóc trong bệnh viện mới có hồ sơ bệnh án, bệnh nền, có các bệnh lý khác ở người thân của bạn và hướng dẫn chế độ dinh dưỡng qua ống thông phù hợp, không nên nghe những lời đồn thổi sẽ rất nguy hiểm. Đối với trường hợp bệnh nhân cần ăn uống thông qua ống thông cần được tư vấn trước khi xuất viện. Nếu đột quỵ dạng nhẹ, trường hợp này dễ hơn. Bệnh nhân có thể ăn cháo, uống sữa, ăn cơm. Các trường hợp này, cần lưu ý vì bệnh nhân đột quỵ có liên quan đến vấn đề cao huyết áp, nên nếu huyết áp chưa ổn định hay đã ổn định, phải hạn chế ăn đồ mặn như khô, mắm, tương, chao. Thứ hai, khi chế biến món ăn cần nêm nhạt hơn bình thường. Người bệnh cũng phải hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ, cholesterol. Đột quỵ cũng tăng theo tình trạng mỡ máu. Do đó, nếu kèm theo cách ăn bớt mặn, mỡ, cholesterol, cần phải chú ý đến bữa ăn giàu rau củ quả. Nếu người bệnh ăn chưa tốt, có thể xay nhuyễn. Ví dụ như nấu súp, cháo, nhưng phải có rau xanh để không bị táo bón, vì bệnh nhân sau đột quỵ rất dễ bị táo bón. Nếu bệnh nhân khó nuốt, người nhà có thể ép lấy nước hay xay nhuyễn thức ăn để cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng.

Chế biến thức ăn dễ nuốt và đảm bảo dinh dưỡng giúp bệnh nhân đột quỵ mau phục hồi

5. Làm sao để tránh béo phì sau đột quỵ? 

ThS.BS Lê Thị Ngọc Vân trả lời: Bệnh nhân đột quỵ rất khó béo phì vì trong thời gian đột quỵ nằm viện do bệnh nặng, ăn uống khó khăn, nuôi dưỡng khó đảm bảo đầy đủ. Bệnh nhân gặp phải biến chứng cũng một phần do dinh dưỡng không cung cấp đầy đủ. Thứ 2, là bệnh nhân nuốt khó, do đó cung cấp năng lượng vào cơ thể không được đầy đủ. Khi bệnh nhân đã phục hồi, người nhà cần cho họ ăn uống chuẩn mực để tránh thừa cân béo phì, tránh tăng huyết áp và tái phát đột quỵ. Cần giữ một cân nặng ổn định, người quá gầy cần bồi dưỡng để giữ được thể trạng tốt. Khi giữ được cân nặng tốt, nên duy trì và không nên bồi bổ quá mức. Cụ thể, không nên ăn nhiều chất béo, chất ngọt, ăn tinh bột vừa phải, nhiều rau quả. Khi bệnh nhân đã sinh hoạt trở lại bình thường, hãy cho họ tập luyện thể thao vì điều này giúp cho máu huyết được lưu thông tốt và huyết áp sẽ ổn định hơn. Nếu người bị đột quỵ nhẹ đi làm trở lại nhưng thụ động (ăn nhiều nhưng ít vận động), nguy cơ tái đột quỵ sẽ không xa. Nếu nạp nhiều năng lượng nhưng không tiêu hóa, máu sẽ không được lưu thông dẫn đến tắc nghẽn mạch máu. Các cục máu đông do mãng xơ vữa sẽ làm tăng nguy cơ tái phát đột quỵ lần sau.

6. Có nên mua thực phẩm bổ não khi bị đột quỵ?

ThS.BS Lê Thị Ngọc Vân trả lời: Ăn gì bổ đó vừa có điểm đúng và không đúng. Ví dụ, mọi người hay nói ăn óc heo để bổ não. Thực ra “ăn não để bổ não” là không đúng. Óc heo có hàm lượng cholesterol rất cao khoảng 2500 mg, người bị đột quỵ chỉ cần dưới 200 mg cholesterol. Trong khi đó, sữa và trứng đã đáp ứng đủ cholesterol nên người bệnh không cần ăn thêm óc heo. Dư cholesterol cũng sẽ không tốt. Tuy nhiên, khi bị đột quỵ người bệnh có thể ăn thức ăn bổ não có lợi cho sức khỏe như giàu chất DHA, DHA là acid béo có tác dụng hỗ trợ tế bào thần kinh của não. DHA hay Omega 3 có nhiều trong mỡ cá, các loại hạt như hạt óc chó, hạt hướng dương, hạt điều, hạt dẻ. Chúng ta có thể ăn hay làm sữa hạt điều, sữa hạt óc chó, sữa đậu nành… Các sản phẩm đó giàu chất bổ dưỡng cho não, rất có lợi. Bí đỏ cũng có chất bổ não.

7. Nguyên nhân và cách khắc phục táo bón sau đột quỵ

ThS.BS Lê Thị Ngọc Vân trả lời: Táo bón sau đột quỵ liên quan đến các yếu tố sau: – Thứ nhất, do nằm nhiều, ít vận động sẽ gây ra tình trạng dễ táo bón. – Thứ hai, tình trạng này liên quan đến chế độ ăn uống, thiếu chất xơ. Mặc dù nhiều người cho biết họ cho bệnh nhân bổ sung chất xơ, thực ra có thể chưa đạt hoặc không đầy đủ. – Thứ ba, điều trị bằng các loại thuốc bác sĩ chỉ định. Một số loại thuốc có thể khiến người bệnh đột quỵ bị táo bón hơn. Do đó, để khắc phục tình trạng trên ví dụ như bệnh nhân nằm lâu, người nhà phải chịu khó mát xa chủ động hay thụ động. Nếu người bệnh còn yếu, người nhà có thể mát xa thụ động để mát xa xung quanh vùng bụng theo chiều kim đồng hồ, đè vùng hối chậu bên trái để kích thích. Nhiều khi phân tích tụ ở đó nhưng không kích thích sẽ không làm thành phản xạ tống phân ra. Vì vậy, cần có sự hỗ trợ của gia đình bệnh nhân. Nếu người bệnh đã khỏe hơn, cần hướng dẫn tập các động tác tập nhẹ trên giường như đạp xe, co chân, duỗi chân hoặc người bệnh có thể tự mát xa bụng. Nếu người bị đột quỵ ngại ăn các loại rau quả vì khả năng nhai nuốt còn kém, người nhà nên ép hay xay nhuyễn để người bệnh ăn đủ các chất xơ. Nếu tình trạng táo bón vẫn còn thì nên hỏi bác sĩ để xem loại thuốc người bệnh sử dụng có gây ảnh hưởng hay không và đổi sang thuốc khác. Một số thuốc gây táo bón như canxi, vì khi chúng ta uống nhiều canxi để bổ sung cho xương cũng có thể khiến cho phân bị khô hơn. Một số thuốc bổ có nhiều chất sắt cũng gây táo bón. vì vậy cần bổ sung trái cây để tăng phân cho đường ruột.

Sau khi xuất viện, bệnh nhân đột quỵ vẫn cần theo dõi, thăm khám theo chỉ định và kiểm soát yếu tố nguy cơ phòng tái phát.

8. Bệnh nhân đột quỵ đã khỏe mạnh, cần kiêng gì trong ăn uống không?

ThS.BS Lê Thị Ngọc Vân trả lời: Nếu bệnh nhân bị đột quỵ khỏe hoàn toàn, không có nghĩa là mình khỏe suốt đời. Do đó, vẫn phải theo dõi bệnh. Nếu có bệnh nền huyết áp cần theo dõi và tái khám định kỳ theo chỉ định của bác sĩ. Nhiều bệnh nhân được xuất viện và khỏe mạnh trong thời gian đầu cảm thấy yên tâm và không theo dõi huyết áp. Khi huyết áp tăng lên 170 hoặc 180, họ cũng không gặp triệu chứng gì. Và nguy cơ đột quỵ tái phát sẽ đến rất gần. Do đó, việc theo dõi huyết áp mỗi ngày ở người bệnh này rất quan trọng. Về vấn đề ăn uống ở người đã ổn định, không có nghĩa họ được ăn uống thoải mái. Vì nếu chúng ta ăn quá mặn, huyết áp vẫn lên. Do đó, chúng ta cần ăn uống điều độ để phòng ngừa, hạn chế ăn mặn, mỡ, chất ngọt và ăn nhiều rau củ trái cây.

9. Lời khuyên dành cho bệnh nhân và người thân để khắc phục di chứng đột quỵ

ThS.BS Lê Thị Ngọc Vân trả lời: Đối với bệnh nhân đột quỵ, đây là gánh nặng cho họ, gia đình và xã hội. Đây là điều rất nặng nề, nên chúng ta cần theo dõi điều trị sát theo hướng dẫn của bác sĩ cũng như theo dõi bệnh cảnh lâu dài của người bệnh. Người bệnh cũng cần có chế độ ăn uống sinh hoạt điều độ cho đến suốt cuộc đời. Tuy nhiên, đột quỵ xảy ra ở mỗi bệnh cảnh khác nhau sẽ có cách điều trị và chăm sóc khác nhau. Vì vậy, khi làm điều gì tốt nhất người bệnh và người nhà nên tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị trước khi thực hiện bất cứ việc nào.

Trọng Dy, benhdotquy.net (Theo Dinh dưỡng cho bệnh nhân sau điều trị bệnh đột quỵ – AloBacsi.com)