Những đối tượng nên tầm soát bệnh lý mạch máu

1. Người Việt hay mắc bệnh lý mạch máu gì? Triệu chứng ra sao?

TTƯT.BS CK2 Hồ Anh Đức trả lời: Mạch máu trong cơ thể chúng ta có 2 hệ thống: động mạch và tĩnh mạch. Động mạch là hệ thống đưa máu đỏ từ tim đi nuôi cơ thể, còn hệ thống tĩnh mạch là đưa máu đen về tim. Bệnh lý mạch máu là bệnh lý của động mạch và tĩnh mạch. Bệnh lý động mạch khá nguy hiểm và được chia thành 2 nhóm: bệnh lý trung ương và ngoại biên. Trung ương là mạnh máu lớn, ví dụ động mạch chủ ngực và động mạch chủ bụng là các động mạch bắt nguồn từ tim, đưa máu đi nuôi toàn bộ cơ thể ở ngực, bụng, não. Động mạch ngoại biên là động mạch nuôi cánh tay và chân. Đây là bệnh lý động mạch khá nguy hiểm, có thể ảnh hưởng đến mạng sống của bệnh nhân và gây ra biến chứng trầm trọng như hoại tử tay chân hoặc phải đoạn chi. Hệ thống tĩnh mạch giống hồ chứa máu, điều hòa nhiệt độ cơ thể, rung lượng tim cũng như vận chuyển máu từ cơ quan ngoại biên về phổi. Tuy các bệnh lý tĩnh mạch không nguy hiểm bằng bệnh lý tim mạch, nhưng nó cũng làm ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt của bệnh nhân và một số có thể gây ra biến chứng suy tĩnh mạch chân, huyết khối tĩnh mạch. Đa số người Việt bị tình trạng suy tĩnh mạch chân và bệnh lý ngoại biên. Bệnh lý ngoại biên là bệnh lý gây tắc các động mạch đi nuôi chân và tay khiến bệnh nhân cảm thấy đau khi đi bộ và làm việc. Tệ hơn, bệnh nhân có thể bị loét hoặc hoại tử tay chân. Tiếp theo là suy tĩnh mạch chân, do công việc đòi hỏi phải đứng lâu hoặc ngồi lâu. Nhiều bệnh nhân bị suy tĩnh mạch chân nhưng không phát hiện từ sớm. Một số bệnh nhân bị viêm da, loét da và đôi khi họ bị huyết khối. Huyết khối lên đến phổi có thể gây tử vong. Đó là những bệnh lý mạch máu thường gặp ở người Việt Nam.

2. Các yếu tố nguy cơ và độ tuổi dễ mắc phải bệnh lý mạch máu?

TTƯT.BS CK2 Hồ Anh Đức trả lời: Về độ tuổi, chúng ta biết rằng đa số người lớn tuổi hơn 50 có thể mạch máu bị xơ vữa mạch máu, tiểu đường và thoái hóa khiến mạch máu trong bụng bị phình ra. Đây là tình trạng phình động mạch chủ bụng và ngực hoặc gây huyết khối làm tắc động mạch ngoại biên khiến bệnh nhân dễ bị hoại tử chân. Ở độ tuổi lớn hơn, bệnh nhân dễ bị suy tĩnh mạch chân do ngồi lâu, đứng lâu không vận động. Các yếu tố nguy cơ thường gặp ở người Việt Nam là bệnh nhân lớn tuổi, xơ vữa, béo phì, ít vận động và hút thuốc lá. Hút thuốc là một trong những nguyên nhân nguy hiểm có thể gây tắc mạch, khiến thành mạch bị viêm, nhưng chúng ta có thể phòng ngừa bằng cách dừng hút. Đặc biệt, những bệnh nhân bị tắc mạch do hút thuốc rất khó điều trị. HIệu quả điều trị sau khi can thiệp sẽ không bằng những bệnh nhân điều trị tắc mạch do xơ vữa.

3. Ai nên tầm soát bệnh lý mạch máu?

TTƯT.BS CK2 Hồ Anh Đức trả lời: Thứ nhất, bệnh lý mạch máu cần được kiểm tra sớm, nhất là người trên 50 để phát hiện sớm các trường hợp bị hẹp hay suy van tĩnh mạch; hoặc phát hiện phình động mạch chủ bụng, chủ ngực nhưng kích thước nhỏ và có nguy cơ vỡ. Phình động mạch chủ ngực, bụng thường khó phát hiện vì không có triệu chứng. Nhưng nếu đi tầm soát, chúng ta có thể dễ dàng phát hiện ra bệnh. Bên cạnh đó, việc khám sức khỏe định kỳ ở người lớn tuổi cũng để tầm soát mạch máu ở chân, cổ. Vì một số trường hợp tắc động mạch ở cổ cũng gây ra tai biến mạch máu não. Thứ 2, người hút thuốc nhiều nên đi tầm soát để biết mình có bị hẹp mạch máu hay không. Thứ 3, những bệnh nhân bị tiểu đường dễ bị tắc mạch. Tiểu đường khiến thành mạch bị viêm, nhiễm trùng. Nhiều bệnh nhân bị tiểu đường khi vào viện, họ bị loét, hoại tử ở giai đoạn muộn, buộc phải đoạn chi. Đây là nhóm tuổi và người có nguy cơ phải đi tầm soát mạch máu. >>> Xem thêm: Các nguyên nhân gây hẹp hoặc tắc mạch máu dẫn đến đột quỵ

4. Quy trình tầm soát bệnh lý mạch máu sẽ như thế nào?

TTƯT.BS CK2 Hồ Anh Đức trả lời: Quy trình thực hiện cũng rất đơn giản. Nếu bệnh nhân không có triệu chứng, có thể tầm soát tổng quát bằng siêu âm động mạch ở cổ hoặc siêu âm mạch máu ở tay để xem động mạch có bị hẹp hay không, hoặc siêu âm động mạch bụng coi có bị phình bụng không. Bệnh nhân cũng sẽ được siêu âm mạch máu ở chân để xem có bị hẹp, tắc mạch máu hoặc suy van tĩnh mạch không để phát hiện sớm. Bệnh nhân chỉ cần đăng ký vào phòng siêu âm mạch máu và sẽ được tầm soát mạch máu. Trước tiên, bác sĩ cho bệnh nhân siêu âm và làm xét nghiệm về mỡ máu để xem bệnh nhân có bị tăng mỡ máu, acid uric hay không. Sau khi bệnh nhân được siêu âm, nếu có nghi ngờ gì như phình động mạch chủ bụng, ngực, bác sĩ sẽ cho chụp CT có bơm thuốc cản quang để thấy rõ hình ảnh động mạch bị giãn hay tắc nghẽn ra sao. Nếu bệnh nhân siêu âm thấy hẹp động mạch cổ, chân cũng sẽ được chỉ định chụp CT để phát hiện động mạch hẹp tắc như thế nào. Từ đó, khuyến khích bệnh nhân nhập viện hoặc tìm ra hướng điều trị thích hợp. Việc tầm soát giữa người có và không có yếu tố nguy cơ sẽ giống nhau. Tuy nhiên, với người có nguy cơ cần được tầm soát sớm và nên thay đổi lối sống như bỏ thuốc lá, hạn chế thức ăn dầu mỡ, ăn mặn.

5. Thời gian tầm soát bệnh lý mạch máu và trả kết quả?

TTƯT.BS CK2 Hồ Anh Đức trả lời: Về tầm soát mạch máu, cận lâm sàng quan trọng nhất là siêu âm. Khi siêu âm, bác sĩ sẽ cho chỉ định khoảng 5 đến 10 phút. Sau đó, người bệnh sẽ đến phòng siêu âm và bác sĩ sẽ siêu âm tổng quát trong vòng 30 phút. Siêu âm mạch máu đòi hỏi phải có kiến thức chuyên khoa, siêu âm kỹ để phát hiện được. Thời gian siêu âm phải mất 30 phút. Để có được chẩn đoán sâu và kỹ hơn, thời gian là từ 1 đến 2 giờ.

6. Chi phí tầm soát bệnh lý mạch máu tại Bệnh viện Bình Dân?

TTƯT.BS CK2 Hồ Anh Đức trả lời: Khi người bệnh đến bệnh viện để tầm soát, nếu siêu âm thường sẽ không cần nhịn đói. Tuy nhiên, bác sĩ có thể cho xét nghiệm máu, đặc biệt là người có nguy cơ tiểu đường, tăng mỡ máu thì cần nhịn đói để xét nghiệm. Chi phí khám bệnh khoảng 150.000 đồng. Nếu siêu âm mạch máu, giá sẽ là 250.000 đồng. Nếu bệnh nhân thực hiện xét nghiệm cao cấp hơn như chụp CT, thì cần đóng từ 1 triệu đến 2,5 triệu để bơm thuốc cản quang (nếu không có BHYT).

7. Người có dấu hiệu nghi ngờ bệnh lý mạch máu cần làm xét nghiệm gì?

TTƯT.BS CK2 Hồ Anh Đức trả lời: Không phải bệnh nhân nào cũng đến Bệnh viện Bình Dân, đối với bệnh nhân ở địa phương xa thì chúng ta có thể đến Bệnh viện Đa khoa, nếu bệnh viện đa khoa có chuyên khoa về mạch máu thì tốt, nếu không chúng ta có thể khám tổng quát và cho siêu âm hoàn toàn. Khi đã có được chẩn đoán sơ bộ, bệnh nhân có thể đến cơ sở chuyên khoa tại tỉnh hoặc lên bệnh viện Bình Dân để có được chẩn đoán sơ bộ. Ví dụ như bệnh nhân này bị hẹp mạch máu, bệnh nhân đi bộ 100 m cảm thấy đau chân, chúng ta sẽ cho chụp CT scan để chẩn đoán sâu hơn, thấy chỗ hẹp động mạch nhằm sử dụng phương pháp can thiệp cho bệnh nhân. Nếu bệnh nhân ở dưới tỉnh, khi phát hiện chỗ hẹp tại Bệnh viện Đa khoa thì họ có thể mổ ở dưới tỉnh. Hoặc họ có thể cầm kết quả và các xét nghiệm máu, mỡ máu, tiểu đường lên BV Bình Dân chúng tôi vẫn có thể xem xét điều trị được. Đối với bệnh nhân có nguy cơ cần theo dõi định kỳ 3 tháng 1 lần và siêu âm để có được chẩn đoán sơ bộ. Những dấu hiệu sau đây sẽ báo động bệnh lý mạch máu như bệnh nhân đi bộ 200 đến 300 m là đau bắp chân, họ cần nghỉ 5 đến 10 phút rồi mới đi tiếp. Đây là dấu hiệu đau cách hồi, biểu hiện là máu không đủ nuôi chân khi bệnh nhân đi bộ. Bệnh nhân đứng lâu và cảm thấy nặng chân hoặc thấy chân phù, đó là dấu hiệu cảnh báo cần đi khám mạch máu. Bệnh nhân lớn tuổi đi siêu âm thấy động mạch chủ bụng bị giãn, cần đi tầm soát 3 tháng một lần. Kích thước trên 5 phân, đường kính ngang của túi phình là 5 phân là dấu hiệu đe dọa sẽ vỡ. Khi túi phình bị vỡ, tỷ lệ tử vong sẽ rất cao.

8. Đối với kết quả siêu âm tốt, cần tầm soát trong bao lâu?

TTƯT.BS CK2 Hồ Anh Đức trả lời: Đối với những bệnh nhân có yếu tố nguy cơ như lớn tuổi, hút thuốc lá, béo phì hay người không có yếu tố nguy cơ gì nhưng khi đi tầm soát mạch máu, họ không bị hẹp hay phình thì có thể yên tâm. Tuy nhiên, chúng ta phải đi tầm soát thường kỳ 6 tháng. Đối với yếu tố nguy cơ, 3 tháng chúng ta đi kiểm tra lại. Bởi có thể trong giai đoạn này thì tốt, nhưng 1 đến 2 năm sau khi không lưu ý sẽ có một số biến đổi chúng ta không hề hay biết. Lưu ý: nên tránh hút thuốc, tránh đứng hay ngồi lâu, và hãy tập thể dục thể thao, nhưng hạn chế môn thể thao dễ gây tai biến mạch máu.

9. Chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng ra sao để tránh các bệnh lý mạch máu?

TTƯT.BS CK2 Hồ Anh Đức trả lời: Đối với bệnh mạch máu, chúng ta có thể phòng ngừa được. Thứ nhất, không hút thuốc, bởi ngoài gây ra tình trạng ung thư phổi, hút thuốc còn gây tắc mạch. Bệnh nhân dễ bị tắc mạch ở ngoại biên như ngón tay và chân dẫn đến tình trạng đoạn chi. Thứ 2, cần hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ để tránh cholesterol cao, và tránh béo phì, vì có thể dẫn đến tình trạng xơ vữa gây tắc mạch, thoái hóa động mạch làm phình động mạch chủ. Thứ 3, cần kiểm soát huyết áp tốt, đặc biệt là người lớn tuổi. Nếu huyết áp cao, cần đi đến bác sĩ Nội Tim mạch để điều trị huyết áp. Huyết áp cao cũng gây ra bệnh lý tại thận, gây tắc mạch thận, khiến mạch máu ở vùng ngực và bụng bị giãn. Thứ 4, cần có lối sống lành mạnh như tập thể dục, hạn chế rượu bia, vận động, tránh đứng lâu và ngồi lâu, chơi thể thao phù hợp với từng lứa tuổi. Người lớn tuổi có thể đạp xe, bơi lội, người trẻ tuổi có thể chơi vợt để vận động chân, tránh ngồi yên một chỗ.

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net (Nguồn: Video Alobacsi)