Nhận biết những biến chứng nguy hiểm do rung nhĩ

1. Những biến chứng thường gặp ở bệnh rung nhĩ và mức độ nguy hiểm của các biến chứng này?

GS.TS.BS Trương Quang Bình trả lời: Tim của chúng ta được chia thành 2 phần chính là tâm nhĩ và tâm thất.

Tâm thất là buồng tim có nhiệm vụ tống máu ra để đưa máu ra ngoại biên nuôi tất cả các cơ quan trong cơ thể.

Tâm nhĩ là buồng tim có nhiệm vụ nhận máu từ các ngoại biên trở về từ phổi xuống. Khi nhận máu xong, tâm nhĩ sẽ co bóp nhẹ nhàng để đưa máu xuống tâm thất và chuyển máu ra ngoại biên. Sở dĩ chúng ta gọi đây là tâm nhĩ bởi nó có hình dạng của nó giống như vành tai của con người áp vào trong trái tim.

Rung nhĩ là danh từ được sử dụng trong điện tâm đồ. Rung nhĩ là một sự rối loạn về mặt điện học của tâm nhĩ khiến nó không còn hoạt động một cách đều đặn nữa. Hình thức rối loạn điện học này cũng tương đồng với hoạt động cơ học của tâm nhĩ.

Khi rung nhĩ xảy ra, tâm nhĩ không giãn ra và bóp nhẹ nhàng, từng phần của tâm nhĩ sẽ rung lên, dẫn đến co bóp không tốt. Như vậy, rung nhĩ xảy ra có thể khiến tâm nhĩ không còn đập một cách điều đặn nữa mà sẽ đập rất lộn xộn, dẫn đến tình trạng tim đập rất nhanh.

Bên cạnh đó, khi tình trạng rung nhĩ xảy ra, dòng máu trong tâm nhĩ không được lưu thông tốt để đẩy xuống tâm thất, từ đó dẫn đến tình trạng ứ trệ trong tâm nhĩ làm dễ hình thành huyết khối. Bởi dòng máu của chúng ta lưu thông một cách liên tục, khi có sự ngưng trệ như vậy, các yếu tố đông máu sẽ kết hợp lại với nhau và tạo ra tình trạng huyết khối. Những huyết khối trong buồng tâm nhĩ đến một lúc nào đó có thể bung ra, trôi theo dòng máu và được đẩy đến mạch máu nuôi các cơ quan. Huyết khối nếu được đẩy đến mạch máu có kích thước nó sẽ dẫn đến tình trạng tắc mạch. Nếu tình trạng tắc mạch xảy ra ở bất cứ cơ quan nào có thể sẽ làm thiếu máu nuôi cơ quan đó, thậm chí mô cơ quan đó sẽ bị hoại tử.

Ví dụ, cục máu đông nếu di chuyển đến mạch máu nuôi trái tim sẽ xảy ra tình trạng thiếu máu cơ tim, nhồi máu cơ tim, từ đó khiên mô cơ tim bị hoại tử. Nếu cục máu đông di chuyển đến cơ quan nuôi thận sẽ dẫn đến tình trạng tắc động mạch thận, hoại tử thận gây ra suy thận. Nếu cục máu đông đó di chuyển đến chân sẽ gây tắc mạch chi dẫn đến hoại tử chi, có thể dẫn đến đoạn chi. Nếu cục máu đông di chuyển trên động mạch não, nó sẽ gây ra tắc động mạch não dẫn đến tình trạng nhồi máu não.

Những biến chứng và hậu quả của rung nhĩ rất trầm trọng, có thể ảnh hưởng đến tính mạng của người bệnh. Đặc biệt, nếu bệnh nhân thoát khỏi “cửa tử” – đột quỵ, bệnh cảnh nguy hiểm này vẫn có thể để lại di chứng rất trầm trọng như liệt nửa người, gây ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng cuộc sống, cũng như kinh tế gia đình bệnh nhân.

PGS.TS.BS Trương Quang Bình, Phó Giám đốc bệnh viện, Giám đốc Trung tâm Tim mạch Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM

2. Nguyên nhân gây ra biến chứng đột quỵ do rung nhĩ là gì?

TS.BS Nguyễn Bá Thắng trả lời: Nguồn gốc gây ra biến chứng về não do rung nhĩ là do cục máu đông trôi ngược lên gây tắc mạch máu não, nó làm cho mô não bị hoại tử. Tình trạng đó là đột quỵ thiếu máu não do rung nhĩ. Khi tình trạng thiếu máu não không được can thiệp để hồi phục, tưới máu trở lại thì mô não sẽ hoại tử.

3. Vì sao hậu quả của đột quỵ do rung nhĩ lại nặng nề?

TS.BS Nguyễn Bá Thắng trả lời: Ở người bệnh rung nhĩ, tâm nhĩ hoạt động không hiệu quả và không phối hợp tốt với tâm thất dẫn đến tình trạng ứ trệ dẫn đến hình thành huyết khối, từ đó gây ra các biến chứng ở các cơ quan mà huyết khối làm tắc mạch.

Hiện, người ta sử một thang điểm để đánh giá rung nhĩ, nguy cơ gây ra cục máu đông trôi ra các cơ quan là bao nhiêu.

Những yếu tố liên quan làm tăng nguy cơ cục máu đông trôi đi sẽ bao gồm: tuổi tác (> 75 tuổi), nữ giới, người có các bệnh lý như cao huyết áp, đái tháo đường, suy tim, bệnh động mạch chủ, nhồi máu cơ tim, người từng bị đột quỵ hay cơn thiếu máu não thoáng qua.

Khi bác sĩ đánh giá tình trạng rung nhĩ, họ sẽ dùng thang điểm CHA₂DS₂-VASc để xem nguy cơ bệnh nhân cao như thế nào. Theo đó, bệnh nhân có thang điểm 2 trở lên sẽ có nguy cơ cao và phải sử dụng thuốc để dự phòng nguy cơ này.

Các dữ liệu thực tế cho thấy, đột quỵ liên quan đến rung nhĩ thường dẫn đến biến chứng nặng do khi cục máu đông từ tim đi lên sẽ gây tắc mạch máu não một cách đột ngột, trong khi đó hệ thống mạch máu não không có thời gian để chuẩn bị.

Hệ thống bảo vệ não còn gọi là tuần hoàn bàng hệ. Chúng ta có thể hình dung hệ thống bảo vệ não như các đường hẻm, khi xa lộ chính bị tắc hay hư hỏng dần dần thì mọi người có thể tìm đường tắt để đi. Nếu đã quen với vấn đề đường xá hư hỏng như vậy thì khi xa lộ chính hư hỏng hoàn toàn, người ta vẫn có thể tìm đến đường khác để đi. Tuy nhiên, đường đang thông thoáng tốt, bỗng dưng núi lở dẫn đến toàn bộ đường bị chặn lại, chúng ta sẽ không có đường nào để thoát. Tương tự, đột quỵ do rung nhĩ cũng như vậy và khác với xơ vữa động mạch.

Đối với xơ vữa động mạch, tình trạng mạch hẹp dần cũng giống như con đường hư hỏng dần, cơ thể đã tìm ra đường nhỏ hơn để đi. Nhưng rung nhĩ lại xảy ra đột ngột làm chặn dòng máu lại, cơ thể không kịp chuẩn bị những đường phụ để đưa máu lên não nên tình trạng thiếu máu có thể xảy ra một cách nặng nề.

Hơn nữa, cục máu đông từ tim thường có kích thước lớn hơn so với cục máu từ nguyên nhân khác như xơ vữa động mạch. Vì vậy, cục máu đông hình thành do rung nhĩ có thể gây tắc các động mạch lớn. Trong khi đó, vùng nhồi máu ở vùng não lớn sẽ để lại nhiều hậu quả rất nặng nề.

Tỷ lệ tử vong ở những bệnh nhân đột quỵ do rung nhĩ là rất cao. Khi được điều trị hồi phục, khả năng hồi phục của bệnh nhân sẽ thấp hơn so với nguyên nhân khác. Thực tế cho thấy, tỷ lệ tàn phế đột quỵ do rung nhĩ cũng cao hơn so với những nguyên nhân khác. Hơn nữa, bệnh nhân cũng có khả năng tái phát đột quỵ cao hơn.

TS.BS Nguyễn Bá Thắng, Trưởng Trung tâm Khoa học Thần kinh, Trưởng Đơn vị Đột quỵ Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM.

4. Những dấu hiệu nào giúp nhận biết biến chứng đau tim, suy tim do rung nhĩ?

GS.TS.BS Trương Quang Bình trả lời: Khi có tình trạng rung nhĩ, tim của chúng ta sẽ đập nhanh, không đều, nhịp tim có thể lên đến 160 lần/phút. Chính tình trạng tim đập nhanh và lộn xộn nó sẽ gây ảnh hưởng đến chức năng tim.

Rung nhĩ sẽ thúc đẩy tình trạng suy tim tiềm tàng trở nên rõ hơn. Hoặc với bệnh nhân suy tim ở mức độ 2, tình trạng rung nhĩ xuất hiện có thể thúc đẩy mức độ suy tim lên độ 3.

Khi có tình trạng rung nhĩ xuất hiện trên bệnh nhân bị suy tim, họ sẽ gặp các triệu chứng như khó thở, ngay cả khi nghỉ. Như vậy, có thể thấy tình trạng rung nhĩ xuất hiện sẽ gây tình trạng suy tim.

Rung nhĩ cũng có thể tạo thành cục máu đông trong buồng tâm nhĩ, sau đó di chuyển xuống buồng tâm thất và phân phối ra ngoài. Nếu cục máu đông di chuyển đến mạch máu não sẽ gây ra đột quỵ.

Nếu chẳng may cục máu đông đó chạy vào động mạch vành của tim, nó có thể làm hẹp hay tắc động mạch vành tim, gây ra tình trạng thiếu máu cơ tim hay nhồi máu cơ tim. Lúc đó, bệnh nhân sẽ bị đau ngực dữ đội kéo dài hoặc gặp những triệu chứng nặng như vã mồ hôi, tuột huyết áp, thậm chí tử vong ngay tức khắc. Ngoài biến chứng gây ra suy tim, rung nhĩ có thể gây thiếu máu cơ tim, nhồi máu cơ tim và hậu quả rất nghiêm trọng.

Xem thêm >>> Đột quỵ do tăng huyết áp: Hiểu đúng để phòng ngừa tốt hơn!

5. Khi biến chứng rung nhĩ tiến triển, liệu có thể điều trị dứt điểm rung nhĩ?

GS.TS.BS Trương Quang Bình trả lời: Khi nói đến điều trị dứt điểm, chúng ta sẽ chia thành 2 loại: một là điều trị dứt điểm hết tình trạng rung nhĩ để các biến chứng không xảy ra, hai là điều trị để dứt điểm các biến chứng do rung nhĩ gây ra.

Khi xảy ra các biến chứng do rung nhĩ, việc điều trị dứt điểm đó rất khó và tôi nghĩ đã quá trễ để điều trị cho bệnh nhân. Nếu đó là tắc mạch máu tim hay nhồi máu cơ tim, dù bệnh nhân có được điều trị kịp thời, nhanh chóng và phù hợp thì có một số lượng cơ tim đã bị thiếu máu và chết rồi. Ngoài ra, rung nhĩ còn gây ra một số di chứng nghiêm trọng cho tim như suy tim và rối loạn nhịp tim.

Đối với trường hợp bệnh nhân bị đột quỵ nhồi máu não do rung nhĩ, một phần mô não đã chết. Nếu tình trạng tắc mạch máu não kéo dài mà 4 – 5 phút sau chúng ta không giải quyết kịp thì nhu mô não đã chết. Theo đó, nhu mô não chết có thể để lại những di chứng sau đột quỵ như liệt nửa người, mất vận ngôn, hôn mê, rối loạn nuốt, thậm chí tử vong.

Một khi biến chứng đã xảy ra, việc điều trị biến chứng sẽ rất khó. Rất hiếm trường hợp bệnh nhân đột quỵ hay nhồi máu cơ tim không để lại di chứng. Thông thường, các biến chứng của rung nhĩ đều để lại di chứng rất nặng nề.

Chương trình tư vấn: Rung nhĩ – Những biến chứng nguy hiểm và cách phòng ngừa

6. Lời khuyên dành cho người bệnh rung nhĩ trong cách dùng thuốc

GS.TS.BS Trương Quang Bình trả lời:Tỷ lệ rung nhĩ ở người lớn tuổi rất cao. Vì vậy, ngoài rung nhĩ, người lớn tuổi còn có thể kèm theo bệnh nền đồng mắc, chẳng hạn như tăng huyết áp, đái tháo đường, viêm khớp và thoái hóa khớp…

Khi đó, những người bệnh này phải dùng rất nhiều loại thuốc. Bên cạnh đó, khi càng lớn tuổi, các cơ quan và chức năng trong cơ thể không còn như người trẻ nữa. Ví dụ như người già sẽ chức năng thận bị suy giảm, đường hô hấp hay đường tiêu hóa cũng dễ tổn thương hơn.

Chính vì thế, người lớn tuổi nên thận trọng trong việc dùng thuốc. Bệnh nhân muốn sử dụng thuốc nào đều cần phải tham khảo ý kiến của bác sĩ. Bởi bác sĩ điều trị sẽ có nhận định chính xác, chọn lựa liều thuốc để chúng đừng tương tác với nhau, gây hại các cơ quan bị tổn thương. Người bệnh không nên tự ý sử dụng các loại thuốc dù là thuốc Đông y hay Tây y vì có thể gây ra hậu quả rất nghiêm trọng.

Trích trong “Chương trình tư vấn: Rung nhĩ – Những biến chứng nguy hiểm và cách phòng ngừa” phát sóng trên kênh youtube Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM.

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net