Ngày càng nhiều người mắc bệnh Nội tiết – Thủ phạm là các hóa chất gây rối loạn nội tiết?

Ngày 3/7/2025, Hội Nội tiết Nhi châu Âu, Hội Nội tiết Hoa Kỳ và Hội Nội tiết châu Âu đã đồng loạt gửi thư ngỏ đến các nhà lập pháp của Cộng đồng châu Âu, kêu gọi khẩn thiết sửa đổi luật nhằm giảm thiểu mức độ phơi nhiễm cao của người dân với các hóa chất gây rối loạn nội tiết (Endocrine Disrupting Chemicals – EDC). Động thái này xuất phát từ lo ngại về tác động nguy hại của EDC đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là gia tăng các bệnh lý nội tiết.

Hóa chất gây rối loạn nội tiết (EDC) là gì?

EDC là những chất có khả năng can thiệp vào hoạt động của hệ nội tiết, từ đó gây ra hàng loạt rối loạn về sức khỏe. Chúng có thể bắt chước, ức chế hoặc làm thay đổi nồng độ hormon trong cơ thể, khiến các quá trình sinh lý bị rối loạn, làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nội tiết.

Một số EDC quen thuộc trong đời sống hàng ngày:

– Bisphenol A (BPA): có trong nhựa và lớp lót hộp đồ hộp.

– Phthalates: thường gặp trong nhựa dẻo, mỹ phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

– Chất chống cháy polybrominated: dùng trong đồ nội thất, thiết bị điện tử.

– Thuốc trừ sâu: phổ biến trong nông nghiệp.

– Một số kim loại nặng: như asen, cadimi.

– PFAS (Per- and Polyfluoroalkyl Substances): nhóm hơn 4.730 hóa chất được sử dụng trong vải chống thấm, đồ dùng nhà bếp, bọt chữa cháy… PFAS bền vững, khó phân hủy, dễ tích lũy trong cơ thể nên còn được gọi là “hóa chất vĩnh cửu”, gây ô nhiễm toàn cầu và nhiều bệnh lý nội tiết.

Hóa chất gây rối loạn nội tiết (EDC) có thể tác động đến nhiều cơ quan trong cơ thể: não bộ, tim mạch, hệ chuyển hóa, hệ sinh sản và làm tăng nguy cơ ung thư. Các chất phổ biến như BPA, phthalates, paraben, thuốc trừ sâu… được xác định là ‘thủ phạm’ gây nên hàng loạt bệnh lý nguy hiểm

Cơ chế gây rối loạn của EDC

Các hóa chất này có thể:

Bắt chước hormon tự nhiên: gắn vào thụ thể tại mô đích, tạo hiệu ứng giống hormon.

Ngăn chặn hormon: cạnh tranh thụ thể, làm giảm tác dụng của hormon thật.

Thay đổi nồng độ hormon: ảnh hưởng đến quá trình sản xuất, vận chuyển, phân hủy hormon.

Thay đổi độ nhạy cảm của cơ thể với hormon: làm tế bào phản ứng quá mức hoặc kém hiệu quả với hormon.

Những bệnh lý liên quan đến EDC

Phơi nhiễm EDC được chứng minh có liên quan đến nhiều bệnh nội tiết:

Rối loạn sinh sản: giảm chất lượng tinh trùng, dậy thì sớm, rối loạn kinh nguyệt.

Bất thường phát triển: nếu tiếp xúc trong thai kỳ hoặc giai đoạn sớm của cuộc sống có thể gây dị tật, rối loạn thần kinh, khó khăn học tập.

Rối loạn chuyển hóa: béo phì, đái tháo đường típ 2, hội chứng chuyển hóa.

Ung thư phụ thuộc hormon: như ung thư vú, ung thư tiền liệt tuyến.

Rối loạn tuyến giáp: gây suy giáp hoặc cường giáp.

Ngoài ra, các nghiên cứu còn chỉ ra rằng người phơi nhiễm EDC dễ mắc các bệnh nguy hiểm khác như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, ung thư, bệnh thận, bệnh thần kinh, bệnh phổi và suy giảm miễn dịch.

Nguồn: BS.CK2 Nguyễn Quang Bảy – Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai