Loạn sản sợi cơ và nguy cơ đột quỵ

Loạn sản sợi cơ còn có tên tiếng Anh là Fibromuscular dysplasia (viết tắt là FMD). Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, loạn sản cơ có thể gây nên những ảnh hưởng bất kỳ cho các mạch máu trong cơ thể. Tuy nhiên, tình trạng phổ biến nhất chính là mạch máu đến các vị trí quan trọng như thận và não. Bên cạnh đó, bệnh lý này còn có thể gây ảnh hưởng đến mạch máu nuôi não, dẫn đến đột quỵ (tai biến mạch máu não).

1. Các dấu hiệu giúp nhận biết loạn sản sợi cơ 

Loạn sản sợi cơ biểu hiện ra sao sẽ tùy thuộc vào động mạch bị ảnh hưởng. Trong một số trường hợp, có thể có nhiều hơn một động mạch bị hẹp. Trên thực tế, không ít người bị loạn sản sợi cơ mà không có bất kỳ dấu hiệu gì.

1.1. Dấu hiệu ở não

Trong trường hợp động mạch nuôi não (chẳng hạn như động mạch cảnh) bị ảnh hưởng, bệnh nhân có thể xuất hiện các triệu chứng sau:

– Đau đầu dữ dội

– Mất thị lực tạm thời – Nói khó

– Chóng mặt

– Ù tai

– Đau cổ

– Yếu hoặc liệt mặt

– Yếu hoặc liệt chi

Trường hợp động mạch nuôi não (chẳng hạn như động mạch cảnh) bị ảnh hưởng, bệnh nhân có thể xuất hiện các triệu chứng đau đầu dữ dội.

»»» Xem thêm: Mối quan hệ giữa chứng đau nửa đầu và đột quỵ là gì?

1.2. Dấu hiệu ở tim

Người ta thấy rằng, FMD thường đi kèm với rách thành động mạch vành, còn được gọi là bóc tách động mạch hoặc bóc tách động mạch vành tự phát (SCAD).

Tuy nhiên, mối liên hệ giữa hai bệnh lý này vẫn chưa rõ ràng. Với tình huống động mạch vành bị ảnh hưởng, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như sau:

– Đau ngực

– Đổ mồ hôi

– Khó thở

– Buồn nôn

1.3. Dấu hiệu ở thận

Với những trường hợp động mạch thận bị tổn thương, bệnh nhân có thể có những dấu hiệu như:

– Tổn thương nhu mô thận (thận teo do thiếu máu cục bộ) – Suy thận mạn như hiếm gặp

– Huyết áp cao

1.4. Dấu hiệu ở bụng

Một số dấu hiệu giúp bạn nhận biết động mạch mạc treo bị ảnh hưởng, bao gồm:

– Giảm cân ngoài ý muốn

– Đau bụng sau khi ăn.

1.5. Dấu hiệu ở tay và chân

Nếu động mạch ngoại biên của bệnh nhân bị ảnh hưởng, họ sẽ xảy ra các triệu chứng sau:

– Yếu cơ

– Liệt cơ

– Khó chịu khi cử động cẳng chân, bàn chân, cánh tay hoặc bàn tay

– Chi lạnh

– Đổi màu da

2. Nguyên nhân nào gây ra loạn sản sợi cơ?

Người có người thân từng bị loạn sản sợi cơ thì sẽ có nguy cơ cao mắc bệnh hơn so với những người khác.

Các nghiên cứu hiện tại vẫn chưa tìm rõ được nguyên nhân gây bệnh lý loạn sản sợi cơ. Song, người ta thấy rằng một số yếu tố sau có thể góp phần làm tăng nguy cơ, bao gồm:

– Dị dạng động mạch: Sự thiếu hụt oxy đến động mạch hay hút thuốc lá có thể làm cho động mạch phát triển một cách bất thường. Điều này có thể dẫn đến tình huống giảm lưu lượng máu.

– Hormone: Theo một số nghiên cứu, phụ nữ là đối tượng dễ bị FMD nhiều hơn nam giới. Các nhà nghiên cứu cho rằng hormone có thể đóng vai trò trong diễn tiến bệnh, song họ vẫn chưa rõ cơ chế này. Bên cạnh đó, người ta cũng thấy rằng bệnh lý này không liên quan đến việc dùng thuốc ngừa thai, số lần sanh hoặc tuổi mẹ lúc sanh.

– Di truyền: Nếu người thân trong gia đình bạn có người bị loạn sản sợi cơ thì bạn cũng có thể bị. Bệnh có thể xảy ra ở một động mạch khác và bạn có thể bị nhẹ hơn hoặc nặng hơn.

3. Yếu tố nguy cơ 

Một số yếu tố có nguy cơ có thể khiến bạn dễ bị FMD hơn như:

– Hút thuốc lá: Người có thói quen hút thuốc lá sẽ có nguy cơ cao tiến triển loạn sản sợi cơ. Đặc biệt, người đã được chẩn đoán bệnh, hút thuốc lá làm tăng nguy cơ bị FMD hơn nữa.

– Giới tính: Nữ giới thường có nguy cơ nhiều hơn nam giới.

– Tuổi: Bệnh lý này thường xảy ra nhiều hơn ở người từ 50 tuổi trở lên.

»»» Xem thêm: Vì sao phụ nữ có nguy cơ đông máu cao hơn nam giới?

4. Loạn sản sợi cơ gây ra hậu quả gì?

4.1. Phình động mạch

Bệnh lý loạn sản sợi cơ có thể làm suy yếu thành động mạch, tạo nên túi phình gọi là phình động mạch. Theo đó, nếu túi phình bị vỡ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng.

Người ta thấy rằng túi phình động mạch có thể xuất hiện ở bất kỳ động mạch nào bị tổn thương do FMD.

Đặc biệt, nếu bệnh nhân có bóc tách động mạch cảnh hoặc túi phình động mạch não thì sẽ có nguy cơ cao bị đột quỵ.

4.2. Bóc tách động mạch

Các nghiên cứu cho thấy,  rách thành động mạch và loạn sản sợi cơ thường đi kèm với nhau. Điều này còn được gọi là bóc tách động mạch hoặc bóc tách động mạch vành tự phát (SCAD). Bệnh lý này có thể làm giảm lưu lượng máu đến cơ quan do động mạch đó cung cấp. Theo đó, quá trình có thể ảnh hưởng đến bất kỳ động mạch nào.

Bóc tách động mạch và loạn sản sợi cơ thường đi kèm với nhau.

4.3. Tăng huyết áp

Một trong những biến chứng thường gặp nhất của loạn sản sợi cơ chính là tăng huyết áp.

Các chuyên gia giải thích, tình trạng hẹp động mạch có thể gây tăng áp lực lên thành mạch. Từ đó dẫn đến tổn thương động mạch, bệnh tim mạch, suy tim hoặc đột quỵ.

»»» Xem thêm: Đột quỵ do tăng huyết áp gây tắc nghẽn, vỡ mạch máu não

5. Các phương pháp chẩn đoán 

Nhiều trường hợp có thể bị bỏ sót vì loạn sản sợi cơ ít hoặc không gây ra triệu chứng. Do đó, với người có gia đình từng bị loạn sản sợi cơ hoặc phình động mạch thường được khuyến cáo tầm soát bệnh lý này.

Theo đó, các bác sĩ sẽ tiến hành khám lâm sàng, đồng thời thực hiện một số xét nghiệm. Chẳng hạn như đo đường huyết và cholesterol máu để tìm các dấu hiệu của xơ vữa động mạch bởi đây cũng một bệnh lý gây hẹp động mạch.

Người có gia đình từng bị loạn sản sợi cơ hoặc phình động mạch thường được khuyến cáo tầm soát bệnh lý này.

Một số xét nghiệm chẩn đoán gồm:

– Chụp mạch máu qua catheter: Cụ thể, Catheter sẽ được đưa vào bên trong mạch máu cần được quan sát. Đồng thời, bác sĩ sẽ bơm một lượng nhỏ thuốc cản quang qua catheter để cho ra hình ảnh trên X-quang.

– Chụp CT mạch máu: Việc chụp CT giúp bác sĩ phát hiện vị trí hẹp động mạch, túi phình và bóc tách động mạch. Theo đó, trước khi chụp CT, bệnh nhân sẽ được tiêm thuốc cản quang.

– Chụp MRI: Phương pháp này sử dụng từ trường và sóng radio để tạo ra hình ảnh của cơ thể. Dựa vào hình chụp MRI, các bác sĩ có thể phát hiện túi phình hoặc bóc tách động mạch.

– Siêu âm: Phương pháp chẩn đoán giúp bác sĩ xác định xem động mạch có bị hẹp hay không. Đồng thời, nó còn giúp đo tốc độ dòng máu và kích thước, hình dạng của mạch máu.

6. Điều trị loạn sản sợi cơ bằng cách nào?

Tuỳ thuộc vào vị trí động mạch và các bệnh lý sẵn có của người bệnh mà các sĩ sẽ có phương pháp điều trị khác nhau. Các phương pháp điều trị bao gồm thuốc, thủ thuật cải thiện lưu lượng máu và phẫu thuật.

6.1. Điều trị bằng huốc

Theo khuyến cáo, hầu hết các trường hợp loạn sản sợi cơ đều được điều trị bằng thuốc tăng huyết áp. Ngoài ra, các bác sĩ cũng có đề nghị bệnh nhân dùng thuốc aspirin dùng hàng ngày để giảm nguy cơ đột quỵ. Bệnh nhân tuyệt đối không nên tự ý sử dụng aspirin khi chưa tham vấn ý kiến bác sĩ.

Các chuyên gia cho biết, một số thuốc điều trị loạn sản sợi cơ có thể ảnh hưởng đến chức năng thận của bệnh nhân. Vì vậy, trước khi dùng thuốc, các bác sĩ sẽ đề nghị xét nghiệm máu và nước tiểu để đảm bảo thận của người bệnh hoạt động bình thường.

Hầu hết các trường hợp loạn sản sợi cơ đều được điều trị bằng thuốc tăng huyết áp.

»»» Xem thêm: Ứng dụng phần mềm RAPID trong điều trị đột quỵ

6.2. Phẫu thuật và thủ thuật

6.2a. Phẫu thuật tái thông mạch máu

Phương pháp này thường được chỉ định khi bệnh nhân có biến chứng. Trường hợp động mạch bị hẹp nhiều, bác sĩ có thể đề nghị phẫu thuật xâm lấn hơn để sửa chữa hoặc thay thế động mạch. Đó là loại phẫu thuật được chỉ định dựa vào vị trí hẹp và mức độ tổn thương của động mạch.

6.2b. Tạo hình lòng mạch qua da (PTA)

Thủ thuật này được ưa chuộng hơn phẫu thuật và thường làm cùng lúc với chụp mạch máu qua catheter.

Cụ thể, sau khi phát hiện được vị trí hẹp động mạch chụp X-quang, bác sĩ sẽ dùng một sợi dây dẫn được luồn vào động mạch và một catheter có bóng được đưa vào chỗ hẹp.

Bóng sau đó sẽ được bơm phồng lên để nong rộng chỗ hẹp. Nếu có tổn thương nghiêm trọng do loạn sản sợi cơ, chẳng hạn như túi phình động mạch, bác sĩ sẽ đặt stent vào chỗ yếu trên thành mạch để ngừa động mạch bị vỡ.

Anh Thi – Benhdotquy.net