Khi bị đột quỵ, cần điều trị ở đâu?

1. Điều gì khiến bệnh nhân đột quỵ trễ giờ vàng?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Khi bệnh nhân đến bệnh viện chúng tôi hỏi họ có gặp vấn đề về đột quỵ không. Tôi thấy nhiều người dùng smartphone nhưng họ trả lời khiến tôi thấy tiếc nuối. Họ nói họ tiếc vì đã khiến người thân bị trễ giờ vàng. Đáng buồn hơn, họ đi quá xa, vì nghĩ rằng miền Tây không điều trị tốt bằng TP.HCM. Những vấn đề đó khiến người thân chúng ta mất cơ hội được cứu sống. Một số người khác lại suy nghĩ hời hợt rằng tất cả bệnh viện đều có thể chữa trị đột quỵ. Vô hình chung khiến các bác sĩ điều trị đột quỵ bị nản lòng. Một mũi thuốc tiêu sợi huyết rTPA (Alteplase) được tiếp cận trong 4,5 giờ là loại thuốc được nhiều quốc gia sử dụng. Khi tiếp cận bệnh nhân bị tắc nghẽn mạch máu nhỏ, không có phương pháp nào hiệu quả bằng thuốc tiêm. Cho dù nngười bệnh có hàng trăm tỷ đồng, chức vụ cao nhưng nếu đến trễ giờ vàng thì bệnh nhân cũng không còn cơ hội để tiêm thuốc. Không phải tất cả bệnh viện trên thế giới hay ở Việt Nam đều có thể chữa đột quỵ. Tuy nhiên, các bác sĩ đều được học 6 năm nên đều có khả năng chẩn đoán bệnh nhân bị đột quỵ. Hiện, cách cứu chữa tốt nhất cho bệnh nhân vẫn còn hiếm. Việc điều trị đột quỵ phụ thuộc vào cơ sở vật chất và các yếu tố khác để thành công.

TS.BS Trần Chí Cường – Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, Chủ tịch Hội can thiệp thần kinh TPHCM, Phó chủ tịch Hội điện quang can thiệp Việt Nam, Ban Chấp Hành Hội can thiệp thần kinh Á Úc (AAFITN)…

>>> Xem thêm: Lịch khám Đột quỵ của TS.BS Trần Chí Cường 

2. Điều kiện để điều trị bệnh nhân đột quỵ

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Điều kiện cần để điều trị bệnh nhân đột quỵ là điều kiện về nhân lực, con người, đội ngũ chuyên môn. Bác sĩ cần phải có kinh nghiệm 2 năm thực hành và 4 năm chuyên khoa. Tức là bác sĩ đó phải có thêm 10 năm để trở thành bác sĩ chuyên khoa. Đây là điều kiện không thể thiếu trong tất cả mô hình. Bên cạnh đó, nếu muốn đạt chuẩn về trung tâm điều trị đột quỵ thì chúng ta cần có đầy đủ 5 chuyên khoa phối hợp với nhau, bao gồm hồi sức cấp cứu, chẩn đoán hình ảnh, chuyên khoa nội thần kinh, ngoại thần kinh và can thiệp nội mạch. Nếu thiếu 1 trong 5 chuyên khoa, việc điều trị cho bệnh nhân đột quỵ cũng vô nghĩa. Ví dụ, trường hợp bệnh nhân bị ngưng tim nhưng chúng ta không có bác sĩ hồi sức cấp cứu. Khi vào phòng cấp cứu, chúng ta không cấp cứu kịp thời chỉ trong vòng 4 phút bệnh nhân sẽ tử vong. Chuyên khoa thứ hai là chẩn đoán hình ảnh, nếu chúng ta không có bác sĩ chuyên chẩn đoán hình ảnh và đọc phim 24/24 thì sẽ không thể giải quyết được các vấn đề sớm nhất cho bệnh nhân. Đào tạo chuyên khoa này sẽ mất 10 năm và đây là vấn đề khó nhất. Chuyên khoa thứ3 không thể thiếu là nội thần kinh, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng đột quỵ nặng hay nhẹ, xuất huyết hay nhồi máu, thang điểm NIHSS để loại trừ bệnh nhân có bị đột quỵ hay không. Nên bắt buộc phải có bác sĩ chuyên khoa nội thần kinh. Chuyên khoa ngoại thần kinh cũng không thể thiếu. Trong trường hợp bệnh nhân bị xuất huyết não hay nhồi máu não diện rộng, bác sĩ phải tham gia mổ sọ giải ép để lấy huyết khối hoặc dẫn lưu não thất. Nếu không có bác sĩ ngoại thần kinh, chúng ta sẽ phải chấp nhận tỷ lệ tử vong đáng kể do nhồi máu hay xuất huyết não không được mổ sọ giải ép kịp thời. Vấn đề thứ 5 là bác sĩ can thiệp nội mạch, nếu chuyên khoa đột quỵ không có bác sĩ can thiệp hoặc máy DSA, chúng ta sẽ chấp nhận tỷ lệ tử vong hơn 30% nếu bệnh nhân bị tắc nghẽn mạch máu lớn. Khi muốn xây dựng trung tâm đột quỵ trong bệnh viện, cần phải có nguồn nhân lực phối hợp với nhau thật tốt. Năm chuyên khoa phải phối hợp ăn ý với nhau và không có chuyên khoa nào là số một và không được đặt cái tôi lên trên như “tôi là bác sĩ nội thần kinh, ai cũng phải làm theo hướng dẫn của tôi”. Cứ mỗi phút trôi qua, bệnh nhân sẽ mất đi hai triệu tế bào thần kinh, nên điều trị đột quỵ sẽ phải chạy theo 1 quy trình. Để chạy được quy trình đó, mọi người phải có kiến thức chẩn đoán và quy trình chẩn đoán. Đây là sự thống nhất, không phải giỏi về chuyên môn. Khi có chỉ định bệnh nhân phải mổ, tất cả chuyên môn phải đồng ý, thống nhất chung. Đó là điều kiện về nhân lực và con người để chúng ta có được đơn vị điều trị đột quỵ. Chúng ta cần có 15 bác sĩ vì mỗi ngày trực một ekip. Trong một tuần, cần có 3 ekip để thay đổi. Tức là chúng ta cần có 15 chuyên khoa phụ trách 24/24. Nếu đơn vị nào chưa có đầy đủ 15 thành phần nhân lực, điều này rất nguy hiểm cho bệnh nhân. Ngoài ra, chúng ta phải có điều kiện đủ là cơ sở vật chất, máy móc thiết bị hiện đại. Nếu một bệnh viện không có máy CT, không thể chẩn đoán được đột quỵ, vì cần phải chụp CT để biết bị nhồi máu hay xuất huyết não. CT phải đa lát cắt và phải có đội ngũ bác sĩ chẩn đoán hình ảnh cũng như chụp thuốc tương phản cho bệnh nhân để chẩn đoán bệnh nhân bị tắc nghẽn hay phình mạch. Máy MRI là máy thứ hai cần phải có trong chẩn đoán đột quỵ. Trong một số trường hợp đánh giá nhồi máu cần phải có máy MRI. Nhưng đối với một số đơn vị điều trị đột quỵ thông thường, không nhất thiết chúng ta phải đầu tư máy MRI, chỉ cần máy CT đa lát cắt cộng với máy chụp mạch DSA xóa nền. Với sự đầy đủ về trang thiết bị máy móc, đòi hỏi sự đầu tư rất lớn không phải bệnh viện nào cũng trang bị tốt. Thiết bị chúng ta phải mua nhiều đó là máy thở. Trong điều trị đột quỵ, nhu cầu máy thở còn đòi hỏi nghiêm ngặt hơn so với bệnh nhân COVID-19 vì máy thở rất cao cấp, máy thở trong điều trị COVID-19 chỉ vài trăm triệu. Một bệnh viện cần phải có đến 10 máy thở. Một bệnh viện đột quỵ luôn cần có sự đầu tư tốn kém, đầu tư đúng cách mới giải quyết được vấn đề của bệnh nhân. Chúng ta phải có sự truyền thông tốt trong cộng đồng, đó là yếu tố then chốt cho thành công. Tóm lại, bộ 3 quyết định thành công bao gồm nhân lực, cơ sở vật chất và hiểu biết của cộng đồng. Người bệnh mắc bệnh đột quỵ có 3 dấu hiệu là méo mặt, nói đớ, nói khó, chúng ta cần chuyển ngay bệnh nhân đến bệnh viện có trung tâm đột quỵ. Để có sự cứu chữa nhanh nhất, vai trò truyền thông là yếu tố quyết định không phải tốn kém nhiều. Bởi các thông tin về đột quỵ như thế nào, thời gian cứu chữa ra sao, xuất huyết ra sao, nhồi máu như thế nào đã được thực hiện qua nhiều chương trình truyền thông. Chia sẻ cộng đồng sẽ giúp chúng ta có kiến thức về cứu chữa đột quỵ tốt hơn. >>> Xem thêm: Quy trình cấp cứu đột quỵ tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ

3. Xử trí cấp cứu đột quỵ sao cho hợp lý?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Đây là câu hỏi rất khó trả lời và là vấn đề nan giải. Bởi khi bệnh nhân đến bệnh viện trễ giờ, khi được hỏi phần lớn bệnh nhân đều đã ghé sơ cứu ở một bệnh viện khác. Khi có dấu hiệu của đột quỵ rõ ràng, chúng ta không nên mất thời gian ghé bệnh viện tuyến xã, tuyến huyện không có trang thiết bị máy móc mà phải chuyển bệnh nhân đến thẳng bệnh viện có thể cấp cứu đột quỵ. Nếu bệnh nhân còn chủ động, có dấu hiệu nhẹ như méo miệng, tê yếu tay chân, méo miệng, chúng ta cần đưa đến trung tâm hoặc bệnh viện đột quỵ gần nhất để được chữa trị. Chúng tôi không khuyến cáo những trường hợp đột quỵ đi đến cơ sở y tế gần nhất vì không đáp ứng được nhu cầu của bệnh nhân đột quỵ. Chỉ trong một trường hợp tiên quyết, người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất như mất tri giác, hôn mê sâu, cần hồi sức hỗ trợ đường thở cấp tính. Trong trường hợp người bị đột quỵ hôn mê, mất hết ý thức, chúng ta cần đưa vào cơ sở y tế gần nhất để được sơ cứu như đặt ống thở, đặt nội khí quản, cho thở máy để bảo vệ đường thở cho bệnh nhân. Điều đó sẽ giúp nhiều cho bệnh nhân. Đa số người dân cho rằng trường hợp đột quỵ là nhẹ, theo dõi tiếp ở nhà rồi mới đến bệnh viện. Đa số trường hợp đột quỵ xảy ra vào nửa đêm, người thân mới cho uống thuốc. Sáng hôm sau, bệnh nhân thức dậy bị nặng hơn, hôn mê yếu liệt, họ mới đưa đi bệnh viện thì quá muộn. Ngược lại, nếu họ đưa bệnh nhân đến ngay bệnh viện, người bệnh sẽ được chữa trị thành công để giảm nguy cơ tàn phế và tử vong đáng kể. Nhưng phần lớn bệnh nhân khi đến bệnh viện vẫn chưa biết được đột quỵ là gì, thời gian vàng là gì và nơi cứu chữa tốt nhất. Trong một số trường hợp người bệnh đột quỵ đi từ miền Tây lên Sài Gòn để cứu chữa, vô tình chúng ta đã hại bệnh nhân. Vì đi lên TP.HCM sẽ khiến mất thời gian vàng và các đồng nghiệp tôi ở TP.HCM rất xót xa về điều này. Việc di chuyển bệnh nhân từ miền Tây lên TP.HCM là không cần thiết và có thể hại bệnh nhân. Đó là lý do vì sao bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ được ra đời. Tóm lại, bệnh nhân đột quỵ có nên đi đến cơ sở y tế gần nhất hay không? Câu trả lời là chúng ta cần đi đến trung tâm điều trị đột quỵ hoặc bệnh viện đột quỵ gần nhất để được cứu chữa nhanh và hiệu quả nhất. Nếu chúng ta mất khoảng thời gian vàng, chúng ta đi đến tuyến cơ sở, tuyến cơ sở làm bệnh án lên cổng bảo hiểm y tế, một trạm như vậy sẽ mất từ 1 đến 2 giờ để vận chuyển bệnh nhân. Đa số bệnh nhân đi đến bệnh viện số 1 rồi mới đến bệnh viện S.I.S Cần Thơ hoặc lên TP.HCM, 100% chắc chắn là trễ giờ. Do đó, chúng ta chỉ đến cơ sở y tế trong trường hợp nguy kịch hoặc bệnh xảy ra quá đột ngột nhưng bệnh nhân mất hết ý thức hoặc đang khó thở hay gặp vấn đề nguy kịch cần sơ cứu khẩn cấp thì mới đến cơ sở y tế gần nhất để được sơ cứu.

4. Việc điều trị đột quỵ được tính như thế nào?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Đây là áp lực lớn cho ngành y tế hiện nay. Có rất nhiều bệnh viện được xây dựng nhưng có sự khác biệt: có nơi đông bệnh nhân, một số nơi lại trống, một số nơi bệnh nhân phải nằm ngoài hành lang. Để dung hòa việc này là rất khó, vì vấn đề chuyên môn, chi phí giá cả của bệnh nhân cùng với nhiều yếu tố làm nên sự khác biệt. Câu trả lời chung là vấn đề quá tải sẽ không có lợi cho bệnh nhân đột quỵ. Việc lý tưởng nhất là chúng ta sẽ có bệnh viện chuyên khoa giống như bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ. Với số lượng ca đột quỵ, mỗi ngày chúng tôi cấp cứu cho 30.000 bệnh nhân. Chúng tôi có 2 máy MRI, 2 máy DSA để đáp ứng 3 bệnh nhân đột quỵ vào bệnh viện và được giải quyết một cách nhanh nhất. Chúng ta phải chuyển bệnh nhân đến phòng can thiệp từ 30 đến 45 phút. Điều đó khó đạt được ở các trung tâm TP.HCM nếu như bệnh nhân đến cấp cứu đa khoa như chấn thương sọ não, tai nạn giao thông, chấn thương tạng, chúng ta không thể ưu tiên bệnh nhân chụp CT hay MRI và sẽ gây náo loạn cho phòng cấp cứu. Vấn đề quá tải là cản trở đối với bệnh nhân đột quỵ trong việc tiếp cận phương pháp điều trị trong thời gian vàng.

5. Cách tăng cường hiệu quả điều trị đột quỵ

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Chúng tôi đã quy tụ đội ngũ hoạt động 24/7 với 5 ekip mỗi ngày. Đối với bệnh viện tuyến tỉnh, chúng ta đã có 1 ekip là giỏi. Một ekip không thể nào trực gác trong 24 giờ, vì sẽ quá tải và không thể trụ nổi. Việc điều trị đột quỵ cần có sự chia sẻ về nguồn nhân lực và việc đầu tư rất tốn kém, chúng ta không mong chờ, hay biết được đầu tư này có hoàn vốn hay không. Chúng ta cần có bộ máy phối hợp với nhau một cách nhịp nhàng. Một vấn đề nhạy cảm là chúng ta phải chi trả bảo hiểm y tế cho bệnh nhân nghèo. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ có thể trụ được và chi trả cho bệnh nhân nghèo để bệnh nhân được cứu chữa.

6. Quỹ từ thiện bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ hoạt động ra sao?

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Năm 2020, bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ đã chi trả 5 tỷ đồng cho các bệnh nhân nghèo. Đây là điều đáng khích lệ. Người nhà không thể tin vì sao người nhà có thể có được 100 triệu để lấy huyết khối cho bệnh nhân. Nếu không có quỹ từ thiện này, chúng ta đã mất đi những bệnh nhân này để chi trả cho các thiết bị kỹ thuật cao như stent, thuốc tiêu sọ huyết.

7. Những nơi điều trị đột quỵ tốt nhất

TS.BS Trần Chí Cường trả lời: Chúng tôi khuyên người bệnh cần hiểu biết về đột quỵ để phòng tránh sẽ tốt hơn là điều trị ở đâu. Mọi người cần tránh uống rượu bia, thuốc lá, kiểm soát cân nặng, huyết áp tốt, điều trị bệnh nền và đi tầm soát khi có triệu chứng bất thường như tê yếu tay chân, nói đớ, nói khó sẽ giúp chúng ta phòng ngừa đột quỵ tốt nhất. Phòng bệnh và điều trị sớm sẽ mang lại hiệu quả tốt, tránh được nguy hiểm và di chứng nặng. Nếu chúng ta không may có người thân bị đột quỵ, ở miền Bắc, có một số nơi điều trị đột quỵ nổi tiếng như bệnh viện quân y 108, bệnh viện 103, bệnh viện Bạch Mai, bệnh viện Hà Nội. Ở khu vực miền Trung, chúng ta có bệnh viện trung ương Huế, bệnh viện đa khoa Đà Nẵng, bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Định cũng đã triển khai rất thành công. Các bệnh viện điều trị đột quỵ ở TP.HCM như Bệnh viện 115, bệnh viện Đại học Y dược, bệnh viện Thống Nhất, bệnh viện Nguyễn Tri Phương bị quá tải. Đây là vấn đề hết sức cân nhắc. Với sự ra đời của bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, chúng tôi gần như đủ sức chữa trị hết các bệnh nhân ở khu vực tỉnh thành miền Tây. Với thiết bị máy móc tốt nhất và đầy đủ nguồn nhân lực để không cần chuyển lên TP.HCM.

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net

(Theo Khi Bị Đột Quỵ, Điều Trị Ở Đâu? – Đột Quỵ Và Những Điều Cần Biết 20/3/2021 – Radio VOH)