Kế hoạch và cách chăm sóc bệnh nhân đột quỵ theo từng giai đoạn

\n

1. Mục tiêu phục hồi chức năng sau đột quỵ là gì?

\n

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời:

\n

Mục tiêu của việc cải thiện những chức năng bị mất sau đột quỵ phụ thuộc vào các kỹ năng bị ảnh hưởng của bệnh nhân khi mắc đột quỵ. Ví dụ vùng chức năng về vận động, lời nói ngôn ngữ của người bệnh bị ảnh hưởng do đột quỵ, mục tiêu là tập trung phục hồi các kỹ năng đã mất ở những vùng này. Do vậy, việc lên kế hoạch chi tiết tùy thuộc vào từng người bệnh, các kỹ năng và chức năng của bệnh nhân khi trải qua một cơn đột quỵ.

\n

2. Quy trình chăm sóc bệnh nhân đột quỵ gồm những gì?

\n

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời:

\n

Đầu tiên, chúng ta cần xác định các vấn đề ở bệnh nhân như có bị liệt vận động, yếu liệt nửa người không? Và tình trạng yếu liệt như thế nào, mức độ yếu liệt ra sao? Bệnh nhân có rối loạn nuốt, hay rối loạn về ngôn ngữ không? Sau đó, đó là quá trình chăm sóc như dinh dưỡng, chống loét tì đè, phục hồi ngôn ngữ trị liệu. Bệnh nhân sẽ gặp những chuyên gia về ngôn ngữ trị liệu để phục hồi chức năng về ngôn ngữ. Ngoài ra, chúng ta còn có những vấn đề liên quan đến tâm lý, cảm xúc, giấc ngủ.

\n

Việc lên kế hoạch tùy thuộc vào vùng chức năng nhưng nó là một câu chuyện tổng thể. Tổng thể là phục hồi các chức năng đã mất, đi theo đó là vấn đề dinh dưỡng, rối loạn nuốt, giấc ngủ, tâm lý và cảm xúc để bệnh nhân có thể quay về với cuộc sống hằng ngày.

\n

>>> Xem thêm: Phòng ngừa tình trạng loét tì đè ở bệnh nhân đột quỵ như thế nào?

\n

3. Kế hoạch phục hồi đột quỵ sẽ như thế nào?

\n

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời:

\n

Việc lên kế hoạch chăm sóc cho bệnh nhân đột quỵ sẽ tùy thuộc vào từng giai đoạn. Ví dụ như điều trị cấp, điều trị nội viện, phục hồi chức năng, xuất viện và chăm sóc tại nhà.

\n

Với mỗi giai đoạn như vậy, bác sĩ và nhóm làm việc bao gồm nhóm các chuyên gia về vật lý trị liệu, phục hồi chức năng, điều dưỡng, ngôn ngữ trị liệu, các chuyên gia về dinh dưỡng sẽ làm việc với nhau và xây dựng kế hoạch phù hợp với từng giai đoạn.

\n

\n

4. Khi phục hồi chức năng, người bệnh cần quan tâm đến vấn đề nào?

\n

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời:

\n

Phục hồi đột quỵ sẽ được chia thành 3 giai đoạn chính. Giai đoạn đầu tiên là giai đoạn cấp. Khi bệnh nhân có triệu chứng của đột quỵ cấp thì cần đưa đến những cơ sở y tế hay bệnh viện có khả năng cứu chữa đột quỵ. Ví dụ như đột quỵ não, thời gian vàng là từ 4,5 giờ đến 6 giờ. Các phương pháp điều trị tái thông bao gồm tiêu sợi huyết, lấy huyết khối. Nếu bị đột quỵ xuất huyết não, các bác sĩ và bệnh viện sẽ tìm ra các nguyên nhân gây xuất huyết não. Việc điều trị là tùy thuộc theo nguyên nhân.

\n

Trong giai đoạn điều trị cấp, bệnh nhân cần được vật lý trị liệu phục hồi chức năng nhưng nó tùy theo từng đặc điểm của người bệnh. Ví dụ nhồi máu não hay xuất huyết não hoặc xuất huyết não lượng nhỏ hay vừa. Biện pháp can thiệp, vấn đề liên quan đến tập vận động sớm sẽ tùy thuộc vào bác sĩ. Tuy nhiên, theo quy tắc càng sớm càng tốt.

\n

Giai đoạn thứ hai là điều trị nội viện. Trong giai đoạn này, ngoài tập trung giải quyết căn nguyên cũng như điều trị thuốc cho bệnh nhân đột quỵ não, vấn đề vật lý trị liệu hồi phục chức năng cũng đóng vai trò rất quan trọng. Các chuyên gia vật lý trị liệu phục hồi chức năng, ngữ âm trị liệu, dinh dưỡng sẽ phối hợp với bác sĩ điều trị để đưa ra quá trình điều trị nội viện. Những trường hợp nào sẽ tập tại giường, trường hợp nào cần gửi bệnh nhân đến các khoa phục hồi chức năng để tập chuyên biệt.

\n

Song song đó, việc tập nuốt và ăn uống đối với những bệnh nhân có rối loạn nói và nuốt cần phải có sự tham vấn của ngữ âm trị liệu. Giai đoạn điều trị nội viện sẽ giúp cho người nhà có được một cách nhìn tổng quan hơn về vấn đề chăm sóc và giúp ích cho giai đoạn xuất viện, chăm sóc tại nhà.

\n

Khi chăm sóc bệnh nhân sau đột quỵ, chúng ta cần lưu ý đến vấn đề uống thuốc và tập vận động. Tập vận động sẽ tùy theo từng gia đình, độ nặng, tình trạng yếu liệt. Chúng ta có thể tập tại nhà, trong giai đoạn đầu chuyên viên trị liệu có thể tới nhà giúp tập hoặc phối hợp việc tập tại nhà và gửi bệnh nhân đến phòng khám vật lý trị liệu phục hồi chức năng.

\n

Về dinh dưỡng, chúng ta phải xem bệnh nhân có rối loạn nuốt và nói hay không, khi bệnh nhân xuất viện còn sử dụng ống thông dạ dày hay không? Vấn đề chăm sóc ống thông, chế biến thức ăn như thế nào cho phù hợp cần phải có sự phối hợp giữa chuyên gia dinh dưỡng và chuyên gia về ngôn ngữ trị liệu. Sau đó là các vấn đề liên quan đến vệ sinh và tắm rửa, trí nhớ, bệnh nhân có bị rối loạn giấc ngủ đi kèm hay không, rối loạn cảm xúc,…

\n

Về cơ bản, quá trình phục hồi cho bệnh nhân đột quỵ sẽ có 3 giai đoạn chính. Giai đoạn cấp là bệnh nhân có những triệu chứng đầu tiên. Sau đó là giai đoạn điều trị nội viện. Cuối cùng, đó là điều trị khi bệnh nhân xuất viện và chăm sóc tại nhà.

\n

5. Người bệnh sau đột quỵ nên ăn uống ra sao?

\n

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời:

\n

Dinh dưỡng đóng vai trò hết sức quan trọng đối với bệnh nhân đột quỵ. Quy tắc thứ nhất là về thức ăn phải đa dạng thực phẩm, có nhiều màu sắc khác nhau. Người bệnh cần đảm bảo ăn nhiều rau củ quả để cung cấp đủ hàm lượng Vitamin và khoáng chất.

\n

Thứ hai, phải đọc nhãn sản phẩm, hạn chế sử dụng các thực phẩm chứa chất béo động vật. Thay vì thế, chúng ta nên sử dụng chất béo bão hòa để kiểm soát cholesterol đặc biệt là LDL cholesterol.

\n

Nếu bệnh nhân có tăng huyết áp hay đái tháo đường, cần lưu ý chế độ ăn cho người bệnh tăng huyết áp và đái tháo đường, giảm lượng muối đưa vào cơ thể và sử dụng thực phẩm giàu Kali, ví dụ quả chuối là thực phẩm rất thông dụng.

\n

Đây là những chiến lược và nguyên tắc trong việc chuẩn bị bữa ăn hoặc lưu ý trong vấn đề chăm sóc dinh dưỡng cho người bệnh sau đột quỵ.

\n

6. Lưu ý gì khi hỗ trợ bệnh nhân đột quỵ thực hiện sinh hoạt hàng ngày?

\n

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời:

\n

Đối với các hoạt động thường ngày, trước tiên chúng ta cần lưu ý về chế độ dinh dưỡng, xem bệnh nhân có bị rối loạn nuốt hoặc nói hay không. Ví dụ như bệnh nhân rối loạn nuốt và còn đặt ống thông dạ dày, chúng ta nên chế biến thức ăn với độ loãng và đặc phù hợp để bơm thức ăn dễ dàng hơn. Ngoài vấn đề khẩu phần ăn cũng nên tạo không khí ăn uống cho bệnh nhân thật vui vẻ, thoải mái, lúc đó việc hấp thu dinh dưỡng sẽ tốt hơn.

\n

Vấn đề thứ hai là tắm rửa. Đối với bệnh nhân bị liệt nửa người nặng, việc hỗ trợ của người nhà trong việc tắm rửa rất quan trọng. Chúng ta có thể lưu ý sử dụng các loại xà phòng, dầu gội đầu dạng khô không cần dùng nước. Tiếp theo, cần lưu tâm đến việc vệ sinh các vùng kín, vùng xương sát da để chống loét. Những bệnh nhân đã đi lại được cần lưu ý về nhà tắm, chúng ta phải có thảm chống trượt và thanh vị, vòi hoa sen cho đến ghế tắm có thể chống đỡ và đảm bảo an toàn. Hiện tại, đã có một số ghế có thể sử dụng vòi và nút bấm vệ sinh ngay trên bồn cầu. Các công năng và tính năng như vậy sẽ giúp ích cho bệnh nhân.

\n

Vấn đề thứ ba là mặc quần áo. Thay vì để cửa đóng kín tủ quần áo, chúng ta thiết kế tủ quần áo mở hay sử dụng các sào đồ để bệnh nhân lấy quần áo và mặc dễ dàng. Thỉnh thoảng cũng nên chú ý đến size quần áo, cần rộng rãi hơn một chút so với size thường dùng.

\n

Về việc đi lại, chúng ta cần lưu tâm đến bệnh nhân bị yếu liệt nửa người, ngồi xe lăn, có gậy cũng như thiết kê ramp dốc. Nhà có bậc thềm cần lưu tâm đến việc thiết kế ramp dốc để bệnh nhân khi sử dụng xe lăn hoặc gậy đi lại một cách dễ dàng, tránh trơn trượt té ngã.

\n

\nVai trò của người nhà rất quan trọng trong việc giúp người bệnh nhanh chóng phục hồi và an toàn.

\n

7. Cần bố trí lại nhà cho người bệnh đột quỵ như thế nào?

\n

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời:

\n

Đầu tiên, chúng ta cần thiết kế tay nắm cửa theo dạng đòn bảy. Thiết kế này sẽ rất tiện lợi cho người bệnh, đặc biệt ở bệnh nhân bị liệt. Khi họ sử dụng tay nắm cửa bằng đòn bảy, nó sẽ giúp ích cho người bệnh có thể mở cửa đi lại dễ dàng.

\n

Thứ hai, đó là ghế dài cho bồn tắm. Thay vì sử dụng bồn tắm, bệnh nhân sẽ ngồi trên ghế dài để tắm rửa và vệ sinh dễ dàng. Chúng ta nên sử dụng vòi sen cơ động, bệnh nhân ngồi trên ghế dài có thể dùng tay đối xứng sử dụng vòi sen để tắm rửa. Trong nhà, cần thiết kế các hệ thanh ray hay tay vịn ở trong phòng ngủ, trong nhà vệ sinh giúp hỗ trợ cho bệnh nhân khi đi lại vì việc vận động của bệnh nhân đột quỵ sẽ bị ảnh hưởng.

\n

Chúng ta cần có thảm chống trượt trong nhà tắm hoặc các vị trí có nhiều nước. Người nhà phải thiết kế một miếng dính giữa thảm chống trượt với nền vì bề mặt thảm đôi khi chống trượt nhưng phần tiếp xúc với nền đất, gạch trong nhà vệ sinh lại không chống trượt. Dù đã thiết kế thảm chống trượt, chúng ta phải cố định thảm chống trượt xuống nền nhà.

\n

Một vấn đề nữa là phòng ngủ. Có thể trước đó người bệnh không quen với việc sử dụng đèn khi ngủ vì họ cảm thấy bất tiện. Người bệnh đột quỵ nên sử dụng đèn ngủ, đặc biệt là ánh sáng đỏ hoặc cam. Khi nửa đêm, bệnh nhân thức giấc và đi vào nhà vệ sinh thì đã có sẵn đèn ngủ để dẫn lối.

\n

Một lưu ý nữa là lối đi trong nhà cần được thông thoáng. Chúng ta phải bố trí lại lối đi trong nhà để đảm bảo độ thông thoáng. Đối với ổ khóa trong nhà, chúng ta cần thay bằng các tay nắm cửa không cần dùng ổ khóa vì nếu bệnh nhân có vấn đề như trượt té ngã, bệnh nhân cũng sẽ dễ tìm kiếm sự trợ giúp nhanh chóng hơn. Nếu chúng ta sử dụng ổ khóa hay bấm cửa nhiều, sẽ rất khó cho người nhà khi phát hiện bệnh nhân té ngã trong nhà vệ sinh.

\n

Với nhà có thiết kế bậc tam cấp, chúng ta phải thiết kế ramp dốc để đảm bảo việc đi lại của người bệnh. Ngoài ra, chúng ta nên thiết kế kệ tủ trong nhà dưới dạng mở. Khi thiết kế kệ mở, nó sẽ hỗ trợ cho bệnh nhân lấy được các dụng cụ cần thiết. Thay vì sử dụng tủ để quần áo, chúng ta thay bằng các thanh treo quần áo, giúp bệnh nhân đột quỵ lấy quần áo và thay dễ dàng hơn.

\n

>>> Xem thêm: Cách bố trí phòng và giường ngủ cho bệnh nhân đột quỵ?

\n

8. Bệnh nhân đột quỵ phục hồi nhanh hay chậm phụ thuộc vào yếu tố nào?

\n

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời:

\n

Việc phục hồi nhanh hay chậm phụ thuộc vào đặc điểm của người bệnh. Bệnh nhân trải qua cơn đột quỵ như thế nào: đột quỵ nhẹ, trung bình hay nặng, bệnh nhân bị nhồi máu não hay xuất huyết não? Khi bệnh nhân bị nhồi máu não, mạch máu bị tổn thương là mạch máu nhỏ hay lớn? Việc điều trị đặc hiệu có kịp thời hay không? Vì khi bị đột quỵ, nếu đến các cơ sở có khả năng cứu chữa đột quỵ càng sớm thì chắc chắn di chứng sẽ thấp hơn rất nhiều.

\n

Vấn đề thứ hai là kết nối giữa các chuyên gia, tức là chúng ta làm việc theo nhóm có tốt hay không? Chúng ta có kết nối được bác sĩ điều trị, nhà dinh dưỡng, chuyên gia ngữ âm trị liệu và các chuyên viên, chuyên gia, bác sĩ về vật lý trị liệu phục hồi chức năng. Chúng ta phải lên kế hoạch tổng thể.

\n

Thứ ba, đó là sự nỗ lực của người bệnh. Người bệnh sau khi bị đột quỵ sẽ dễ bị trầm cảm, buồn chán, đôi khi họ cảm thấy tự ti và mặc cảm. Những bài tập ban đầu rất mệt và đôi lúc bệnh nhân có cảm giác buông xui nhưng chúng ta phải cố gắng động viện người bệnh và bản thân người bệnh phải tự động viên mình, kiên trì tập luyện.

\n

Vai trò của người nhà hết sức quan trọng, người nhà phải quan tâm, chăm sóc, chia sẻ, để người bị đột quỵ cảm thấy mình là một thành viên trong gia đình bằng cách kết nối họ với các hoạt động ăn uống, vui chơi dã ngoại ngoài trời. Thay đổi thiết kế nhà cửa giúp người bệnh độc lập hơn và khi người bệnh tự tin hơn, họ thấy mình không phải là gánh nặng đối với gia đình nữa. Vì vậy, chúng ta chú ý đến những chi tiết này hết sức quan trọng.

\n

Ngoài ra, người bệnh đột quỵ cũng cần có sự tham vấn, đánh giá của các chuyên gia tâm lý. Người ta thấy rằng ở một nhóm bệnh nhân nhất định bị trầm cảm, rối loạn lo âu sau đột quỵ nhưng người nhà không nhận diện ra. Chính vì vậy đã không có các biện pháp phù hợp về tâm lý, liệu pháp, thuốc khiến cho quá trình phục hồi diễn ra chậm hơn.

\n

Tóm lại, việc phục hồi nhanh hay chậm, nó là sự tổng hợp của nhiều vấn đề: từ đặc điểm của người bệnh, sự nỗ lực của bệnh nhân, vai trò của gia đình, sự hỗ trợ của xã hội cũng như sự chung tay của tất cả đội nhóm trong bệnh viện và ngoài bệnh viện.

\n

Hy vọng với chia sẻ trên, chúng ta sẽ có cuộc sống tốt đẹp hơn dành cho người bệnh sau đột quỵ và nhanh chóng đưa người bệnh trở về cuộc sống hằng ngày.

\n

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net (theo Video AloBacsi)