Huyết áp cao làm tăng tỷ lệ đột quỵ, làm sao phòng ngừa?

1. Nguy cơ đột quỵ ở người cao huyết áp

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Tăng huyết áp là một trong các yếu tố của bệnh đột quỵ. Đây là một trong những yếu tố nguy cơ không những xảy ra ở đột quỵ nhồi máu não mà còn đột quỵ xuất huyết não. Huyết áp thường ảnh hưởng đến thành mạch, gây ra thay đổi lòng mạch máu. Nó có thể làm tăng thêm việc hình thành các mảng vữa xơ cũng như thúc đẩy tạo thành huyết khối. Đối với hình thành huyết khối, nó sẽ gây ra tình trạng đột quỵ nhồi máu não. Trong những trường hợp tăng huyết áp mạn tính, tình trạng xuất huyết não sẽ xảy ra. Có 2 chỉ số cần lưu tâm là huyết áp tâm thu và huyết áp tâm thương. Chỉ số dễ nhớ nhất là lớn hơn hay bằng 140/90mmHg. Nếu chỉ số trên là 140 và chỉ số dưới là 80 vẫn được xem là tăng huyết áp. Nếu chỉ số trên là 130 và chỉ số dưới là 90 cũng gọi là tăng huyết áp. Tăng huyết áp được định nghĩa là huyết áp lớn hơn 140 hoặc trên 90, một trong hai chỉ số đó được định nghĩa tăng huyết áp. Đây là định nghĩa thông thường nhất được sử dụng. Chỉ số này cần được đo trong điều kiện tốt, quy mô chuẩn thì mới chính xác. Trong một số trường hợp người bệnh uống cà phê, hay hoạt động thể lực và đo huyết áp ngay, thì huyết áp tại thời điểm đó chưa phản ánh đúng giá trị thực tế của chúng ta. Việc đo huyết áp chuẩn có vai trò rất quan trọng. Tăng huyết áp là một trong các yếu tố gây đột quỵ rất cao, nếu chúng ta không kiểm soát tốt nó không những gây đột quỵ não mà còn ảnh hưởng đến các mạch máu khác như mạch vành. Tăng huyết áp có thể gây ra bệnh lý mạch vành, nhồi máu cơ tim…

2. Sai lầm ở người huyết áp cao dễ dẫn đến đột quỵ

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Tăng huyết áp sẽ ảnh hưởng lên mạch máu. Đầu tiên tăng huyết áp sẽ gây ảnh hưởng thay đổi trong lòng mạch. Nó sẽ gây hình thành cục huyết khối làm bít tắt những mạch máu nhỏ. Ở người bị huyết áp mạn tính, quá trình ảnh hưởng lên thành mạch lâu dài cùng với lão hóa thành mạch sẽ khiến mạch máu dễ vỡ và từ đó gây ra đột quỵ xuất huyết não. Đó là cách thức hoạt động của tăng huyết áp khi gây ra đột quỵ não cho người bệnh. Có 2 nhóm: nhóm thứ nhất là những người đã được chẩn đoán tăng huyết áp nhưng không quan tâm, vì họ không thấy triệu chứng gì. Nhưng điểm nguy hiểm ở đây là bệnh tăng huyết áp sẽ tác động một cách thầm lặng. Đôi khi chúng ta không cảm nhận, thấy được biến đổi này. Nếu căn bệnh này không được điều trị tốt, nó sẽ gây ảnh hưởng đến mạch máu như bệnh mạch vành, đột quỵ não với các lý do tác động lên thành mạch cũng như thay đổi ảnh hưởng hình thành cục huyết khối trong lòng mạch. Nhóm thứ hai là bệnh nhân đã được chẩn đoán là tăng huyết áp, họ kiểm soát rất tốt nhưng khi uống thuốc liên tục đến một lúc họ cảm thấy không có triệu chứng và tự dừng thuốc mà không có sự tham vấn của bác sĩ. Việc dừng thuốc trong một vài ngày đầu huyết áp vẫn có thể giữ ở giới hạn bình thường nhưng theo tiến trình huyết áp sẽ tăng trở lại. Huyết áp tăng dần và ảnh hưởng đến sức khỏe của chúng ta một cách thầm lặng. Trong trường hợp thứ hai, bệnh nhân có uống thuốc nhưng không kiểm soát huyết áp hoặc tái khám định kỳ với bác sĩ tim mạch. Điều này khiến huyết áp của chúng ta sẽ có những thay đổi nhất định. Chúng ta cần phải điều chỉnh bằng thuốc cũng như theo dõi và quản lý huyết áp chặt chẽ hơn. Đối với trường hợp người bệnh bị tăng huyết áp, có uống thuốc huyết áp đều đặn, cần phải thăm khám bác sĩ định kỳ để biết được viên thuốc, hàm lượng còn thích hợp hay không. Bác sĩ có thể nâng liều, chỉnh liều hoặc phối hợp thuốc. Người bị tăng huyết áp khi đã uống thuốc cần thực hiện lối sống lành mạnh. Người bệnh cần ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng, đảm bảo rau xanh, hạn chế thực phẩm nhiều cholesterol và kiểm soát được hàm lượng muối đưa vào cơ thể. Người bệnh tăng huyết áp mỗi ngày chỉ nên dung nạp 6 gram muối. Một số bệnh nhân có máy đo huyết áp tại nhà, khi đo huyết áp phải đúng tư thế. Bên cạnh đó, chúng ta lưu ý không vận động hay sử dụng chất kích thích như rượu hoặc cà phê trước khi đo huyết áp. Hay nhiều người đang buồn đi tiểu nhưng không đi và đo huyết áp thì cũng sẽ cao hơn một chút. Do đó, nếu đo huyết áp trong tư thế, hoàn cảnh, trong thời gian không phù hợp sẽ gây ra nhiễu và sai kết quả. Đây là những sai lầm thường gặp ở người bệnh đã được chẩn đoán tăng huyết áp hoặc người bệnh chưa được chẩn đoán tăng huyết áp nghĩ rằng mình bị tăng huyết áp. Thời gian và địa điểm đo không phù hợp sẽ gây ra tình trạng chẩn đoán sai. >>> Xem thêm: Huyết áp cao gây ra những biến chứng nguy hiểm gì?

3. Đột quỵ do huyết áp cao để lại những di chứng gì?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Tăng huyết áp không những là yếu tố của đột quỵ mà còn là yếu tố của các bệnh lý mạch máu khác. Ví dụ như trong trường hợp bệnh mạch vành, bệnh nhân bị tăng huyết áp không kiểm soát tốt sẽ gây ra nhiều biến chứng liên quan đến tim, thận, não và các biến chứng khác. Những biến chứng này rất nguy hiểm. Nếu bị đột quỵ xuất huyết não lượng lớn, bệnh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của chúng ta, mà còn gây ra di chứng yếu liệt, hoặc thậm chí tử vong. Trường hợp nhồi máu cơ tim không phát hiện và xử trí kịp thời có thể dẫn đến tử vong. Vì vậy, kiểm soát huyết áp đóng vai trò rất quan trọng giúp chúng ta ngăn ngừa các biến cố mạch máu, không chỉ là mạch máu não mà còn mạch vành hay nhồi máu cơ tim.

4. Cách nhận diện dấu hiệu đột quỵ của người huyết áp cao

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Đối với triệu chứng của đột quỵ não, chắc hẳn mọi người đã quá quen thuộc với cụm từ viết tắt FAST rất dễ nhớ. Triệu chứng ở bệnh nhân đột quỵ có tăng huyết áp hay không tăng huyết áp không khác nhau, bao gồm đột ngột méo miệng, yếu liệt nửa người, nói khó hoặc mất nói. Nếu nhận diện được, cần phải đưa người bệnh đến những trung tâm có khả năng cứu chữa đột quỵ càng sớm càng tốt. Nếu quý vị đến sớm trong 4.5 hay 6 giờ đầu, bác sĩ có những phương pháp điều trị như điều trị tiêu sợi huyết, lấy huyết khối bằng cơ học giúp tái thông dòng máu để ngăn ngừa biến chứng yếu liệt cũng như biến chứng khác của đột quỵ về sau. Đối với triệu chứng của tăng huyết áp, trong giai đoạn đầu người bệnh sẽ không biểu hiện thành triệu chứng. Các triệu chứng này diễn ra một cách thầm lặng và đến một lúc chúng ta không kiểm tra sức khỏe, đo huyết áp định kỳ thì các triệu chứng mới biểu hiện. Đôi khi triệu chứng của tăng huyết áp phụ thuộc vào cơ quan bị ảnh hưởng. Ví dụ như ảnh hưởng đến tim, bệnh nhân có thể bị suy tim vì có các triệu chứng của suy tim. Nếu ảnh hưởng đến não, bệnh nhân có thể có các triệu chứng của đột quỵ não. Bản thân tăng huyết áp trong thời gian đầu diễn biến rất thầm lặng, người bệnh không nhận biết được trừ khi chúng ta đi kiểm tra sức khỏe để biết bản thân có tăng huyết áp và có các phương pháp điều trị bằng thuốc, điều chỉnh lối sống giúp mức huyết áp trở về bình thường. Nhìn chung, mọi người cần lưu ý các khiếm khuyết thần kinh xảy ra đột ngột, bệnh nhân đột ngột yếu liệt nửa người, thay đổi cảm giác nửa người, đột ngột nói khó hay mất nói, đột ngột méo miệng. Với những triệu chứng này, cần đưa bệnh nhân đến những cơ sở y tế có khả năng cứu chữa đột quỵ gần nhất.

Kiểm soát huyết áp là điều vô cùng quan trọng để phòng ngừa đột quỵ và đột quỵ tái phát

5. Tỷ lệ phục hồi sau đột quỵ có cao hay không?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Đối với đột quỵ não do tăng huyết áp được chia thành 2 nhóm chính: đối với đột quỵ thiếu máu não hay đột quỵ nhồi máu não, bệnh nhân bị tắc một động mạch não và từ đó gây ra khiếm khuyết thần kinh. Nếu bệnh nhân đến bệnh viện trong 4.5 đến 6 giờ đầu, các cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ sẽ có phương pháp điều trị tái thông. Sau khi tái thông, bệnh nhân có thể phục hồi những yếu liệt cũng như các khiếm khuyết thần kinh trước đó. Bác sĩ cũng sẽ có đánh giá và khảo sát, nếu họ xác định tăng huyết áp này là yếu tố nguy cơ, sẽ phải điều trị tăng huyết áp, tức là phải uống thuốc huyết áp để kiểm soát. Song song đó, chúng ta sẽ uống thuốc để phòng ngừa đột quỵ như thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc kháng đông. Mục đích của các thuốc này là tránh hình thành cục huyết khối để gây đột quỵ thứ phát. Chúng ta sẽ sử dụng thuốc ổn định mảng vữa xơ song song với điều chỉnh các yếu tố nguy cơ khác nếu có. Trường hợp thứ hai là đột quỵ xuất huyết não do tăng huyết áp, việc đầu tiên vẫn là đánh giá về thể tích khối máu tụ. Các bác sĩ sẽ xem xét vị trí khối máu tụ. Phương pháp can thiệp có thể là ngoại khoa, tiến hành phẫu thuật để lấy khối máu tụ. Trong trường hợp khối máu tụ nhỏ hoặc khối máu tụ nằm ở sau chưa ảnh hưởng hay đe dọa đến tính mạng, bác sĩ có thể điều trị bảo tồn và theo thời gian khối máu tụ sẽ tan đi. Song song đó vẫn là câu chuyện kiểm soát huyết áp. Trong đột quỵ xuất huyết não, huyết áp đóng vai trò rất quan trọng hơn trong việc ngăn ngừa một đột quỵ xuất huyết não xảy ra tiếp theo. Sau đột quỵ nhồi máu não hay xuất huyết não, chúng ta vẫn phải có những phương pháp chăm sóc sau điều trị đột quỵ về tất cả các vấn đề liên quan đến dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, tâm lý và các yếu tố khác.

6. Phương pháp chẩn đoán đột quỵ ở người bị cao huyết áp

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Người tăng huyết áp nên đi khám sức khỏe định kỳ, mỗi 6 tháng hay 1 năm. Ngoài việc được chẩn đoán tăng huyết áp, người bệnh cần tuân theo lời khuyên của bác sĩ về việc uống thuốc cần được tuân thủ một cách nghiêm ngặt. Ngoài ra các vấn đề ăn uống, liên quan đến dinh dưỡng như hạn chế lượng cholesterol, lượng muối đưa vào cơ thể. Dạo gần đây, thuật ngữ về tầm soát đột quỵ là một trong những nhu cầu cấp thiết. Bản chất của tầm soát đột quỵ não là tầm soát và khám sức khỏe định kỳ, các bác sĩ sẽ khảo sát về tim mạch. Ví dụ như điện tim, siêu âm tim, các bác sĩ sẽ tiến hành khảo sát sinh hóa máu như cholesterol, đặc biệt là LDL cholesterol, glyceride, chỉ số mỡ máu. Bên cạnh đó, bác sĩ sẽ kiểm tra đường máu và các thông số khác. Trong trường hợp bệnh nhân có những triệu chứng hoặc nguy cơ quá cao của đột quỵ não, bác sĩ sẽ có khảo sát về hình ảnh học như CT sọ não, MRI sọ não. Tuy vậy, trường hợp CT và MRI sọ não chỉ được chỉ định cho một nhóm cụ thể chứ không phải tất cả trường hợp. Khảo sát này chỉ dành cho nhóm đối tượng có nguy cơ cao ví dụ như tăng huyết áp, tuổi cao. Nếu có thể thì nên kiểm tra sức khỏe, kiểm tra các thông số về gan, thận, tim, chỉ số mỡ máu, đường máu, tăng huyết áp. Ở người đã có triệu chứng đột quỵ như đột ngột yếu nửa người, mất nói, méo miệng sẽ sử dụng các phương tiện chẩn đoán như CT sọ não, MRI sọ não. Đây là những phương tiện chẩn đoán hình ảnh học cao cấp giúp xác định bệnh nhân bị đột quỵ nhồi máu não hay xuất huyết não, vị trí đột quỵ nằm ở vùng nào. Trong một vài trường hợp, chúng ta có thể có khảo sát cao cấp hơn ví dụ như chụp mạch não số hóa xóa nền (chụp DSA mạch não). Chỉ định này chỉ hữu hạn trong một nhóm bệnh nhân rất nhỏ và được chỉ định bởi bác sĩ.

7. Người bệnh tăng huyết áp cần làm gì để phòng ngừa đột quỵ?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Để phòng ngừa đột quỵ, chúng ta cần có lối sống lành mạnh, ngủ nghỉ, giao tiếp, ăn uống, đi lại, sinh hoạt kể cả đời sống tâm lý. Nghe rất đơn giản nhưng để thực hiện sẽ rất khó. Lối sống lành mạnh bao gồm việc tập thể dục, mỗi một tuần chúng ta phải tập thể dục từ 3 đến 4 lần và mỗi lần là từ 30 đến 45 phút. Đặc biệt với các bạn trẻ, chúng ta nên tập với cường độ phù hợp từ trung bình đến cao. Chúng ta phải ăn uống khỏe mạnh, cân bằng. Cần hạn chế sử dụng thực phẩm có nhiều cholesterol, kiểm soát hàm lượng cholesterol và muối khi sử dụng thực phẩm hằng ngày. Tuy nhiên, chế độ ăn cân bằng vẫn là tốt nhất. Ngoài ra, nên hạn chế uống rượu bia, bỏ thuốc lá nếu hút thuốc. Nếu có tăng huyết áp, tiểu đường hay bị rối loạn chuyển hóa lipid mỡ máu, phải uống thuốc và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để kiểm soát các yếu tố nguy cơ này. Nếu kiểm soát được huyết áp, đường huyết và mỡ máu tốt, chúng ta có thể ngăn ngừa được đột quỵ. Chúng ta cũng nên kiểm soát sức khỏe định kỳ mỗi 6 tháng hay một lần 1 năm để biết được cơ thể chúng ta có gì bất ổn hay không. Nếu có sự bất ổn, chúng ta điều trị để ngăn được đột quỵ. >>> Xem thêm: Cố gắng tránh đột quỵ lần hai: Kiểm soát huyết áp là chìa khóa

8. Người bị cao huyết áp có phải uống thuốc phòng ngừa đột quỵ không?

ThS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa trả lời: Đối với các nghiên cứu trên thế giới cũng như các khuyến cáo của các Hiệp hội Uy tín trên thế giới, về phòng ngừa tiên phát vẫn là điều chỉnh lối sống và kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Nếu bị tăng huyết áp nhưng chưa trải qua đột quỵ, điều tiên quyết là phải kiểm soát yếu tố nguy cơ trong đó có tăng huyết áp, sử dụng thuốc phòng ngừa đột quỵ. Đó là về mặt khoa học. Trong trường hợp thứ hai, nếu đã bị đột quỵ rồi chúng ta phải sử dụng thuốc phòng ngừa đột quỵ. Ví dụ như đột quỵ nhồi máu não hay thiếu máu não, chúng ta phải sử dụng thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc kháng đông, thuốc kiểm soát mãng vữa xơ, LDL cholesterol và việc sử dụng thuốc sẽ là suốt đời. Tăng huyết áp không thể tự khỏi. Đó là tiến trình và là bệnh mãn tính. Nếu bệnh nhân uống thuốc huyết áp thấy ổn và tự dừng, trong vài ngày đầu huyết áp vẫn bình thường và huyết áp sẽ tăng trở lại, diễn biến dần dần gây ảnh hưởng đến thành mạch. Huyết áp sẽ gây ra đột quỵ nhồi máu não hay xuất huyết não. Vì vậy, nếu bị tăng huyết áp và bị đột quỵ, chúng ta phải uống thuốc suốt đời. Những ai chưa bị đột quỵ, cần phải kiểm soát huyết áp và các yếu tố nguy cơ như hạn chế rượu bia, ngưng thuốc lá. Đó là cách phòng ngừa đột quỵ hiệu quả nhất.

Trọng Dy (ghi), benhdotquy.net