Hậu đột quỵ, bệnh nhân nên tập vật lý trị liệu ở đâu?

1. Vai trò của tập vật lý trị liệu đối với bệnh nhân sau đột quỵ?

Thưa bác sĩ, sau đột quỵ, việc tập vật lý trị liệu có ý nghĩa gì? Và khi nào bệnh nhân có thể tập vật lý trị liệu?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Sau khi bị đột quỵ, bệnh nhân có thể gặp một vài di chứng. Những di chứng thường gặp có thể kể đến như: liệt vận động, rối loạn ngôn ngữ hay rối loạn nuốt. Những di chứng này cần được quan tâm sau khi bệnh nhân bị đột quỵ.

Ngoài ra, bệnh nhân cũng có thể gặp các vấn đề khác như rối loạn tâm lý sau đột quỵ, chẳng hạn như trầm cảm.

Tính đến thời điểm hiện tại, tập vật lý trị liệu vẫn được xem là phương pháp hữu hiệu nhất trong việc giúp bệnh nhân hồi phục các di chứng kể trên.

2. Thời điểm nào tập vật lý trị liệu phù hợp nhất?

Thưa BS, sau đột quỵ, thời điểm nào tập vật lý trị liệu là phù hợp nhất ạ?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Theo tôi, bệnh nhân nên bắt đầu tập vật lý trị liệu sau 24 – 48 giờ. Tuy nhiên, một số trường hợp nặng hơn như rối loạn tim mạch, huyết áp, điểm Glasgow < 6 hoặc điểm NIHHS > 16, bệnh nhân chưa thể tập ngay.

Tập từ 24 – 48 giờ được cho là thời gian hiệu quả nhất để phục hồi. Tập sớm hơn, đôi khi hiệu quả không tốt hơn mà còn có thể làm tăng di chứng hơn.

Người bệnh nên tập vật lý trị liệu từ 24 – 48 giờ. Về sau, người bệnh nên tập từ 3 giờ/ngày trở lên để có thể áp dụng và chịu đựng được trong quá trình tập. Nếu  họ tập ít hơn 3 giờ, hiệu quả sẽ thấp hơn.

Chính vì thế, người nhà cần khuyến khích bệnh nhân cố gắng bắt đầu tập từ 24 – 48 giờ sau đột quỵ. Các bác sĩ còn khuyến khích để bệnh nhân ra khỏi giường càng sớm càng tốt.

Đặc biệt, các bác sĩ rất chú ý đến thời lượng tập cho bệnh nhân bởi vì đa số thời lượng tập sau khi bị đột quỵ khó đạt được yêu cầu như mong muốn nên hiệu quả có thể bị giảm đi.

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng – Nguyên Trưởng khoa Y học cổ truyền Phục hồi chức năng, Bệnh viện Nhân dân 115

3. Bệnh nhân cần tập vật lý trị liệu tại bệnh viện trong bao lâu?

Thời gian bệnh nhân tập vật lý trị liệu tại bệnh viện kéo dài bao lâu? Và khi nào có thể tập ở nhà? 

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Thông thường, bệnh nhân có thể bắt đầu tập khoảng 24 – 48 giờ. Tùy thuộc vào mức độ tổn thương não mà thời gian tập của mỗi bệnh nhân tại bệnh viện sẽ khác nhau.

Đa số thời gian tập ở bệnh viện là khi bệnh nhân đang nằm nội trú sau đột quỵ. Khi bệnh nhân qua giai đoạn cấp cứu hay nội trú, tuỳ theo từng mức độ mà bác sĩ sẽ đánh giá bệnh nhân nên tiếp tục tập ngoại trú hay có thể trở về và tập tại nhà.

4. Tập vật lý trị liệu ở đâu là hiệu quả nhất?

Sau xuất viện, bệnh nhân nên lựa chọn tập vật lý trị liệu tại bệnh viện, tại nhà hay tại phòng khám, phòng tập vật lý trị liệu sẽ tốt nhất? 

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Sau khi được xuất viện, các bệnh nhân đột quỵ nên nhận được sự tư vấn của chuyên gia vật lý trị liệu phục hồi chức năng để định hướng việc tập tiếp theo.

Thông thường, trong giai đoạn đầu, bệnh nhân nên được tập ở các bệnh viện có khoa phục hồi chức năng hoặc trung tâm phục hồi chức năng.

Với những trường hợp bị tổn thương khá nhẹ, bệnh nhân có thể được bác sĩ tư vấn những việc cần làm khi trở về nhà, đồng thời có sự hỗ trợ của người thân trong quá trình chăm sóc.

Tuy nhiên, đa số các trường hợp người bệnh đột quỵ đều nên đến trung tâm tập. Nếu di chuyển khó khăn, người nhà bệnh nhân có thể mời bác sĩ và kỹ thuật viên về để tập tại nhà. Đây cũng là một vấn đề thuận lợi cho người bệnh ở các thành phố lớn như TPHCM hay Hà Nội. Đó là cách có thể áp dụng những bệnh nhân có di chứng vận động sau đột quỵ.

5. Nên lựa chọn phòng khám tập vật lý trị liệu như thế nào?

Một số bệnh nhân không muốn đến bệnh viện do nhiều lý do, thì nên lựa chọn những phòng khám phòng tập vật lý trị liệu như thế nào? Ngược lại, những địa chỉ nào chúng ta không nên tập, tránh bị “tiền mất tật mang” ạ?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Bệnh viện vẫn là nơi chuẩn mực nhất về trang thiết bị và chuyên viên để bệnh nhân có thể luyện tập.

Theo tôi, người bệnh nên chọn bệnh viện vì sẽ nhận được nhiều lợi ích hơn. Việc đến với các khoa vật lý trị liệu phục hồi chức năng tại bệnh viện cũng giúp bệnh nhân có tâm lý tốt hơn trong quá trình tập luyện bởi sẽ gặp được nhiều người có cùng hoàn cảnh, dễ chia sẻ hơn.

Việc luyện tập ở nhà cũng có lợi nhưng đôi khi bệnh nhân không biết chia sẻ những khó khăn với ai.

Hiện tại, TPHCM và Hà Nội có khá nhiều nhiều trung tâm vật lý trị liệu phục hồi chức năng. Hầu như các bệnh viện đều phát triển phục hồi chức năng vật lý trị liệu.

Ngoài ra, bệnh nhân cũng có thể tìm đến các trung tâm hay phòng khám tư nhân về vật lý trị liệu phục hồi chức năng đã được cấp phép của cơ quan y tế.

Trên mạng xã hội, có khá nhiều quảng cáo về trung tâm vật lý trị liệu không chính thống không được kiểm soát. Nếu đến phòng khám được giới thiệu, ít nhất phải có bác sĩ có mặt ở đó để không bị nhầm lẫn.

6. Địa chỉ tập vật lý trị liệu uy tín ở TPHCM và Hà Nội

Nhờ bác sĩ có thể kể tên những địa chỉ tập vậy lý trị liệu uy tín cho bệnh nhân sau đột quỵ nên đến ở TPHCM, Hà Nội?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Tất cả bệnh viện lớn ở thành phố Hồ Chí Minh đều có khoa phục hồi chức năng.

Một số bệnh viện điển hình như Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, Bệnh viện Thống Nhất, Bệnh viện Nhân dân 115, Bệnh viện An Bình, Bệnh viện Nguyễn Trãi… đều có khoa phục hồi chức năng cùng các bác sĩ, kỹ thuật viên được đào tạo về phục hồi chức năng cho bệnh nhân đột quỵ bị di chứng về vận động.

Nếu bệnh nhân bị rối loạn ngôn ngữ, người nhà cần lựa chọn kỹ hơn vì không phải nơi nào cũng có chuyên gia về ngôn ngữ.

Hiện, các phòng khám trị liệu được mở ra khá nhiều có lẽ do nhu cầu về vật lý trị liệu ngày càng cao cũng như sự hiểu biết, nắm bắt về kiến thức phục hồi chức năng trong nhân dân đã tốt hơn.

Bên cạnh đó, bản thân các bác sĩ, nhân viên y tế đã quan tâm đến vật lý trị liệu hơn rất nhiều nên ngày càng có nhiều lựa chọn hơn cho bệnh nhân đột quỵ.

7. Người dân địa phương không có cơ sở vật lý trị liệu phải làm sao?

Một số bệnh nhân ở vùng tỉnh, địa phương không có cơ sở tập vật lý trị liệu tốt thì họ phải làm sao?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Đây cũng là vấn đề mà ngành y tế cũng như chuyên ngành phục hồi chức năng đang cố gắng cải thiện. Hội Phục hồi chức năng cũng rất trăn trở với việc làm sao phát triển cơ sở vật lý trị liệu ở vùng địa phương xa xôi.

Thực tế, chúng ta cũng đã phát triển cơ sở vật lý trị liệu tại các vùng địa phương khá tốt trong thời gian vừa qua.

Một số bệnh nhân ở vùng khá xa tìm đến với các bác sĩ tại TPHCM vì không có điều kiện tập vật lý trị liệu tại địa phương. Theo đó, bác sĩ cũng cố gắng hướng dẫn cho bệnh nhân và người nhà các phương pháp tập, hỗ trợ về sinh hoạt, các vấn đề khác để giúp cho bệnh nhân tốt nhất có thể.

Ngoài ra, bác sĩ cũng khuyến khích bệnh nhân nếu không có các trung tâm vật lý trị liệu ở gần nhà thì nên cố gắng đến các trung tâm vật lý trị liệu từ 10 – 15 ngày để bác sĩ khám và đánh giá lại xem liệu giai đoạn này có thay đổi tập luyện hay không, có tư vấn thêm điều gì để tập luyện và phục hồi tốt nhất hay không. Bên cạnh đó, người nhà cũng thêm thông tin để trợ giúp bệnh nhân bởi mỗi giai đoạn của các di chứng sau đột quỵ sẽ có cách tập khác nhau.

Hi vọng rằng những bệnh nhân không may ở những vùng sâu vùng xa vẫn cố gắng sắp xếp thời gian để đến trung tâm tập vật lý trị liệu, dù không đến được liên tục nhưng vẫn sẽ có lợi.

Xem thêm >>> Cần lưu ý để phục hồi chức năng tốt sau đột quỵ?

8. Lưu ý gì khi tập vật lý trị liệu tại nhà?

Những bệnh nhân tập vật lý trị liệu ở nhà nên lưu ý điều gì để có thể phục hồi nhanh chóng?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Kể cả khi bệnh nhân đến các trung tâm để luyện tập thì vẫn phải kết hợp tập tại nhà vì thời gian tập tại các phòng khám, trung tâm hay bệnh viện thường không đủ theo yêu cầu trong việc phục hồi tối đa các di chứng.

Bệnh nhân phải tập trên 3 giờ/ngày mới đạt yêu cầu. Khi đến các bệnh viện hay trung tâm, bệnh nhân chỉ có thể tập từ 45 phút đến 1 giờ vì tập nhiều hơn sẽ dẫn đến quá tải.

Vì vậy, các bác sĩ lúc này cũng khuyến khích bệnh nhân cố gắng tập ở nhà cùng với sự trợ giúp của người thân.

Theo đó, bác sĩ thường sẽ hướng dẫn kỹ cho bệnh nhân cách tập đối với từng vị trí cụ thể.

Đối với di chứng rối loạn ngôn ngữ, các bác sĩ cũng sẽ hướng dẫn cho bệnh nhân nên làm gì ở nhà, chẳng hạn như: họ nên nói chuyện như thế nào, dán chữ vào đâu, dùng bảng như thế nào để có thể trợ giúp cho bệnh nhân tại nhà.

Ngoài ra, điều mà bệnh nhân cần lưu tâm khi tập tại nhà đó là yếu tố an toàn. Mặc dù bệnh nhân đã phục hồi chức năng vận động tốt hơn nhưng các bác sĩ vẫn khuyến khích người bệnh không nên làm những việc gì nguy hiểm như sử dụng dao hay cầm ấm nước sôi vì họ vẫn chưa làm chủ hoàn toàn và có thể gây ra những bất lợi.

9. Những lưu ý khi lựa chọn địa chỉ tập vật lý trị liệu sau đột quỵ

Nhờ bác sĩ cho biết nhưng lưu ý trong việc lựa chọn địa chỉ tập vậy lý trị liệu sau đột quỵ?

BS.CK2 Nguyễn Xuân Thắng trả lời: Tất cả cơ sở y tế đã được sự cho phép của cơ quan chức năng thì bệnh nhân đều có thể lựa chọn được. Đôi khi, người bệnh nghe lời quảng cáo của ai đó mà có thể tìm đến các phương pháp điều trị không chính thống.

Trên hết, bệnh nhân đột quỵ có di chứng vận động hoặc ngôn ngữ nên tập vật lý trị liệu trước khi chọn phương pháp khác. Theo tôi, bệnh nhân cũng có thể chọn phương pháp nếu nó không gây hại cho bệnh nhân.

Trên thực tế lâm sàng, tôi đã chứng kiến nhiều bệnh nhân đi đến cơ sở điều trị không chính thống, họ khuyên bệnh nhân bỏ hết các phương pháp điều trị và chỉ sử dụng phương pháp điều trị của họ. Người bệnh tuyệt đối không nên nghe theo những nơi có yêu cầu như vậy bởi việc sử dụng thuốc mà các bác sĩ đã chỉ định là vô cùng quan trọng để phòng ngừa đột quỵ tái phát nên việc ngừng sử dụng hoàn toàn là rất nguy hiểm.

Trọng Dy (ghi) – Benhdotquy.net